พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · อุเบกขาสหคตทุกะ
ปฏิจจวาร
เล่ม ๔๓ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๐๓–๗๐๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๔ ในอุเบกขาสหคตทุกะมี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๔ อุเบกขาสหคตทุกะ ปฏิจจวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔๓ หน้า ๕๗๒–๕๗๗
๙๒. อุเปกขาสหคตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร
๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๗๐๓} [๑๗๗] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา อาศัยสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...
สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อุเบกขาเวทนาและจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ...
สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อุเบกขาเวทนาและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)
สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่สหรคตด้วย อุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น อุเบกขาเวทนาอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... อาศัยมหาภูตรูป ๑ ...
(เหมือนกับสัปปีติกทุกะ แม้ในอนุโลมะก็มี ๙ วาร)
๑ ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร
{๗๐๔} [๑๗๘] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "
ในอธิปติปัจจัย " ๙ " ...
ในปุเรชาตปัจจัย " ๙ "
ในอาเสวนปัจจัย " ๖ "
ในกัมมปัจจัย " ๙ "
(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)
ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร
นเหตุปัจจัย
{๗๐๕} [๑๗๙] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะ อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้นสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ อุเบกขาเวทนาและจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ...
สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อุเบกขาเวทนาและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... (๓)
![๑๘๐] สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอุเบกขา เวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัย อุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น อุเบกขาเวทนาอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล)สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย
อาศัยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น โมหะที่สหรคตด้วย วิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยอุเบกขาเวทนาที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้นสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอุเบกขา เวทนา ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยอุเบกขาซึ่งเป็น อเหตุกะเกิดขึ้นจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะ สมัปยุตตขันธ์ <*> ทั้งหลายและกฏัตตารูปอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น กฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ
- <*> สัมปยุตตขันธ์ - ผู้รวบรวม
ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น กฏัตตารูปอาศัยมหาภูต รูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ อุเบกขาเวทนาและสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๓)
![๑๘๑] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา อาศัยสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา ซึ่งเป็นอเหตุกะและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา และหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะและอุเบกขา
เวทนา เกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่ง เป็นอเหตุกะและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้นในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและอุเบกขา เวทนาเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วย อุเบกขาเวทนาและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ อุเบกขาเวทนาอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและหทัยวัตถุเกิดขึ้น(๒)สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา และที่ไม่สหรคตด้วย อุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐาน
รูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะและอุเบกขา เวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะ อุเบกขาเวทนาและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วย อุเบกขาเวทนาและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา และอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะ อุเบกขาเวทนาและ มหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และ อุเบกขาเวทนาอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและหทัยวัตถุ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (ย่อ) (๓)
๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร
สุทธนัย
{๗๐๖} [๑๘๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "
ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "
ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "
ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "
ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "
ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "
ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "
ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร
ในนกัมมปัจจัย " ๔ "
ในนวิปากปัจจัย " ๙ "
ในนอาหารปัจจัย " ๑ "
ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "
ในนฌานปัจจัย " ๙ "
ในนมัคคปัจจัย " ๙ "
ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "
ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๖ "
ในนนัตถิปัจจัย " ๓ "
ในนวิคตปัจจัย " ๓ "
(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)
๙๒. อุเปกขาสหคตทุกะ ๓. ปัจจยวาร
๑. ปัจจยานุโลมาทิปัจจัย
เหตุปัจจัย
{๗๐๗} [๑๘๓] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัย อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...
(เหมือนกับสวิตักกทุกะ ในปัจจยวาร มีข้อที่แตกต่างกันอยู่ บทว่า อุเบกขาเวทนาก็พึงทำให้เป็น ๙ วาร มีทั้งปฏิสนธิ ทั้งปวัตติ ทั้งหทัยวัตถุ)
จบ ปฏิจจวาร