พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ · ปุคคลวรรค
อันธสูตร
เล่ม ๒๐ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๖๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในปุคคลวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต ปฐมปัณณาสก์ ปุคคลวรรค อันธสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๐ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๐ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๐)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๐ หน้า ๒๐๑–๒๐๓
บางคนในโลกนี้เป็นผู้ละคำหยาบ เว้นขาดจากคำหยาบ พูดแต่วาจาที่ไม่มีโทษ เสนาะโสต เป็นที่รัก จับใจ เป็นวาจาของชาวเมือง เป็นถ้อยคำที่ชนเป็นอันมากพอใจชอบใจ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าผู้พูดถ้อยคำหวาน เหมือนน้ำผึ้ง
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
๙. อันธสูตร
ว่าด้วยคนตาบอด คนตาเดียว คนสองตา
{๔๖๘} [๘๘๓] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) คนตาบอด (๒) คนตาเดียว (๓) คนสองตา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนตาบอดเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ ไม่มีนัยน์ตาอันเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้น ไม่มีนัยน์ตาอันเป็นเครื่องให้รู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ให้รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ให้รู้ธรรมที่เลวและประณีต ให้รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าคนตาบอดดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนตาเดียวเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้ มีนัยน์ตาอันเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้น แต่ไม่มีนัยน์ตาอันป็นเครื่องให้รู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ให้รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ให้รู้ธรรมที่เลวและประณีต ให้รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าคนตาเดียวดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็คนสองตาเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้มี
- ๑นัยน์ตา ในที่นี้หมายถึงปัญญาจักษุ คือตาปัญญา (องฺ.ติก.อ. ๑๐๗)
นัยน์ตาอันเป็นเหตุให้ได้โภคทรัพย์ที่ยังไม่ได้หรือทำโภคทรัพย์ที่ได้แล้วให้ทวีมากขึ้น ทั้งมีนัยน์ตาอันป็นเครื่องให้รู้ธรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ให้รู้ธรรมที่มีโทษและไม่มีโทษ ให้รู้ธรรมที่เลวและประณีต ให้รู้ธรรมที่มีส่วนเปรียบด้วยธรรมฝ่ายดำและฝ่ายขาว ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้เรียกว่าคนสองตาดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้แลมีปรากฏอยู่ในโลก”
โภคทรัพย์เห็นปานนั้นย่อมไม่มีแก่คนตาบอดเลย และ
คนตาบอดย่อมไม่ทำบุญอีกด้วย การถือผิดในประโยชน์
ทั้งสองย่อมมีแก่คนตาบอดผู้เสียจักษุ
ต่อมา เราได้กล่าวถึงคนตาเดียวนี้ไว้อีกคนหนึ่ง คน
ตาเดียวนั้นเป็นผู้ระคนอยู่กับธรรมและอธรรม แสวงหา
โภคทรัพย์โดยสองวิธี คือ การคดโกงและการพูดเท็จอัน
เป็นส่วนแห่งความเป็นขโมย
ก็มาณพผู้บริโภคกามย่อมเป้นคนฉลาดที่จะรวบรวม
โภคทรัพย์ เขาผู้เป็นบุคคลตาเดียวจากโลกนี้แล้วไปนรก
ย่อมเดือดร้อน
อนึ่ง คนสองตาเรากล่าวว่าเป็นบุคคลที่ประเสริฐสุด
คนสองตานั้นเป็นผู้มีความดำริประเสริฐสุด มีใจไม่สงสัย
ย่อมสละทรัพย์ที่ตนได้มาด้วยความหมั่นจากโภคทรัพย์ที่
ตนหาได้โดยชอบธรรมให้เป็นทาน ย่อมเข้าถึงฐานะอัน
เจริญซึ่งบุคคลไปถึงแล้วไม่เศร้าโศก
บุคคลควรเว้นคนตาบอดกับคนตาเดียวเสียให้ห่างไกล
แต่ควรคบหาคนสองตาซึ่งเป็นบุคคลผู้ประเสริฐสุด
๑๐. อวกุชชสูตร
ว่าด้วยผู้มีปัญญา ๓ ประเภท
{๔๖๙} [๘๘๔] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคล ๓ ประเภทนี้มีปรากฏอยู่ในโลก ๓ ประเภทคืออะไรบ้าง คือ
(๑) บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำ
(๒) บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหน้าตัก
(๓) บุคคลผู้มีปัญญากว้างขวาง
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ ถึงลุกจากที่นั่งแล้วก็จำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ เปรียบเหมือนหม้อคว่ำ นํ้าที่เทลงไปที่หม้อนั้นก็ไหลออกไป ไม่ขังอยู่ แม้ฉันใด บุคคลบางคนในโลกนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น
งามในท่ามกลาง งามในที่สุด ประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์พร้อมทั้งอรรถทั้งพยัญชนะบริบูรณ์ ครบถ้วนแก่เขา เขานั่งบนที่นั่งนั้นจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ถึงลุกจากที่นั่งแล้วก็ยังจำเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุดของถ้อยคำนั้นไม่ได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุคคลนี้เรียกว่าบุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหม้อคว่ำดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็บุคคลผู้มีปัญญาเหมือนหน้าตักเป็นไฉน คือ บุคคลบางคนในโลกนี้หมั่นไปวัดเพื่อฟังธรรมในสำนักของภิกษุเสมอ ภิกษุทั้งหลายย่อมแสดงธรรมอันงามในเบื้องต้น งามในท่ามกลาง งามในที่สุด
จบ อันธสูตร