พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย · ตติยปัณณาสก์
๔. ปุคคลวรรค
เล่ม ๒๑ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๑–๑๔๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๕ ในตติยปัณณาสก์มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต ตติยปัณณาสก์ ปุคคลวรรค (ฉบับหลวง เล่ม ๒๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๑ หน้า ๒๑๗–๒๒๖
(๑๔) ๔. ปุคคลวรรค
๑. สัญโญชนสูตร
ว่าด้วยบุคคลผู้ละสังโยชน์ได้และไม่ได้ ๔ ประเภท
{๑๓๑} [๑๓๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้ มีปรากฏอยูในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้ยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ ยัง
ละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติไม่ได้ ยังละ
สังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพไม่ได้
(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว แต่ยัง
ละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติไม่ได้ ยังละ
สังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพไม่ได้
(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว ละ
สังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติได้แล้ว แต่ยังละ
สังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพไม่ได้
(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้ละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว ละ
สังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติได้แล้ว ละสังโยชน์
อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพได้แล้ว
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลประเภทไหนยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติไม่ได้ ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัย
- ๑โอรัมภาคิยสังโยชน์ สังโยชน์เบื้องตํ่า หรือกิเลสที่ผูกมัดสัตว์ไว้ในภพเบื้องต่ำ มี ๕ คือ (๑) สักกายทิฏฐิ ความเห็นเป็นเหตุถือตัวถือตน (๒) วิจิกิจฉา ความสงสัย (๓) สีลัพพตปรามาส ความเชื่อถือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ด้วยอำนาจศีลพรต (๔) กามฉันทะ ความพอใจโนกาม (๕) พยาบาท ความคิดแก้แค้นผู้อื่น {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๕/๓๑๒, ม.มู.อ. ๒/๒๒}
เพื่อให้ได้ภพไม่ได้ คือ สกทาคามี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้แลยังละโอรัมภาคิยสังโยชน์ไม่ได้ ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติไม่ได้ ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพไม่ได้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลายบุคคลประเภทไหนละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว
แต่ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อใหได้อุบัติไม่ได้ ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพไม่ได้ คือ อนาคามีผู้มีกระแสในเบื้องบน ผู้ไปสู่อกนิฏฐภพดูก่อนภิกษุทั้งหลายบุคคลนี้แลละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้วแต่ยังละ
สังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติไม่ได้ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพไม่ได้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลประเภทไหนละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว
ละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติได้แล้ว แต่ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพไม่ได้ คือ อนาคามีผู้อันตราปรินิพพายี ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
บุคคลนี้แลละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว ละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้
อุบัติได้แล้ว แต่ยังละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพไม่ได้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลประเภทไหนละโอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว
ละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติได้แล้ว ละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพได้แล้ว คือ อรหันตขีณาสพ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้แลละ
โอรัมภาคิยสังโยชน์ได้แล้ว ละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้อุบัติได้แล้ว ละสังโยชน์อันเป็นปัจจัยเพื่อให้ได้ภพได้แล้ว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
- ๑พระอนาคามีผู้มีกระแสในเบื้องบนไปสู่อกนิฎฐภพ หมายถึงพระอนาคามีผู้เกิดในสุทธาวาสชั้นใด ชั้นหนึ่งแล้วก็ดำรงอยู่จนสิ้นกาลกำหนดอายุ และจะเกิดเลื่อนต่อขึ้นไปจนถึงชั้นอกนิฏฐภพอันเป็น ชั้นสูงสุดแล้วจึงปรินิพพาน พระอนาคามีผู้อันตราปรินิพพายี หมายถึงพระอนาคามีผู้เกิด ในสุทธาวาสชั้นใดชั้นหนึ่งแล้ว เมื่ออายุยังไม่ทันถึงกึ่งหนึ่งของกาลกำหนดอายุในชั้นนั้น ก็ปรินิพพานเสียกลางคัน (นัย สํ.ม.อ. ๒๑๐, องฺ.ติก.อ. ๒๔๒-๒๔๓)
๒. ปฏิภาณสูตร
ว่าด้วยบุคคลผู้มีและไม่มีปฏิภาณ ๔ ประเภท
{๑๓๒} [๑๓๒] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก
บุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ผู้ฉลาดผูก แต่ไม่ฉลาดแก้
(๒) ผู้ฉลาดแก้ แต่ไม่ฉลาดผูก
(๓) ผู้ฉลาดทั้งผูก ฉลาดทั้งแก้
(๔) ผู้ไม่ฉลาดทั้งผูก ไม่ฉลาดทั้งแก้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๓. อุคฆฏิตัญญูสูตร
ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท
{๑๓๓} [๑๓๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้ มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) อุคฆฏิตัญญูู ผู้รู้ธรรมได้เพียงเมื่อยกหัวข้อขึ้นแสดง
(๒) วิปจิตัญญู ผู้รู้ธรรมได้ต่อเมื่อได้เแยกแยะความแห่งห้วข้อ
นั้น
(๓) เนยยะ ผู้พอแนะนำได้
(๔) ปทปรมะ ผู้มีบทเป็นอย่างยิ่ง ไม่อาจรู้ธรรมได้ในชาตินั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๔. อุฏฐานผลสูตร
ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท
{๑๓๔} [๑๓๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฎอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ผู้ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของความหมั่น ไม่ใช่ดำรงชีพอยู่ด้วย
ผลของกรรม
(๒) ผู้ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของกรรม ไม่ใช่ดำรงชีพอยู่ด้วยผล
ของความหมั่น
(๓) ผู้ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของความหมั่น ทั้งดำรงชีพอยู่ด้วยผล
ของกรรม
(๔) ผู้ดำรงชีพอยู่ด้วยผลของความหมั่นก็ไม่ใช่ ดำรงชีพอยู่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก,
๕. สาวัชชสูตร
ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท
{๑๓๕} [๑๓๕] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
- ๑ในพระสูตรนี้ บุคคลประเภทที่ ๑ ได้แก่ บุคคลผู้ทำงานด้วยความขยันหมั่นเพียรหามรุ่งหามค่ำ ได้รับผลบางอย่างแห่งความขยันหมั่นเพียรนั้นดำรงชีพอยู่ บุคคลประเภทที่ ๒ ได้แก่ พวกเทวดาทั้งหมด บุคคลประเภทที่ ๓ ได้แก่ พวกชนชั้นปกครอง เช่น พระราชา และราชมหาอำมาตย์ เป็นต้น บุคคลประเภทที่ ๔ได้แก่ พวกสัตว์นรกทั้งหลาย (องฺ.จตุกฺก.อ. ๓๘๑)
(๑) ผู้มีโทษ (๒) ผู้มากด้วยโทษ
(๓) ผู้มีโทษน้อย (๔) ผู้หาโทษมิได้
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีโทษเป็นอย่างไร คือ บุคคลบางคนใน
โลกนี้เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรมอันมีโทษ เป็นผู้ประกอบด้วยวจีกรรมอันมีโทษ เป็นผู้ประกอบด้วยมโนกรรมอันมีโทษ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีโทษเป็นอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มากด้วยโทษเป็นอย่างไร คือ บุคคล
บางคนในโลกนี้เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมอันมีโทษเป็นส่วนมาก อันหาโทษมิได้เป็นส่วนน้อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มากด้วยโทษเป็นอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีโทษน้อยเป็นอย่างไร คือ บุคคลบาง
คนในโลกนี้เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมอันหาโทษมิได้เป็นส่วนมาก อันมีโทษเป็นส่วนน้อย ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีโทษน้อยเป็นอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้หาโทษมิได้เป็นอย่างไร คือ บุคคลบาง
คนในโลกนี้เป็นผู้ประกอบด้วยกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรมอันหาโทษมิได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้หาโทษมิได้เป็นอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๖. ปฐมสีลสูตร
ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท
{๑๓๖} [๑๓๖] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่ทำให้บริบูรณ์ในศีล ไม่ทำให้
บริบูรณ์ในสมาธิ ไม่ทำให้บริบูรณ์ในปัญญา
(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล แต่ไม่ทำ
ให้บริบูรณ์ในสมาธิ ไม่ทำให้บริบูรณ์ในปัญญา
(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล ทำให้
บริบูรณ์ในสมาธิ แต่ไม่ทำให้บริบูรณ์ในปัญญา
(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ทำให้บริบูรณ์ในศีล ทำให้
บริบูรณ์ในสมาธิ ทำให้บริบูรณ์ในปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๗. ทุติยสีลสูตร
ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท
{๑๓๗} [๑๓๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ไม่หนักในศีล ไม่มีศีลเป็นใหญ่
เป็นผู้ไม่หนักในสมาธิ ไม่มีสมาธิเป็นใหญ่ เป็นผู้ไม่หนัก
ในปัญญา ไม่มีปัญญาเป็นใหญ่
(๒) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้หนักในศีล มีศีลเป็นใหญ่ แต่
เป็นผู้ไม่หนักในสมาธิ ไม่มีสมาธิเป็นใหญ่ เป็นผู้ไม่หนัก
ในปัญญา ไม่มีปัญญาเป็นใหญ่
(๓) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้หนักในศีล มีศีลเป็นใหญ่ เป็น
ผู้หนักในสมาธิ มีสมาธิเป็นใหญ่ แต่เป็นผู้ไม่หนักในปัญญา
ไม่มีปัญญาเป็นใหญ่
(๔) บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้หนักในศีล มีศีลเป็นใหญ่ เป็น
ผู้หนักในสมาธิ มีสมาธิเป็นใหญ่ เป็นผู้หนักในปัญญา มี
ปัญญาเป็นใหญ่
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๘. นิกัฎฐสูตร
ว่าด้วยบุคคล ๔ ประเภท
{๑๓๘} [๑๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลกบุคคล ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ผู้มีกายออกแล้ว แต่มีจิตยังไม่ออก
(๒) ผู้มีกายยังไม่ออก แต่มีจิตออกแล้ว
(๓) ผู้มีกายยังไม่ออก มีจิตยังไม่ออก
(๔) ผู้มีกายออกแล้ว มีจิตออกแล้ว
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีกายออกแล้ว แต่มีจิตยังไม่ออกเป็น
อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เสพอาศัยเสนาสนะอันสงัดคือป่าและราวป่าอยู่ เขาตรึกถึงกามวิตกบ้าง ตรึกถึงพยาปาทวิตกบ้าง ตรึกถึงวิหิงสาวิตกบ้างอยู่ในเสนาสนะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายออกแล้ว แต่มีจิตยังไม่ออกเป็นอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีกายยังไม่ออก แต่มีจิตออกแล้วเป็น
อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เสพอาศัยเสนาสนะอันสงัดคือป่าและราวป่าอยู่ แต่เขาตรึกถึงเนกขัมมวิตกบ้าง อพยาปาทวิตกบ้าง อวิหิงสาวิตกบ้างอยู่ในเสนาสนะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายยังไม่ออก แต่มีจิตออกแล้วเป็นอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีกายยังไม่ออก มีจิตยังไม่ออกเป็น
อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เสพอาศัยเสนาสนะอันสงัดคือป่าและราวป่า และเขาตรึกถึงกามวิตกบ้าง ตรึกถึงพยาปาทวิตกบ้าง ตรึกถึงวิหิงสาวิตกบ้าง อยู่ในเสนาสนะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายยังไม่ออก มีจิตยังไม่ออก เป็นอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีกายออกแล้ว มีจิตออกแล้วเป็น
อย่างไร คือ บุคคลบางคนในโลกนี้เสพอาศัยเสนาเสนะอันสงัดคือป่าและราวป่าอยู่ และเขาตรึกถึงเนกขัมมวิตกบ้าง อพยาปาทวิตกบ้าง อวิหิงสาวิตกบ้างอยู่ในเสนาสนะนั้น ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลผู้มีกายออกแล้ว มีจิตออกแล้วเป็นอย่างนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๔ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๙. ธัมมกถิกสูตร
ว่าด้วยธรรมกถึก ๔ ประเภท
{๑๓๙} [๑๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกมี ๔ ประเภทนี้ ธรรมกถึก๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) ธรรมกถึกบางคนในโลกนี้กล่าวธรรมน้อยและไม่เป็น
ประโยชน์ ทั้งบริษัทเองก็ไม่ฉลาดในสิ่งที่เป็นประโยชน์
และไม่เป็นประโยชน์ ธรรมกถึกเห็นปานนี้ย่อมถึงการนับ
ว่าเป็นธรรมกถึกเหมาะสำหรับบริษัทเห็นปานนั้น
(๒) ธรรมกถึกบางคนในโลกนี้กล่าวธรรมน้อยและเป็นประโยชน์
ทั้งบริษัทเองก็เป็นผู้ฉลาดในสิ่งที่เป็นประโยชน์และไม่เป็น
ประโยชน์ ธรรมกถึกเห็นปานนี้ย่อมถึงการนับว่าเป็น
ธรรมกถึกเหมาะสำหรับบริษัทเห็นปานนั้น
(๓) ธรรมกถึกบางคนในโลกนี้กล่าวธรรมมากและไม่เป็น
ประโยชน์ทั้งบริษัทเองก็ไม่ฉลาดในสิ่งที่เป็นประโยชน์
และไม่เป็นประโยชน์ธรรมกถึกเห็นปานนี้ย่อมถึงการนับว่า
เป็นธรรมกถึก เหมาะสำหรับบริษัท เห็นปานนั้น
(๔) ธรรมกถึกบางคนในโลกนี้กล่าวธรรมมากและเป็นประโยชน์
ทั้งบริษัทเองก็ฉลาดในสิ่งที่เป็นประโยชน์และไม่เป็น
ประโยชน์ ธรรมกถึกเห็นปานนี้ย่อมถึงการนับว่าเป็น
ธรรมกถึกเหมาะสำหรับบริษัทเห็นปานนั้น
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ธรรมกถึกมี ๔ ประเภทนี้แล,,
๑๐. วาทีสูตร
ว่าด้วยนักพูด ๔ ประเภท
{๑๔๐} [๑๔๐] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นักพูดมี ๔ ประเภทนี้ นักพูด ๔ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) นักพูดที่จำนนโดยอรรถ แต่ไม่จำนนโดยพยัญชนะ
(๒) นักพูดที่จำนนโดยพยัญชนะ แต่ไม่จำนนโดยอรรถ
(๓) นักพูดที่จำนนทั้งโดยอรรถทั้งโดยพยัญชนะ
(๔) นักพูดที่ไม่จำนนทั้งโดยอรรถทั้งโดยพยัญชนะ
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นักพูดมี ๔ ประเภทนี้แล
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ภิกษุผู้ประกอบด้วยปฏิสัมภิทา ๔ พึงถึงความ
จำนนโดยอรรถหรือโดยพยัญชนะ นี้มิใช่ฐานะมิใช่โอกาสที่จะเป็นได้”
จบ ปุคคลวรรคที่ ๔
รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. สังโยชนสูตร ๒. ปฏิภาณสูตร
๓. อุคฆฏิตัญญูสูตร ๔. อุฏฐานสูตร
๕. สาวัชชสูตร ๖. ปฐมสีลสูตร
๗. ทุติยสีลสูตร ๘. นิกัฏฐสูตร
๙. ธัมมกถิกสูตร ๑๐. วาทีสูตร
(๑๕) ๕. อาภาวรรค
๑. อาภาสูตร
ว่าด้วยแสงสว่าง ๔ ประเภท
{๑๔๑} [๑๔๑] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แสงสว่างมี ๔ ประเภทนี้ แสงสว่าง ๔ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) แสงสว่างแห่งดวงจันทร์
(๒) แสงสว่างแห่งดวงอาทิตย์
(๓) แสงสว่างแห่งดวงไฟ
(๔) แสงสว่างแห่งปัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย แสงสว่างมี ๔ ประเภทนี้แล ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
บรรดาแสงสว่าง ๔ ประเภทนี้ แสงสว่างแห่งปัญญาจัดเป็นเลิศ”
จบ ๔. ปุคคลวรรค