พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัณณาสก์ที่ ๒ · สจิตตวรรค
มูลสูตร
เล่ม ๒๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในสจิตตวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต ปัณณาสก์ที่ ๒ สจิตตวรรค มูลสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๔ หน้า ๑๐๔–๑๐๕
๗. ทุติยสัญญาสูตร
ว่าด้วยสัญญา ๑๐ ประการ มีอนิจจสัญญาเป็นต้น
{๕๗} [๕๗] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๑๐ ประการเหล่านี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะ เป็นที่สุด สัญญา ๑๐ ประการคืออะไรบ้าง คือ
(๑) อนิจจสัญญา (๒) อนัตตสัญญา
(๓) มรณสัญญา (๔) อาหาเรปฏิกูลสัญญา
(๕) สัพพโลเกอนภิรตสัญญา (๖) อัฏฐิกสัญญา
(๗) ปุฬุวกสัญญา (๘) วินีลกสัญญา
(๙) วิฉิททกสัญญา (๑๐) อุทธุมตกสัญญา
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สัญญา ๑๐ ประการเหล่านี้อันบุคคลเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด”
๘. มูลกสูตร
ว่าด้วยธรรมมีฉันทะเป็นมูล
[๕๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถามอย่างนี้ ว่า “ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ธรรมทั้งปวงมีอะไรเป็นมูล มีอะไรเป็นแดนเกิด มีอะไรเป็นเหตุเกิด มีอะไรเป็นที่ประชุมลง มีอะไรเป็นประมุข มีอะไรเป็น
-----------------------------------------
ใหญ่ มีอะไรเป็นยิ่ง มีอะไรเป็นแก่น มีอะไรเป็นที่หยั่งลง มีอะไรเป็นที่สุด’ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วจะพยากรณ์แก่อัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นว่าอย่างไร”
ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ธรรมทั้งหลายของ พวกข้าพระองค์มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นหลัก มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นผู้แนะนำ มีพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นที่รวม ขอประทานพระวโรกาสเถิดพระพุทธเจ้าข้า ขอเนื้อความแห่งภาษิตนี้จงแจ่มแจ้งเฉพาะพระผู้มีพระภาคเจ้าเถิด ภิกษุทั้งหลายได้ฟังต่อพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วจักทรงจำไว้”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าเช่นนั้น เธอทั้งหลายจงฟัง จงใส่ใจให้ดี เราจักกล่าวให้ฟัง” ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ถ้าพวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกพึงถามอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ธรรมทั้งปวงมีอะไรเป็นมูล มีอะไรเป็นแดนเกิด ... มีอะไรเป็นที่หยั่งลง มีอะไรเป็นที่สุด’ เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วพึงพยากรณ์แก่พวกอัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้นอย่างนี้ว่า ‘ดูก่อนอาวุโสทั้งหลาย ธรรมทั้งปวงมีฉันทะเป็นมูล มีมนสิการเป็นแดนเกิด มีผัสสะเป็นเหตุเกิด มีเวทนาเป็นที่ประชุมลง มีสมาธิเป็นประมุข มีสติเป็นใหญ่ มีปัญญาเป็นยิ่ง มีวิมุตติเป็นแก่น มีอมตะ เป็นที่หยั่งลง มีนิพพาน เป็นที่สุด ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายถูกถามอย่างนี้แล้วพึงพยากรณ์แก่อัญเดียรถีย์ปริพาชกเหล่านั้น อย่างนี้แล”
- ๑อัฎฐิกสัญญา หมายถึงความกำหนดหมายความไม่งามแห่งร่างกายในซากศพที่ยังเหลือแต่ท่อนกระดูก ปุฬวกสัญญา หมายถึงความกำหนดหมายความไม่งามแห่งร่างกายในซากศพที่มีหนอน คลาคล่ำเต็มไปหมด วินีลกสัญญา หมายถึงความกำหนดหมายความไม่งามแห่งร่างกายในซากศพที่มีสีเขียวคลํ้าคละด้วยสีต่าง ๆ วิจฉิททกสัญญา หมายถึงความกำหนดหมายความไม่งามแห่งร่างกายในซากศพที่ขาดจากกันเป็นสองท่อน อุทธุมาตกสัญญา หมายถึงความกำหนดหมายความไม่งามแห่งร่างกายในซากศพที่เน่าพองขึ้นอืด
- ---------------------------------------
- ๑ในพระสูตรนี้ คำว่า อมตะ หมายถึงสอุปาทิเสสนิพพาน นิพพานที่ยังมีอุปาทิเหลือ คือภาวะ ที่ดับกิเลสยังมีเบญจขันธ์เหลือ หรือเรียกว่ากิเลสนิพพาน (พระอรหันต์ผู้ยังมีชีวิตอยู่) ส่วนคำว่า นิพพาน หมายถึงอนุปาทิเสสนิพพาน นิพพานไม่มีอุปาทิ คือภาวะที่ดับกิเลสไม่มีเบญจขันธ์เหลือ หรือเรียกว่าขันธปรินิพาน (การสิ้นชีวิตของพระอรหันต์) [นัย องฺ.ทสก.อ. ๓๕๑]
๙. ปัพพัชชาสูตร
ว่าด้วยจิตได้รับการอบรมด้วยสัญญาต่าง ๆ
{๕๙} [๕๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะฉะนั้นแล เธอทั้งหลายพึงศึกษา อย่างนี้ว่า ‘จิตของเราจักเป็นจิตที่ได้รับอบรมแล้วตามสมควรแก่บรรพชา อกุศล ธรรมอันเลวทรามทั้งหลายที่เกิดขึ้นแล้วจักไม่ครอบงำจิตตั้งอยู่ จิตของเราจัก เป็นจิตที่ได้รับอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญา จิตของเราจักเป็นจิตที่ได้รับอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญา จิตของเราจักเป็นจิตที่ได้รับอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญา จิตของเราจักเป็นจิตที่ได้รับอบรมแล้วด้วยอาทีนวสัญญา จิตของเรานั้นจักเป็นจิตที่รู้ความประพฤติชอบและความประพฤติไม่ชอบของสัตว์ โลกแล้วได้รับอบรมด้วยสัญญา จิตของเรานั้นจักเป็นจิตที่รู้ความเจริญ และความเสื่อมของสัตว์โลกแล้วได้รับอบรมด้วยสัญญา
จิตของเรานั้นจักเป็น จิตที่รู้ความเกิดและความดับแห่งสังขารโลกแล้วได้รับอบรมด้วยสัญญา จิตของเราจักเป็นจิตที่ได้รับอบรมแล้วด้วยปหานสัญญา จิตของเราจักเป็นจิตที่ ได้รับอบรมแล้วด้วยวิราคสัญญา จิตของเรานั้นจักเป็นจิตที่ได้รับอบรมแล้วด้วยนิโรธสัญญา ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายพึงศึกษาอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อใดแลจิตของภิกษุได้รับอบรมแล้วตามสมควร แก่บรรพชา อกุศลธรรมอันเลวทรามทั้งหลายที่เกิดขึ้นแล้วย่อมไม่ครอบงำจิตตั้งอยู่ จิตได้รับอบรมแล้วด้วยอนิจจสัญญา จิตได้รับอบรมแล้วด้วยอนัตตสัญญา จิตได้รับอบรมแล้วด้วยอสุภสัญญา จิตได้รับอบรมแล้วด้วยอาทีนวสัญญา จิตนั้นรู้ความประพฤติชอบและความประพฤติไม่ชอบของสัตว์โลก แล้วได้รับอบรมแล้วด้วยสัญญา จิตนั้นรู้ความเจริญและความเสื่อมของสัตว์ โลกแล้วได้รับอบรมแล้วด้วยสัญญา จิตนั้นรู้ความเกิดและความดับแห่ง สังขารโลกแล้วได้รับอบรมแล้วด้วยสัญญา จิตได้รับอบรมแล้วด้วยปหานสัญญา จิตได้รับอบรมแล้วด้วยวิราคสัญญา และจิตได้รับอบรมด้วยนิโรธ
จบ มูลสูตร