พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
สารัมมณทุกกุสลัตติกะ
เล่ม ๔๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๑๘–๑๔๒๖ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ สารัมมณทุกกุสลัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๔๗๘–๔๘๒
สารัมมณทุกกุสลติกะ
(๕๕. สารัมมณทุกะ ๑. กุสลติกะ)
กุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๔๑๘] ๑. กุศลธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัยกุศล-
ธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในสัปปัจจยทุกะ กุศลธรรมที่เป็นสัปปัจจยธรรม อาศัย
กุศลธรรมที่เป็นสัปปัจจยธรรม เกิดขึ้น ฉันใด ในสารัมมณทุกะพึงให้พิสดารฉันนั้น.
อกุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๔๑๙] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในสัปปัจจยทุกะ อกุศลธรรมที่เป็นสัปปัจจยธรรม
อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสัปปัจจยธรรม เกิดขึ้น ฉันใด ในสารัมณทุกะพึงให้พิสดารฉันนั้น.
อัพยากตบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๔๒๐] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัย
อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. อัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม อาศัย
อัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๔-๕-๖)
๗. อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัย
อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม และอัพยากตธรรมที่เป็นอนา-รัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๗-๘-๙)
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๔๒๑] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๔๒๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ
ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในนกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ในนวิปากปัจจัย
มี ๕ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๒ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๙ วาระ ในนสัมปยุตตปัจจัย มี๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ในโนนัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.
อัพยากตบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
เหตุปัจจัย
[๑๔๒๓] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เป็นปัจจัย
แต่อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ.
๒. อารัมมณปัจจัย
[๑๔๒๔] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรมด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย
๒. อัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม เป็นปัจจัย
แก่อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณ-ปัจจัย มี ๒ วาระ.
๓. อธิปติปัจจัย
[๑๔๒๕] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เป็นปัจจัย
แก่อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๓
วาระ.
๔. อัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม เป็นปัจจัย
แก่อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ ฯลฯ
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๔๒๖] ในเหตุปัจจัย ที่ ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระในอธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในสหชาต-ปัจจัย มี ๗ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาระ ในนิสสยปัจจัย ๗ วาระในอุปนิสสยปัจจัยย มี ๒ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ ในปัจฉาชาต-ปัจจัย มี ๑ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ ในวิปปยุตตปัจจัยมี ๒ วาระ.
สารัมมณทุกกุสลติกะ จบ
จิตตทุกกุสลติกะ
(๕๖. จิตตทุกะ ๑. กุสลติกะ)
กุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๔๒๗] ๑. กุศลธรรมที่ไม่ใช่จิต อาศัยกุศลธรรมที่เป็นจิต
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๒. กุศลธรรมที่ไม่ใช่จิต อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิ่ตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. กุศลธรรมที่เป็นจิต อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิต
เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๔. กุศลธรรมที่เป็นจิต และกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิต
อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๕. กุศลธรรมที่ไม่ใช่จิต อาศัยกุศลธรรมที่เป็นจิต
และกุศลธรรมที่ไม่ใช่จิต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๔๒๘] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ
ในปัจจัยทั้งปวง มี ๕ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ
จบ สารัมมณทุกกุสลัตติกะ