arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · สวิตักกทุกะ

ปัจจยวาร

เล่ม ๔๓

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๔๘–๖๕๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๔ ในสวิตักกทุกะมี ๔ ฉบับ

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๔ สวิตักกทุกะ ปัจจยวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๓)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๘๙ หน้า ๗๑๔–๗๑๘

หน้า ๗๑๔

ปัจจยวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๖๔๘] ๑. สวิตักกธรรม อาศัยสวิตักกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ เหมือนกับปฏิจจวาระ.

๔. อวิตักกธรรม อาศัยอวิตักกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักก-ธรรม ฯลฯ อาศัยขันธ์ ๒.

จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยวิตักกธรรม.

ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒.

ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูป อาศัยวิตก.

หทยวัตถุ อาศัยขันธ์ทั้งหลาย, ขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.

หทยวัตถุ อาศัยวิตก วิตก อาศัยหทยวัตถุ.

มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ฯลฯ

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอวิตักกธรรม อาศัยหทยวัตถุ, วิตก อาศัยหทยวัตถุ.

๕. สวิตักกธรรม อาศัยอวิตักกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

หน้า ๗๑๕

คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยวิตก.

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม อาศัยหทยวัตถุ.

แม้ในปฏิสนธิขณะ ก็มีทั้ง ๒ วาระ.

๖. สวิตักกธรรม และอวิตักกธรรม อาศัยอวิตักก-

ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ สัมปยุตตขันธ์ และจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลาย อาศัยวิตก.

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยวิตก.

จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.

ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม อาศัยหทยวัตถุ.

จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย.

วิตกและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย อาศัยหทยวัตถุ.

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

แม้ในปฏิสนธิขณะ ก็เหมือนกับปวัตตินั้นเทียว.

๗. สวิตักกธรรม อาศัยสวิตักกธรรม และอวิตักก-

ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม และวิตก ฯลฯ

ขันธ์ ๒.

ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ

ขันธ์ ๒.

ในปฏิสนธิขณะ พึงทำทั้ง ๒ วาระ.

หน้า ๗๑๖

๘. อวิตักกธรรม อาศัยสวิตักกธรรม และอวิตักก-

ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม และวิตก.

จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นวิตักกธรรม, อวิตักก-ธรรม และมหาภูตรูปทั้งหลาย.

วิตก อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นวิตักกธรรม และหทยวัตถุ.

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

แม้ในปฏิสนธิขณะ ก็มีทั้ง ๓ วาระ.

๙. สวิตักกธรรม และอวิตักกธรรม อาศัยสวิตักก-

ธรรม และอวิตักกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักก-ธรรม และวิตก ฯลฯ ขันธ์ ๒.

ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม วิตก, และหทยวัตถุ.

ฯลฯ ขันธ์ ๒.

จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม วิตก, และมหาภูตรูปทั้งหลาย.

ขันธ์ ๓ และวิตักกธรรม อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม และหทยวัตถุ ฯลฯ ขันธ์ ๒.

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๖๔๙] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

หน้า ๗๑๗

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย

[๖๕๐] ๑. สวิตักกธรรม อาศัยสวิตักกธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

พึงกระทำเป็น ๙ วาระ.

พึงกำหนดคำว่า เป็นอเหตุกะ ๓ วาระเท่านั้น พึงยกโมหะออกเสีย.

เหมือนเหตุปัจจัยในปฏิจจวาระ เพิ่มปัญจวิญญาณ โมหะ วิตก.

ปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๖๕๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในนอุป-นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัยมี ๙ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๔ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัยมี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๑ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมป-ยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๖ วาระ ในโนนัตถิปัจจัยมี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

การนับทั้งสองนัยนอกนี้ก็ดี นิสสยวาระก็ดี พึงกระทำอย่างนี้.

หน้า ๗๑๘

สังสัฏฐวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๖๕๒] ๑. สวิตักกธรรม เจือกับสวิตักกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม ฯลฯ ขันธ์ ๒.

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

๒. อวิตักกธรรม เจือกับสวิตักกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ วิตก เจือกับขันธ์ทั้งหลายที่เป็นสวิตักกธรรม.

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

๓. สวิตักกธรรม และอวิตักกธรรม เจือกับสวิตักก-ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ และวิตก เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นสวิตักกธรรม ฯลฯ

ขันธ์ ๒.

ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ

๔. อวิตักกธรรม เจือกับ อวิตักกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

คือ ขันธ์ ๓ เจือกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอวิตักกธรรม, ขันธ์ ๒ เจือกับขันธ์ ๒.