พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนสังยุต จตุปัณณาสก์ · สัฏฐิเปยยาล
๖๐. พาหิรายตนสูตร ที่ ๓
เล่ม ๑๘ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒๘/๒๘ ในสัฏฐิเปยยาลมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค สฬายตนสังยุต จตุปัณณาสก์ สัฏฐิเปยยาล พาหิรายตนสูตร ที่ ๓ (ฉบับหลวง เล่ม ๑๘ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๑๘ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๒๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๑๘)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๑๘ หน้า ๒๒๐–๒๒๓
๕๘. พาหิรายตนอนิจจสูตร
ว่าด้วยอายตนะภายนอกเป็นของไม่เที่ยง
{๒๘๒} [๒๒๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปไม่เที่ยง เสียงไม่เที่ยง กลิ่นไม่เที่ยงรสไม่เที่ยง โผฏฐัพพะไม่เที่ยง ธรรมารมณ์ไม่เที่ยง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”
๕๙. พาหิรายตนทุกขสูตร
ว่าด้วยอายตนะภายนอกเป็นทุกข์
{๒๘๓} [๒๒๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นทุกข์ เสียงเป็นทุกข์ กลิ่นเป็นทุกข์ รสเป็นทุกข์ โผฏฐัพพะเป็นทุกข์ ธรรมารมณ์เป็นทุกข์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลายอริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้ มิได้มีอีก’ ดังนี้”
๖๐. พาหิรายตนอนัตตสูตร
ว่าด้วยอายตนะภายนอกเป็นอนัตตา
{๒๘๔} [๒๒๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย รูปเป็นอนัตตา เสียงเป็นอนัตตา กลิ่นเป็นอนัตตา รสเป็นอนัตตา โผฏฐัพพะเป็นอนัตตา ธรรมารมณ์เป็นอนัตตา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกผู้ได้สดับแล้วเห็นอยู่อย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายทั้งในรูป ทั้งในเสียง ทั้งในกลิ่น ทั้งในรส ทั้งในโผฏฐัพพะ ทั้งในธรรมารมณ์ ... กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มีอีก’ ดังนี้”
จบ สัฏฐิเปยยาลวรรคที่ ๒
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อัชฌัตตอนิจจฉันทสูตร ๒. อัชฌัตตอนิจจราคสูตร
๓. อัชฌัตตอนิจจฉันทราคสูตร ๔. ทุกขฉันทสูตร
๕. ทุกขราคสูตร ๖. ทุกขฉันทราคสูตร
๗. อนัตตฉันทสูตร ๘. อนัตตราคสูตร
๙. อนัตตฉันทราคสูตร ๑๐. พาหิรานิจจฉันทสูตร
๑๑. พาหิรานิจจราคสูตร ๑๒. พาหิรานิจจฉันทราคสูตร
๑๓. พาหิรทุกขฉันทสูตร ๑๔. พาหิรทุกขราคสูตร
๑๕. พาหิรทุกขฉันทราคสูตร ๑๖. พาหิรานัตตฉันทสูตร
๑๗. พาหิรานัตตราคสูตร ๑๘. พาหิรานัตตฉันทราคสูตร
๑๙. อัชฌัตตาตีตานิจจสูตร ๒๐. อัชฌัตตานาคตานิจจสูตร
๒๑. อัชฌัตตปัจจุปปันนานิจจสูตร ๒๒. อัชฌัตตาตีตทุกขสูตร
๒๓. อัชณัตตานาคตทุกขสูตร ๒๔. อัชฌัตตปัจจุปปันนทุกขสูตร
๒๕. อัชฌัตตาตีตอนัตตสูตร ๒๖. อัชณัตตานาคตอนัตตสูตร
๒๗. อัชฌัตตปัจจุปปันนอนัตตสูตร ๒๘. พาหิราตีตอนิจจสูตร
๒๙. พาหิรานาคตอนิจจสูตร ๓๐. พาหิรปัจจุปปันนอนิจจสูตร
๓๑. พาหิราตีตทุกขสูตร ๓๒. พาหิรานาคตทุกขสูตร
๓๓. พาหิรปัจจุปปันนทุกขสูตร ๓๔. พาหิราตีตอนัตตสูตร
๓๕. พาหิรานาคตานัตตสูตร ๓๖. พาหิรปัจจุปปันนอนัตตสูตร
๓๗. อัชฌัตตาตีตยทนิจจสูตร ๓๘. อัชณัตตานาคตยทนิจจสูตร
๓๙. อัชฌัตปัจจุปปันนยทนิจจสูตร ๔๐. อัชฌัตตาตีตยังทุกขสูตร
๔๑. อัชฌัตตานาคตยังทุกขสูตร ๔๒. อัชณัตตปัจจุปันนยังทุกขสูตร
๔๓. อัชฌัตตาตีตยทนัตตสูตร ๔๔. อัชฌัตตานาคตยทนัตตสูตร
๔๕. อัชฌัตตปัจจุปปันนยทนัตตสูตร ๔๖. พาหิราตีตยทนิจจสูตร
๔๗. พาหิรานาคตยทนิจจสูตร ๔๘. พาหิรปัจจุปันนยทนิจจสูตร
๔๙. พาหิราตีตยังทุกขสูตร ๕๐. พาหิรานาคตยังทุกขสูตร
๕๑. พาหิรปัจจุปันนยังทุกขสูตร ๕๒. พาหิราตีตยทนัตตสูตร
๕๓. พาหิรานาคตยทนัตตสูตร ๕๔. พาหิรปัจจุปันนยทนัตตสูตร
๕๕. อัชฌัตตายตนอนิจจสูตร ๕๖. อัชฌัตตายตนทุกขสูตร
๕๗. อัชฌัตตายตนอนัตตสูตร ๕๘. พาหิรายตนอนิจจสูตร
๕๙. พาหิรายตนทุกขสูตร ๖๐. พาหิรายตนอนัตตสูตร
จบพระสูตร ๖๐ พระสูตร
(๑๘) ๓. สมุททวรรค
๑. ปฐมสมุททสูตร
ว่าด้วยสมุทรในวินัยของพระอริยเจ้า
{๒๘๕} [๒๒๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ปุถชนผู้มิได้สดับแล้วย่อมกล่าวว่า ‘สมุทร สมุทร’ ดังนี้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สมุทรนั้นไม่ชื่อว่าเป็นสมุทรในวินัยของพระอริยเจ้า สมุทรนั้นเป็นแต่แอ่งนํ้าใหญ่ เป็นห้วงนํ้าใหญ่ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จักษุเป็นสมุทรของคน กำลังของสมุทรคือจักษุนั้นเกิดจากรูป ผู้ใดอดกลั้นกำลังอันเกิดจากรูปนั้นได ้ ผู้นี้เรียกว่าเป็นพราหมณ์ ข้ามสมุทรคือจักษุซึ่งมีทั้งคลื่น มีทั้งนํ้าวน มีทั้งสัตว์ร้าย มีทั้งผีเสื้อนํ้าได้แล้ว ขึ้นถึงฝั่ง
- ๑ปุถุชน คนที่ยังมีกิเลสหนา สามารถก่อกิเลสอย่างหนานานัปการให้เกิดได้ตลอดเวลา หมายถึงคนธรรมดาทั่วไป ซึ่งยังไม่เป็นอริยบุคคล มี ๒ ประเภท คือ อันธปุถุชน คนโง่เขลาที่ไม่สามารถพัฒนาตนให้เป็นอริยบุคคล และกัลยาณปุถุชน คนที่สามารถพัฒนาตนให้เป็นอริยบุคคลได้ (นัย ที.สี.อ. ๕๘, ม.มู.อ.๑/๒๒, สํ.นิ.อ. ๑๑๑)
- ๒ผู้มิได้สดับ หมายถึงเป็นผู้เว้นจากการศึกษาเล่าเรียน การสอบถาม การวินิจฉัยในสภาวธรรมต่าง ๆ เช่น ขันธ์ ธาตุ อายตนะ ปัจจยาการ และสติปัฏฐาน เป็นต้น (ม.มู.อ. ๑/๒๑, สํ.นิ.อ. ๑๑๑)
- ๓วินัยของพระอริยเจ้า หรืออริยวินัย ดูเชิงอรรถข้อ ๘๔ (ปโลกธัมมสูตร) หน้า ๗๐ ในเล่มนี้
- ๔คำว่า สมุทร ในที่นี้หมายถึงสิ่งที่ทำให้เต็มได้ยากหรือสิ่งอันเป็นที่ผุดขึ้นแห่งกิเลส จักษุเป็นสมุทรหมายถึงจักษุสามารถรับอารมณ์คือรูปหรือแสงสีต่าง ๆ ตั้งแต่ปฐพีดลจนถึงอกนิฏฐพรหมโลกได้อย่างไร้ที่สุด จึงชื่อว่าให้เต็มได้ยากและเป็นเหตุเกิดแห่งกิเลส เป็นต้น (สํ.สฬา.อ. ๕๗)
- ๕คำว่า พราหมณ์ ในที่นี้หมายถึงผู้ลอยบาปได้แล้ว ซึ่งเป็นคุณบทของพระอรหันต์ (ม.ม.อ. ๒๔๖)
- ๖คลื่น ในที่นี้หมายถึงคลื่นกิเลส ซึ่งได้แก่ ความโกรธและความคับแค้นใจ (สํ.สฬา.อ. ๕๘)
- ๗น้ำวน ในที่นี้หมายถึง นํ้าวนคือกิเลส ซึ่งได้แก่ กามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กสิ่น รส โผฏฐัพพะ อันน่าปรารถนาเป็นต้น (สํ.สฬา.อ. ๕๘)
- ๘สัตว์ร้ายและผีเสื้อน้ำ ในที่นี้ได้แก่ มาตุคามหรือผู้หญิง (สํ.สฬา.อ. ๕๘) ซึ่งถือว่าเป็นอันตรายต่อการอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ของภิกษุ
- ๙ฝั่ง ในที่นี้ได้แก่ พระนิพพาน (สํ.สฬา.อ. ๕๘)
จบ ๖๐. พาหิรายตนสูตร ที่ ๓