พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย เวทนาสังยุต · ปฐมกสคาถวรรค
๕. ทัฏฐัพพสูตร
เล่ม ๑๘ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๖๗–๓๖๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในปฐมกสคาถวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค เวทนาสังยุต ปฐมกสคาถวรรค ทัฏฐัพพสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๒๘๒–๒๘๓
{๓๖๖} ทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระ ซึ่งจะพร่าชีวิตไปได้
ที่เกิดขึ้นแล้ว นรชนใดอดกลั้นไม่ได้ ถูกเวทนาถูกต้อง
แล้วย่อมหวั่นไหว
นรชนนั้นจัดว่าเป็นผู้ทุรพล มีกำลังน้อย ย่อม
ครํ่าครวญ รํ่าไร นรชนนั้นย่อมไม่ปรากฏในบาดาล ทั้ง
หยั่งไม่ถึงอีกด้วย
ส่วนทุกขเวทนาอันเป็นไปในสรีระ ซึ่งจะพร่าชีวิตไป
ได้ที่เกิดขึ้นแล้ว นรชนใดอดกลั้นได้ ถูกเวทนาถูกต้อง
แล้วย่อมไม่หวั่นไหว นรชนนั้นแลย่อมปรากฏในบาดาล
ทั้งหยั่งถึงอีกด้วย
๕. ทัฏฐัพพสูตร
ว่าด้วยพึงเห็นเวทนา ๓ โดยควานเป็นทุกข์เป็นต้น
{๓๖๗} [๒๕๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เวทนามี ๓ เหล่านี้ เวทนา ๓ คืออะไรบ้างคือ สุขเวทนา ทุกขเวทนา อทุกขมสุขเวทนา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุพึงเห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์ พึงเห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร พึงเห็นอทุกขมสุขเวทนาโดยความเป็นของไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุที่ภิกษุเห็นสุขเวทนาโดยความเป็นทุกข์เห็นทุกขเวทนาโดยความเป็นลูกศร เห็นอทุกขมสุขเวทนาโดยความเป็นของไม่เที่ยง ภิกษุนี้เรากล่าวว่า ผู้มีความเห็นโดยชอบ ตัดตัณหาได้เด็ดขาดแล้ว เพิกถอนสังโยชน์ได้แล้ว ได้ทำที่สุดแห่งทุกข์แล้วเพราะละมานะได้โดยชอบ”
- ๑เป็นผู้ทุรพล ในที่นี้ หมายถึงเป็นผู้มีญาณเพลากำลัง หรือเป็นผู้ทรามปัญญา (สํ.สฬา.อ. ๑๓๗)
- ๒มีกำลังน้อย ในที่นี้ หมายถึงมีเรี่ยวแรงคือญาณน้อย หรือมีปัญญาน้อย (สํ.สฬา.อ. ๑๓๗)
{๓๖๘} ถ้าภิกษุใดเห็นสุขโดยความเป็นทุกข์ เห็นทุกข์โดย
ความเป็นลูกศร เห็นอทุกขมสุขซึ่งมีอยู่นั้นโดยความเป็น
ของไม่เที่ยง ภิกษุนั้นเป็นผู้เห็นโดยชอบ ย่อมกำหนดรู้
เวทนาทั้งหลายได้
ครั้นกำหนดรู้เวทนาแล้วย่อมเป็นผู้หาอาสวะมิได้ใน
ปัจจุบัน ตั้งอยู่ในธรรม ถึงที่สุดเวทนา เพราะกายแตกไป
ย่อมไม่เข้าถึงการนับว่า ‘เป็นผู้กำหนัด ขัดเคือง เป็นผู้หลง’
ดังนี้
๖. สัลลสูตร
ว่าด้วยเวทนาเปรียบด้วยลูกศร
{๓๖๙} [๒๕๔] พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมเสวยสุขเวทนาบ้าง ทุกขเวทนาบ้าง อทุกขมสุขเวทนาบ้าง อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วก็ย่อมเสวยสุขเวทนาบ้าง ทุกขเวทนาบ้าง อทุกขมสุขเวทนาบ้าง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในชน ๒ ประเภทนั้น อะไรเป็นความพิเศษ เป็นความแปลกกัน เป็นเหตุทำให้ต่างกันระหว่าง อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วกับปุถุชนผู้มิได้สดับแล้ว”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของพวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก ...”
พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้มิได้สดับแล้วถูกทุกขเวทนาถูกต้องเข้าแล้วย่อมเศร้าโศก ลำบาก รำพัน ตีอกคร่ำครวญถึงความหลงเพ้อไปได้ เขาย่อมเสวยเวทนา ๒ อย่าง คือ เวทนาทางกายและเวทนาทางใจ
จบ ๕. ทัฏฐัพพสูตร