พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน
อุปาทินนทุกกุสลัตติกะ
เล่ม ๔๔ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๔๑–๑๕๕๔ (ฉบับหลวง)มี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อุปาทินนทุกกุสลัตติกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๔)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๙๐ หน้า ๕๓๖–๕๔๑
อุปาทินนทุกกุสลติกะ
(๖๘. อุปาทินนทุกะ ๑. กุสลติกะ)
กุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕๔๑] ๑. กุศลธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม อาศัยกุศล-
ธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๔๒] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๑ วาระ.
สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ปัญหาวาระก็ดี มี ๑ วาระ ทุกปัจจัย.
เหมือนกับสัปปัจจยทุกะกุศลบท.
อกุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑.เหตุปัจจัย
[๑๕๔๓] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม อาศัยอกุศล-ธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๔๔] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.
ในสหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ในปัญหาวาระก็ดี มี ๑ วาระ ทุกปัจจัย.
อัพยากตบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕๔๕] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นอุปาทินนธรรม อาศัย
อัพยากตธรรมที่เป็นอุปาทินนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ.
๒. อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม อาศัย
อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๓. อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม อาศัย
อัพยากตธรรมที่เป็นอุปาทินนธรรม และอัพยากตธรรมที่เป็นอนุปา-ทินนธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
คือ จิตตสมุฏฐานรูป อาศัยอุปาทินนขันธ์ และมหาภูตรูป-
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๔๖] ในเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ
ในอธิปติปัจจัย มี ๑ วาระ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๒ วาระ ในอาเสวนปัจจัย
มี ๑ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๕ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๕๔๗] ในนเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๔ วาระ ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ในนกัมมปัจจัย มี ๑ วาระในนวิปากปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอาหารปัจจัย มี ๒ วาระ ในนอินทริยปัจจัยมี ๒ วาระ ในนฌานปัจจัย มี ๒ วาระ ในนมัคคปัจจัย มี ๕ วาระ ในน-สัมปยุตตปัจจัย มี ๔ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ ในโนนัตถิปัจจัยมี ๔ วาระ ในโนวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ.
สหชาตวาระเป็นต้น พึงให้พิสดาร
อัพยากตบทปัญหาวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕๔๘] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นอุปาทินนธรรม เป็นปัจจัย
แก่อัพยากตธรรมที่เป็นอุปาทินนธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (วาระที่ ๑-๒-๓)
๔. อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม เป็นปัจจัย
แก่อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย
ฯลฯ
๓. อธิปติปัจจัย
๑. อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม เป็นปัจจัย
แก่อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัยมี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณาธิปติ และ สหชาตาธิปติ มี ๑ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๔๙] ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ
คือในอุปาทาทินนมูลกะ มี ๒ วาระ ในอนุปาทินนมูลกะ มี ๒ วาระ ในอธิปติ-ปัจจัย มี ๑ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๔ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๔ วาระในสหชาตปัจจัย มี ๕ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาระ ในนิสสยปัจจัยมี ๕ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๔ วาระ.
๑๐. ปุเรชาตปัจจัย
[๑๕๕๐] ๑. อัพยากตธรรมที่เป็นอุปาทินนธรรม เป็นปัจจัย
แก่อัพยากตธรรมที่เป็นอุปาทินนธรรม ด้วยอำนาจของปุเรชาตปัจจัย
มี ๒ อย่าง คือที่เป็น อารัมมณปุเรชาตะ และ วัตถุปุเรชาตะมี ๒ วาระ.
๒. อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม เป็นปัจจัย
แก่อัพยากตธรรมที่เป็นอนุปาทินนธรรม ด้วยอำนาจของปุเรชาต-ปัจจัย มี ๒ วาระ.
เป็น อารัมมณปุเรชาตะ อย่างเดียว ปัจจัยสงเคราะห์ (ฆฏนา)มี ๒ วาระ เป็นอารัมมณปุเรชาตะบ้าง เป็นวัตถุปุเรชาตะบ้าง มี ๖ วาระ.
การนับจำนวนวาระในอนุโลม (ต่อ)
[๑๕๕๑] ในปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๖ วาระในอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ในกัมมปัจจัย มี ๔ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๔วาระ ในอาหารปัจจัย มี ๙ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๔ วาระ ในฌาน-ปัจจัย มี ๔ วาระ ในมัคคปัจจัย มี ๔ วาระ ในสัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระในวิปปยุตตปัจจัย มี ๖ วาระ ในอัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ ในนัตถิปัจจัย มี ๔วาระ ในวิคตปัจจัย มี ๔ วาระ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.
ปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ
[๑๕๕๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระฯลฯ
อนุโลมปัจจนียนัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลมปัจจนียะ
[๑๕๕๓] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ... ฯลฯ
ปัจจนียานุโลมนัย
การนับจำนวนวาระในปัจจนียานุโลม
[๑๕๕๔] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ... ฯลฯ
อนุปาทินนทุกกุสลติกะ จบ
มหันตรทุกกุสลติกะ จบ
อุปาทานทุกกุสลติกะ
(๖๙. อุปทานทุกะ ๑. กุสลติกะ)
กุศลบทปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕๕๕] ๑. กุศลธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม อาศัยกุศล-
ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
การนับจำนวนวาระในอนุโลม
[๑๕๕๖] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ
ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ.
ในสหชาตวาระก็ดี ฯลฯ ในปัญหาวาระก็ดี มี ๑ วาระ ทุกปัจจัย.
อกุศลปฏิจจวาระ
อนุโลมนัย
๑. เหตุปัจจัย
[๑๕๕๗] ๑. อกุศลธรรมที่เป็นอุปาทานธรรม อาศัยอกุศล-
ธรรมที่เป็นอุปาทานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
จบ อุปาทินนทุกกุสลัตติกะ