พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกกุสลัตติกะ
เล่ม ๔๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๙๕–๑๕๐๖ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกกุสลัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๕๑๔–๕๒๐
จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกกุสลติกะ
(๖๓. จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกะ ๑. กุสลติกะ)
กุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
[๑๔๙๕] ๑. กุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม
อาศัยกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. กุศลธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม
อาศัยกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. กุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม และกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. กุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๕. กุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม และกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๔๙๖] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
เหมือนกับเจตสิกทุกะกุศลบทในมหันตรทุกะ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ปัญหาวาระก็ดี พึงให้พิสดาร.
อกุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๔๙๗] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม
อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. อกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม
อาศัยอกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๕. อกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม
อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๔๙๘] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
เหมือนกับเจตสิกทุกะอกุศลบท.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ปัญหาวาระก็ดี พึงให้พิสดาร.
อัพยากตบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๔๙๙] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏสมุฏฐานธรรม
อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานุธรรม
อาศัยอัพยากตธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๕. อัพยากตธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม
อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม และอัพยากต-ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๐๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอาเสวน-ปัจจัย มี ๕ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๕๐๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระฯลฯ ในนกัมมปัจจัย มี ๔ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอาหาร-ปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๖ วาระในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตต-ปัจจัย มี ๖ วาระ ในนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดาร.
อัพยากตบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕๐๒] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม
เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๐๓] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ (เป็นสหชาตาธิปติ ในที่นี้มี ๖ วาระ) ในอนันตร-ปัจจัย มี ๙ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๙ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาระ ในกัมมปัจจัยมี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๙ วาระ ในฌานปัจจัย มี ๓ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๓ วาระในสัมปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัตถิปัจจัยมี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๕๐๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๕๐๕] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๕๐๖] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ... ฯลฯ
อนุโลมนัยก็ดี ปัจจนียนัยก็ดี อนุโลมปัจจนียนัยก็ดี ปัจจนียานุโลม-นัยก็ดี แห่งปัญหาวาระ ในกุสลติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น.
จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกกุสลติกะ จบ
จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภุทุกกุสลติกะ
(๖๔. จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภุทุกะ ๑. กุสลติกะ)
กุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕๐๗] ๑. กุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม
อาศัยกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.
๔. กุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรมอาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
๕. กุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรมอาศัยกุศลธรรมที่เป็นจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม และกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๐๘] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ปัญหาวาระก็ดี พึงให้พิสดาร.
จบ จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกกุสลัตติกะ