arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · ปุคคลวรรค

อันธสูตร

เล่ม ๒๐

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๖๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในปุคคลวรรคมี ๔ ฉบับ

๙. อนฺธสุตฺต

๙. อันธสูตร

ว่าด้วยบุคคลตาบอด

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ ปุคคลวรรค อันธสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)

บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๐ หน้า ๑๒๓–๑๒๔ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๐ หน้า ๑๗๘–๑๘๐

บาลี (มหาจุฬาฯ)

ตโยเม ภิกฺขเว ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมึ. กตเม ตโย ? อนฺโธ เอกจกฺขุ ทฺวิจกฺขุ. กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อนฺโธ ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ น โหติ, ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย. (๑) ตถารูปมฺปิสฺส จกฺขุ น โหติ, ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล อนฺโธ.

กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล เอกจกฺขุ ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ, ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย. (๑) ตถารูปมฺปิสฺส (๒) จกฺขุ น โหติ, ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล เอกจกฺขุ.

กตโม จ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ ? อิธ ภิกฺขเว เอกจฺจสฺส ปุคฺคลสฺส ตถารูปํ จกฺขุ โหติ, ยถารูเปน จกฺขุนา อนธิคตํ วา โภคํ อธิคจฺเฉยฺย, อธิคตํ วา โภคํ ผาตึ กเรยฺย. ตถารูปมฺปิสฺส๒ จกฺขุ โหติ, (๓) ยถารูเปน จกฺขุนา กุสลากุสเล ธมฺเม ชาเนยฺย, สาวชฺชานวชฺเช ธมฺเม ชาเนยฺย, หีนปฺปณีเต ธมฺเม ชาเนยฺย, กณฺหสุกฺกสปฺปฏิภาเค ธมฺเม ชาเนยฺย. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปุคฺคโล ทฺวิจกฺขุ. อิเม โข ภิกฺขเว ตโย ปุคฺคลา สนฺโต สํวิชฺชมานา โลกสฺมินฺติ.

น เจว โภคา ตถารูปา น จ ปุญฺญานิ กุพฺพติ

อุภยตฺถ กลิคฺคาโห อนฺธสฺส หตจกฺขุโน.

อถาปรายมกฺขาโต เอกจกฺขุ จ ปุคฺคโล

ธมฺมาธมฺเมน สํสฏฺโฐ (๔) โภคานิ ปริเยสติ.

ถยฺเยน กูฏกมฺเมน มุสาวาเทน จูภยํ

กุสโล โหติ สํหาตุํ (๕) กามโภคี จ มาณโว

อิโต โส นิรยํ คนฺตฺวา เอกจกฺขุ วิหญฺญติ.

ทฺวิจกฺขุ ปน อกฺขาโต เสฏฺโฐ ปุริสปุคฺคโล

ธมฺมลทฺเธหิ โภเคหิ อุฏฺฐานาธิคตํ ธนํ.

ททาติ เสฏฺฐสงฺกปฺโป อพฺยคฺคมานโส (๖) นโร

อุเปติ ภทฺทกํ ฐานํ ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ.

อนฺธญฺจ เอกจกฺขุญฺจ อารกา ปริวชฺชเย

ทฺวิจกฺขุํ ปน เสเวถ เสฏฺฐํ ปุริสปุคฺคลนฺติ. นวมํ.

เชิงอรรถ (บาลี (มหาจุฬาฯ))
  1. ๑สี. ผาติกเรยฺย
  2. ๒ฉ.ม. ตถารูปํ ปนสฺส
  3. ๓ฉ.ม. โหติ
  4. ๔ฉ.ม. สโฐโส
  5. ๕ฉ.ม. สงฺฆาตุํ
  6. ๖ก. อพฺยคฺคมนโส
ไทย (มหาจุฬาฯ ๒)

ภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยู่ในโลก

บุคคล ๓ จำพวก ไหนบ้าง คือ

๑. บุคคลตาบอด ๒. บุคคลตาเดียว

๓. บุคคลสองตา

บุคคลตาบอด เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่มีนัยน์ตา เป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้ หรือ ทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้เพิ่มพูน และเขาไม่มีนัยน์ตาเป็นเครื่องรู้ธรรมที่เป็นกุศลและ อกุศล รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ รู้ธรรมที่เลวและประณีต รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบ ด้วยธรรมฝ่ายดำและธรรมฝ่ายขาว นี้เรียกว่า บุคคลตาบอดบุคคลตาเดียว เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีนัยน์ตาเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้ หรือทำ โภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้เพิ่มพูน แต่เขาไม่มีนัยน์ตาเป็นเครื่องรู้ธรรมที่เป็นกุศลและ อกุศล รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ รู้ธรรมที่เลวและประณีต รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบ ด้วยธรรมฝ่ายดำและธรรมฝ่ายขาว นี้เรียกว่า บุคคลตาเดียวบุคคลสองตา เป็นอย่างไร

คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มีนัยน์ตาเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้ หรือทำ โภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้เพิ่มพูน และเขามีนัยน์ตาเป็นเครื่องรู้ธรรมที่เป็นกุศลและ อกุศล รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ รู้ธรรมที่เลวและประณีต รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบ ด้วยธรรมฝ่ายดำและธรรมฝ่ายขาว นี้เรียกว่า บุคคลสองตาภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ จำพวกนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก

โภคทรัพย์อย่างนั้นไม่มีแก่บุคคลตาบอด

และบุคคลตาบอดย่อมไม่ทำบุญ

โทษเคราะห์ย่อมมีแก่บุคคลตาบอด

ผู้มีนัยน์ตาเสียในโลกทั้งสอง

ในกาลต่อมา เราได้กล่าวถึงบุคคลตาเดียวนี้ไว้

ก็บุคคลตาเดียวหมกมุ่นกับธรรมและอธรรม

แสวงหาโภคทรัพย์ด้วยการคดโกงและการพูดเท็จ

อันเป็นการลักขโมยทั้งสองอย่าง

ก็มาณพผู้เป็นกามโภคีบุคคล

เป็นคนฉลาดที่จะรวบรวมโภคทรัพย์

เขาเป็นคนตาเดียวจากโลกนี้ไปสู่นรกย่อมเดือดร้อน

ส่วนบุคคลสองตา

เรากล่าวว่าเป็นบุคคลผู้ประเสริฐที่สุด

เขาให้ทรัพย์ที่ตนได้มาด้วยความหมั่นเป็นทาน

จากโภคทรัพย์ที่ตนหาได้โดยชอบธรรม

มีความดำริประเสริฐ มีจิตใจไม่วอกแวก

ย่อมเข้าถึงฐานะที่เจริญซึ่งไปแล้วไม่เศร้าโศก

บุคคลควรเว้นให้ห่างไกลจากบุคคลตาบอดและบุคคลตาเดียว

แต่ควรคบบุคคลสองตาที่ประเสริฐที่สุด

อันธสูตรที่ ๙ จบ

เชิงอรรถ (ไทย (มหาจุฬาฯ ๒))
  1. ๑นัยน์ตา ในที่นี้หมายถึงปัญญาจักษุ (องฺ.ติก.อ. ๒/๒๙/๑๐๗)