พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · สาราณิยาทิวรรค
๕. อนุตัปปิยสูตร
เล่ม ๒๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในสาราณิยาทิวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ สาราณิยาทิวรรค อนุตัปปิยสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๔๓๓–๔๓๕
ผู้ใดประกอบเนือง ๆ ซึ่งธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ยินดีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าดังเนื้อ <*> ผู้นั้นย่อมพลาดจากพระนิพพานที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยมส่วนผู้ใดละธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้ว ยินดีในบทคือ พระนิพพานอันไม่มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ผู้นั้นย่อมได้ บรรลุพระนิพพานที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม
๕. อนุตัปปิยสูตร
ว่าด้วยการอยู่ที่ทำให้เดือดร้อนและไม่เดือดร้อน
{๒๘๖} [๑๕] ณ ที่นั้นแล ท่านพระสารีบุตรได้กล่าวกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อน ผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้วย่อมเดือดร้อน ก็ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้วย่อมเดือดร้อนอย่างไรดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้
(๑) เป็นผู้มีการงานเป็นที่มายินดี ยินดีในการงาน ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการงาน
(๒) เป็นผู้มีการคุยเป็นที่มายินดี ...
(๓) เป็นผู้มีการหลับเป็นที่มายินดี ...
(๔) เป็นผู้มีความคลุกคลีกับหมู่คณะเป็นที่มายินดี ...
(๕) เป็นผู้มีความคลุกคลีกับคฤหัสถ์เป็นที่มายินดี ...
(๖) เป็นผู้มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าเป็นที่มายินดี ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า
- นี้ - ผู้รวบรวม
ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้ว ย่อมเดือดร้อนอย่างนี้แล ภิกษุนี้เรียกว่าผู้ยินดีสักกายะ ไม่ละสักกายะเพื่อ ทำที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้ว ย่อมไม่เดือดร้อน ก็ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้วย่อมไม่เดือด ร้อนอย่างไรดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุในพระธรรมวินัยนี้
(๑) ไม่มีการงานเป็นที่มายินดี ไม่ยินดีในการงาน ไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในการงาน
(๒) ไม่มีการคุยเป็นที่มายินดี ...
(๓) ไม่มีการหลับเป็นที่มายินดี ...
(๔) ไม่มีความคลุกคลีกับหมู่คณะเป็นที่มายินดี ...
(๕) ไม่มีความคลุกคลีกับคฤหัสถ์เป็นที่มายินดี ...
(๖) ไม่มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าเป็นที่มายินดี ไม่ยินดีในธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ไม่ประกอบเนือง ๆ ซึ่งความเป็นผู้ยินดีในธรรม ที่ทำให้เนิ่นช้าดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้ว ย่อมไม่เดือดร้อน ก็ภิกษุย่อมเป็นอยู่อย่างที่เมื่อเป็นอยู่ ตายแล้วย่อมไม่ เดือดร้อนอย่างนี้แล ภิกษุนี้เรียกว่าผู้ยินดีพระนิพพาน ละสักกายะเพื่อทำ ที่สุดแห่งทุกข์โดยชอบ”ครั้นท่านพระสารีบุตรได้กล่าวไวยากรณภาษิตนี้จบแล้ว จึงได้กล่าว คาถาประพันธ์อื่นต่อไปอีกว่า
ผู้ใดประกอบเนือง ๆ ซึ่งธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ยินดี
ธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าดังเนื้อ <*> ผู้นั้นย่อมพลาดจากพระ
นิพพานที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม
ส่วนผู้ใดละธรรมที่ทำให้เนิ่นช้าได้แล้ว ยินดีในบท
คือพระนิพพานอันไม่มีธรรมที่ทำให้เนิ่นช้า ผู้นั้นย่อมได้
บรรลุพระนิพพานที่เกษมจากโยคะอันยอดเยี่ยม
๖. นกุลปิตุสูตร
ว่าด้วยนกุลมารดาคฤหปตานีเตือนสติสามี
{๒๘๗} [๑๖] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ที่ป่าเภสกลามิคทายวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคีระ แคว้นภัคคะ สมัยนั้น นกุลปิตาคฤหบดีป่วยเป็นไข้หนัก ได้รับทุกขเวทนา ครั้งนั้น นกุลมาตาคฤหปตานีได้กล่าวเตือนนกุลปิตาคฤหบดีว่า“ท่านคฤหบดี ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะการทำ กาละของผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วย ท่านคฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความห่วงใยอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับไปแล้ว นกุลมาตาคฤหปตานีจักไม่สามารถเลี้ยงดูเด็ก ๆ ดำรงการครองเรือนอยู่ได้’ แต่ ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนี้ เพราะดิฉันเป็นคนฉลาดปั่นฝ้าย ทำขนสัตว์ เมื่อ ท่านล่วงลับไปแล้ว ดิฉันย่อมสามารถเลี้ยงเด็ก ๆ ดำรงการครองเรือนอยู่ได้ เพราะฉะนั้น ท่านอย่าได้มีความห่วงใยทำกาละเลย เพราะการทำกาละของ ผู้มีความห่วงใยเป็นทุกข์ และพระผู้มีพระภาคเจ้าก็ทรงตำหนิด้วยท่านคฤหบดี บางทีท่านอาจจะมีความห่วงใยอย่างนี้ว่า ‘เมื่อเราล่วงลับ ไปแล้ว นกุลมาตาคฤหปตานีจักได้คนอื่นเป็นสามี’ แต่ข้อนั้นท่านไม่พึงเห็นอย่างนี้ ทั้งท่านทั้งดิฉันก็รู้ถึงการอยู่ร่วมกันอย่างเคร่งครัดต่อระเบียบประเพณี
- นี้ - ผู้รวบรวม
จบ ๕. อนุตัปปิยสูตร