arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ตติยปัณณาสก์ · ราชวรรค

๘. ภัตตาทกสูตร

เล่ม ๒๒

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๓๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๐ ในราชวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ตติยปัณณาสก์ ราชวรรค ภัตตาทกสูตร (ฉบับหลวง เล่ม ๒๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๓๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๒)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๒ หน้า ๒๒๕–๒๒๖

หน้า ๒๒๕

๘. ภัตตาทกสูตร

ว่าด้วยองค์ของช้างหลวงกินจุและของภิกษุฉันมาก

{๑๓๘} [๑๓๘] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ย่อมเป็นช้างที่กินจุ ขวางที่ ขี้มาก เป็นที่เต็มจำนวนนับ นับเป็นแค่ช้าง หลวงเท่านั้น องค์ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่อดทนต่อรูป (๒) ไม่อดทนต่อเสียง

(๓) ไม่อดทนต่อกลิ่น (๔) ไม่อดทนต่อรส

(๕) ไม่อดทนต่อโผฏฐัพพะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นช้างที่กินจุ ขวางที่ ขี้มาก เป็นที่เต็มจำนวนนับ นับเป็นแค่ช้าง หลวงเท่านั้นดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการก็ฉันนั้น เหมือนกัน ย่อมเป็นผู้ฉันจุ ขวางที่ ขยี้เตียงตั่ง เป็นที่เต็มจำนวนนับ นับ เป็นแค่ภิกษุเท่านั้น ธรรม ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้

(๑) ไม่อดทนต่อรูป (๒) ไม่อดทนต่อเสียง

(๓) ไม่อดทนต่อกลิ่น (๔) ไม่อดทนต่อรส

(๕) ไม่อดทนต่อโผฏฐัพพะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๕ ประการนี้แล ย่อมเป็นผู้ฉันจุ ขวางที่ ขยี้เตียงตั่ง เป็นที่เต็มจำนวนนับ นับเป็นแค่ภิกษุเท่านั้น”

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ขยี้เตียงตั่ง หมายถึงทำที่นอนที่นั่งให้ยับยู่ยี่ด้วยการนั่งมากนอนมาก (นัย องฺ.ปญฺจก.อ. ๕๓)
หน้า ๒๒๖

๙. อักขมสูตร

ว่าด้วยลักษณะของช้างหลวงและของภิกษุ

{๑๓๙} [๑๓๙] “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ประกอบด้วยองค์ ๕ ประการ ย่อมไม่ควรแก่พระราชา ไม่ควรเป็นช้างต้น นับว่าเป็นราชพาหนะไม่ได้เลยที เดียว องค์ ๕ ประการคืออะไรบ้าง คือ

(๑) ไม่อดทนต่อรูป (๒) ไม่อดทนต่อเสียง

(๓) ไม่อดทนต่อกลิ่น (๔) ไม่อดทนต่อรส

(๕) ไม่อดทนต่อโผฏฐัพพะ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่ไม่อดทนต่อรูปเป็นอย่างไร คือ ช้าง หลวงในโลกนี้เช้า <*> สู่สงครามแล้วเห็นกองพลช้าง กองพลม้า กองพลรถ หรือ กองพลราบเข้าก็หยุดชะงัก ไม่เข้มแข็ง ไม่สามารถเข้าสนามรบได้ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ไม่อดทนต่อรูปเป็นอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่ไม่อดทนต่อเสียงเป็นอย่างไร คือ ช้าง หลวงในโลกนี้เข้าสู่สงครามแล้ว พอได้ยินเสียงกองพลช้าง เสียงกองพลม้า เสียงกองพลรถ เสียงกองพลราบ หรือเสียงกลองบัณเฑาะว์ สังข์ มโหระทึก ที่กระหึ่มเข้าก็หยุดชะงัก ไม่เข้มแข็ง ไม่สามารถเข้าสนามรบได้ ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ช้างหลวงที่ไม่อดทนต่อเสียงเป็นอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่ไม่อดทนต่อกลิ่นเป็นอย่างไร คือ ช้าง หลวงในโลกนี้เข้าสู่สงครามแล้ว พอได้กลิ่นมูตรและคูถของพวกช้างหลวง ที่ ใหญ่กว่าซึ่งเข้าสนามรบเข้า ก็หยุดชะงัก ไม่เข้มแข็ง ไม่สามารถเข้าสนามรบได้ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ช้างหลวงที่ไม่อดทนต่อกลิ่นเป็นอย่างนี้แลดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ช้างหลวงที่ไม่อดทนต่อรสเป็นอย่างไร คือ ช้าง หลวงในโลกนี้เข้าสู่สงครามแล้วไม่ได้กินอาหารเพียงคืนหนึ่ง ๒ คืน ๓ คืน

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. เข้า - ผู้รวบรวม