arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · อุเบกขาสหคตทุกะ

ปฏิจจวาร

เล่ม ๔๓

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๐๓–๗๐๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๔ ในอุเบกขาสหคตทุกะมี ๔ ฉบับ

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๔ อุเบกขาสหคตทุกะ ปฏิจจวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๓)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔๓ หน้า ๕๗๒–๕๗๗

หน้า ๕๗๒

๙๒. อุเปกขาสหคตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลมะ ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๗๐๓} [๑๗๗] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา อาศัยสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...

สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อุเบกขาเวทนาและจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ...

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อุเบกขาเวทนาและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา อาศัยสภาวธรรมที่ไม่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่สหรคตด้วย อุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น หทัยวัตถุอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น อุเบกขาเวทนาอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... อาศัยมหาภูตรูป ๑ ...

หน้า ๕๗๓

(เหมือนกับสัปปีติกทุกะ แม้ในอนุโลมะก็มี ๙ วาร)

๑ ปัจจยานุโลมะ ๒. สังขยาวาร

{๗๐๔} [๑๗๘] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย " ๙ "

ในอธิปติปัจจัย " ๙ " ...

ในปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในอาเสวนปัจจัย " ๖ "

ในกัมมปัจจัย " ๙ "

(ในทุก ๆ ปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาร

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๗๐๕} [๑๗๙] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะ อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้นสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ อุเบกขาเวทนาและจิตต สมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ...

หน้า ๕๗๔

สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อุเบกขาเวทนาและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... (๓)

![๑๘๐] สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอุเบกขา เวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ... หทัยวัตถุอาศัย อุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น อุเบกขาเวทนาอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... มหาภูตรูป ๑ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตตบุคคล)สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย

อาศัยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น โมหะที่สหรคตด้วย วิจิกิจฉาอุทธัจจะอาศัยอุเบกขาเวทนาที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะเกิดขึ้นสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยอุเบกขา เวทนา ซึ่งเป็นอเหตุกะเกิดขึ้น สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยอุเบกขาซึ่งเป็น อเหตุกะเกิดขึ้นจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะ สมัปยุตตขันธ์ <*> ทั้งหลายและกฏัตตารูปอาศัยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น กฏัตตารูป อาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. <*> สัมปยุตตขันธ์ - ผู้รวบรวม
หน้า ๕๗๕

ขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น กฏัตตารูปอาศัยมหาภูต รูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ อุเบกขาเวทนาและสัมปยุตต ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๓)

![๑๘๑] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา อาศัยสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา ซึ่งเป็นอเหตุกะและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา และหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... โมหะที่สหรคต ด้วยวิจิกิจฉา อุทธัจจะอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาอุทธัจจะและอุเบกขา

เวทนา เกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น เพราะ นเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่ง เป็นอเหตุกะและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคต ด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้นในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและอุเบกขา เวทนาเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วย อุเบกขาเวทนาและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ อุเบกขาเวทนาอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและหทัยวัตถุเกิดขึ้น(๒)สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาอาศัยสภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา และที่ไม่สหรคตด้วย อุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐาน

หน้า ๕๗๖

รูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะและอุเบกขา เวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขา เวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะ อุเบกขาเวทนาและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ใน อเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วย อุเบกขาเวทนาและอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนา และอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูป อาศัยขันธ์ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาซึ่งเป็นอเหตุกะ อุเบกขาเวทนาและ มหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๒ และ อุเบกขาเวทนาอาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาและหทัยวัตถุ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (ย่อ) (๓)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๗๐๖} [๑๘๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย " ๓ "

ในนอธิปติปัจจัย " ๙ "

ในนอนันตรปัจจัย " ๓ "

ในนอัญญมัญญปัจจัย " ๙ "

ในนอุปนิสสยปัจจัย " ๓ "

ในนปุเรชาตปัจจัย " ๙ "

ในนปัจฉาชาตปัจจัย " ๙ "

หน้า ๕๗๗

ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร

ในนกัมมปัจจัย " ๔ "

ในนวิปากปัจจัย " ๙ "

ในนอาหารปัจจัย " ๑ "

ในนอินทริยปัจจัย " ๑ "

ในนฌานปัจจัย " ๙ "

ในนมัคคปัจจัย " ๙ "

ในนสัมปยุตตปัจจัย " ๓ "

ในนวิปปยุตตปัจจัย " ๖ "

ในนนัตถิปัจจัย " ๓ "

ในนวิคตปัจจัย " ๓ "

(การนับ ๒ วารนอกนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี พึงทำอย่างนี้)

๙๒. อุเปกขาสหคตทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลมาทิปัจจัย

เหตุปัจจัย

{๗๐๗} [๑๘๓] สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๒ อาศัย อาศัยขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุเบกขาเวทนาเกิดขึ้น ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ...

(เหมือนกับสวิตักกทุกะ ในปัจจยวาร มีข้อที่แตกต่างกันอยู่ บทว่า อุเบกขาเวทนาก็พึงทำให้เป็น ๙ วาร มีทั้งปฏิสนธิ ทั้งปวัตติ ทั้งหทัยวัตถุ)