arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนสังยุต จตุปัณณาสก์ · สัฏฐิเปยยาล

๖๐. พาหิรายตนสูตร ที่ ๓

เล่ม ๑๘

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒๘/๒๘ ในสัฏฐิเปยยาลมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค สฬายตนสังยุต จตุปัณณาสก์ สัฏฐิเปยยาล พาหิรายตนสูตร ที่ ๓ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๒๘ หน้า ๓๓๕–๓๓๘

หน้า ๓๓๕

๕๘. ปฐมพาหิรายตนสูตร

ว่าด้วยอายตนะภายนอกเป็นของไม่เที่ยง

[๒๘๒] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปไม่เที่ยง เสียงไม่เที่ยง กลิ่นไม่เที่ยง รสไม่เที่ยง โผฏฐัพพะไม่เที่ยง ธรรมารมณ์ไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ฯลฯ กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี.

จบ ปฐมพาหิรายตนที่ ๕๘

๕๙. ทุติยพาหิรายตนสูตร

ว่าด้วยอายตนะภายนอกเป็นทุกข์

[๒๘๓] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นทุกข์ เสียงเป็นทุกข์ กลิ่นเป็นทุกข์ รสเป็นทุกข์ โผฏฐัพพะเป็นทุกข์ ธรรมารมณ์เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ ฯลฯ กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี.

จบ ทุติยพาหิรายตนสูตรที่ ๕๙

๖๐. ตติยพาหิรายตนสูตร

ว่าด้วยอายตนะภายนอกเป็นอนัตตา

[๒๘๔] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นอนัตตา เสียงเป็นอนัตตากลิ่นเป็นอนัตตา รสเป็นอนัตตา โผฏฐัพพะเป็นอนัตตา ธรรมารมณ์เป็นอนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้ว เห็นอยู่อย่างนี้ย่อมเบื่อหน่ายแม้ในรูป แม้ในเสียง แม้ในกลิ่น แม้ในรส แม้ในโผฏฐัพพะแม้ในธรรมารมณ์ ฯลฯ กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี.

จบ ตติยพาหิรายตนสูตรที่ ๖๐

จบ สัฏฐิเปยยาลวรรคที่ ๒

หน้า ๓๓๖

อรรถกถาสัฏฐิเปยยาลวรรคที่ ๒

ลำดับต่อจากนันทิขยวรรคนั้น ชื่อ สัฏฐิเปยยาลวรรค. สัฏฐิเปย-ยาลวรรคนั้น มีอรรถง่ายทั้งนั้น. แต่ ๖๐ สูตร ที่ตรัสไว้ในที่นี้ ตรัสด้วยอำนาจอัธยาศัยของบุคคลผู้จะตรัสรู้ด้วยอำนาจบทนั้น ๆ อย่างนี้ว่า ฉนฺโทปหาตพฺโพ พึงละฉันทะ ดังนี้เป็นต้น. ดังนั้น สูตรทั้งหมดตรัสด้วยอำนาจบุคคล แผนกหนึ่งต่างหาก. ในเวลาจบสูตรหนึ่ง ๆ ทั้งในสูตรนี้ ภิกษุบรรลุพระอรหัตสูตรละ ๖๐ รูป ๆ.

จบ อรรถกถาสัฏฐิเปยยาลวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ปฐมฉันทสูตร ๒. ปฐมราคสูตร ๓. ปฐมฉันทราคสูตร๔. ทุติยฉันทสูตร ๕. ทุติยราคสูตร ๖. ทุติยฉันทราคสูตร ๗. ตติย-ฉันทสูตร ๘. ตติยราคสูตร ๙. ตติยฉันทราคสูตร ๑๐. จตุตถฉันทสูตร๑๑. จตุตถราคสูตร ๑๒. จตุตถฉันทราคสูตร ๑๓. ปัญจมฉันทสูตร๑๔. ปัญจมราคสูตร ๑๕. ปัญจมฉันทราคสูตร ๑๖. ฉัฏฐฉันทสูตร๑๗. ฉัฏฐราคสูตร ๑๘. ฉัฏฐฉันทราคสูตร ๑๙. ปฐมอตีตสูตร๒๐. ปฐมอนาคตสูตร ๒๑. ปฐมปัจจุปันนสูตร ๒๒. ทุติยอตีตสูตร๒๓. ทุติยอนาคตสูตร ๒๔. ทุติยปัจจุปันนสูตร ๒๕. ตติยอตีตสูตร๒๖. ตติยอนาคตสูตร ๒๗. ตติยปัจจุปันนสูตร ๒๘. จตุตถอตีตสูตร

หน้า ๓๓๗

๒๙. จตุตถอนาคตสูตร ๓๐. จตุตถปัจจุปันนสูตร ๓๑. ปัญจมอตีตสูตร๓๒. ปัญจมอนาคตสูตร ๓๓. ปัญจมปัจจุปันนสูตร ๓๔. ฉัฏฐอตีตสูตร๓๕. ฉัฏฐอนาคตสูตร ๓๖. ฉัฏฐปัจจุปันนสูตร ๓๗. ปฐมอนิจจสูตร๓๘. ทุติยอนิจจสูตร ๓๙. ตติยอนิจจสูตร ๔๐. ปฐมทุกขสูตร ๔๑. ทุติย-ทุกขสูตร ๔๒. ตติยทุกขสูตร ๔๓. ปฐมอนัตตสูตร ๔๔. ทุติยอนัตต-สูตร ๔๕. ตติยอนัตตสูตร ๔๖. จตุตถอนิจจสูตร ๔๗. ปัญจมอนิจจ-สูตร ๔๘. ฉัฏฐอนิจจสูตร ๔๙. จตุตถทุกขสูตร ๕๐. ปัญจมทุกขสูตร๕๑. ฉัฏฐทุกขสูตร ๕๒. จตุตถอนัตตสูตร ๕๓. ปัญจมอนัตตสูตร๕๔. ฉัฏฐอนัตตสูตร ๕๕. ปฐมอัชฌัตตายตนสูตร ๕๖. ทุติยอัชฌัต-ตายตนสูตร ๕๗. ตติยอัชฌัตตายตนสูตร ๕๘. ปฐมพาหิรายตนสูตร๕๙. ทุติยพาหิรายตนสูตร ๖๐. ตติยพาหิรายตนสูตร.

หน้า ๓๓๘

สมุททวรรคที่ ๓

๑. ปฐมสมุททสูตร

ว่าด้วยสมุทรในวินัยของพระอริยเจ้า

[๒๘๕] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับแล้ว ย่อมกล่าวว่า สมุทร ๆ ดังนี้ ภิกษุทั้งหลาย สมุทรนั้นไม่ชื่อว่าเป็นสมุทรในวินัยของพระอริยเจ้า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมุทรนั้นเรียกว่า เป็นแอ่งน้ำใหญ่เป็นห้วงน้ำใหญ่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นสมุทรของบุรุษ กำลังของจักษุนั้นเกิดจากรูป บุคคลใดย่อมอดกลั้นกำลังอันเกิดจากรูปนั้นได้บุคคลนี้เรียกว่าเป็นพราหมณ์ ข้ามสมุทรคือจักษุ ซึ่งมีทั้งคลื่น มีทั้งน้ำวนมีทั้งสัตว์ร้าย มีทั้งผีเสื้อน้ำ แล้วขึ้นถึงฝั่งตั้งอยู่บนบก ฯลฯ ใจเป็นสมุทรของบุรุษ กำลังของใจนั้นเกิดจากธรรมารมณ์ บุคคลใดย่อมอดกลั้นกำลังอันเกิดจากธรรมารมณ์นั้นได้ บุคคลนี้เรียกว่าเป็นพราหมณ์ ข้ามสมุทรคือใจได้ ซึ่งมีทั้งคลื่น มีทั้งน้ำวน มีทั้งสัตว์ร้าย มีทั้งผีเสื้อน้ำ แล้วขึ้นถึงฝั่งตั้งอยู่บนบก.

พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้สุคตศาสดา ครั้นได้ตรัสไวยากรณภาษิตนี้จบลงแล้วจึงได้ตรัสคาถาประพันธ์ต่อไปว่า

[๒๘๖] บุคคลใดข้ามสมุทรนี้ ซึ่งมีทั้งคลื่น มีทั้งน้ำวน

มีทั้งสัตว์ร้าย มีทั้งผีเสื้อน้ำ น่าหวาดกลัว ข้ามได้

แสนยาก ได้แล้ว บุคคลนั้นเราเรียกว่า เป็นผู้จบ

เวท อยู่จบพรหมจรรย์ ถึงที่สุดแห่งโลก ถึงฝั่งแล้ว.

จบ ปฐมสมุททสูตรที่ ๑