พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · ปัจจนียานุโลมติกทุกปัฏฐาน
นกุสลัตติกเหตุทุกกุสลัตติกเหตุทุกะ
เล่ม ๔๕ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๖๒–๕๘๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๙ ในปัจจนียานุโลมติกทุกปัฏฐานมี ๔ ฉบับ
พระอภิธรรมปิฎก
ธัมมปัจจนียานุโลม ติกทุกปัฏฐาน
ขอนอบน้อมพระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑. กุสลติกะ ๑. เหตุทุกะ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ ปัจจนียานุโลมติกทุกปัฏฐาน นกุสลัตติกเหตุทุกกุสลัตติกเหตุทุกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๔๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๕)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๔๕ หน้า ๓๖๔–๓๖๗ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๔๕ หน้า ๖๐๕–๖๑๐
นกุสลํ นเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๒)
นอกุสลํ นเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอกุสลํ นเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๒)
นอพฺยากตํ นเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอพฺยากตํ นเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๒)
นกุสลํ นเหตุญฺจ นอพฺยากตํ นเหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอกุสลํ นเหตุญฺจ นอพฺยากตํ นเหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา.
นกุสลํ นเหตุญฺจ นอกุสลํ นเหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา นว ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต นว.
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็น เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็น เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็น เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็น เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็น เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็น อัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็น อัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็น อกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
นกุสลํ นนเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล นเหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นนเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นนเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล นเหตุ จ อพฺยากโต นเหตุ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ. นอกุสลํ นนเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล นเหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอกุสลํ นนเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอกุสลํ นนเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล นเหตุ จ อพฺยากโต นเหตุ จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.
นอพฺยากตํ นนเหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ปญฺจ.
นกุสลํ นนเหตุญฺจ นอพฺยากตํ นนเหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล นเหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.
นอกุสลํ นนเหตุญฺจ นอพฺยากตํ นนเหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ กุสโล นเหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ตีณิ.
นกุสลํ นนเหตุญฺจ นอกุสลํ นนเหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เอกํ. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา อฏฺฐารส, อารมฺมเณ นว ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต อฏฺฐารส. ๑. กุสลตฺติก ๒. สเหตุกทุก
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่ง มิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่ ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ เป็นกุศลซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่ไม่เป็น เหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่ ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
(๒)สภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น อกุศลซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤต ซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาระสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็น อัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ไม่เป็น อัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อารัมณปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๘ วาระ
นกุสลํ นสเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นสเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอกุสลํ นสเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอพฺยากตํ นสเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นสเหตุกญฺจ นอพฺยากตํ นสเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นสเหตุกญฺจ นอกุสลํ นสเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ฉ, อารมฺมเณ ฉ ฯเปฯ ปุเรชาเต อาเสวเน ตีณิ ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ฉ.
๑. กุสลติกะ ๒. สเหตุกทุกะ
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ใช่มีเหตุ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็น อัพยากฤตซึ่งไม่ใช่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็น อกุศลซึ่งไม่ใช่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ
อาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
นกุสลํ นอเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอกุสลํ นอเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา นอพฺยากตํ นอเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นอเหตุกญฺจ นอพฺยากตํ นอเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอกุสลํ นอเหตุกญฺจ นอพฺยากตํ นอเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นอเหตุกญฺจ นอกุสลํ นอเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ฉ, อารมฺมเณ ตีณิ ฯเปฯ สหชาเต ทฺวาทส ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ทฺวาทส. ๑. กุสลตฺติก ๓. เหตุสมฺปยุตฺตทุก
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่ง มิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่ ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่ง มิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็น อัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและที่ ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่ เป็นอกุศลซึ่งมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อารัมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
สหชาตปัจจัย มี ๑๒ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๑๒ วาระ
นกุสลํ นเหตุสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล เหตุสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นเหตุสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต เหตุสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นอกุสลํ นเหตุสมฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต เหตุสมฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ฉ. (สเหตุกสทิสํ. สงฺขิตฺตํ.)
นกุสลํ นเหตุวิปฺปยุตฺตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต เหตุวิปฺปยุตฺโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ฉ. (อเหตุกสทิสํ. สงฺขิตฺตํ.)
๑. กุสลติกะ ๓. เหตุสัมปยุตตทุกะ
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งสัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล ซึ่งไม่สัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งสัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่ง ไม่สัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งสัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล ซึ่งไม่สัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ (เหมือนกับสเหตุกทุกะ ย่อ)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งวิปปยุตจากเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่ง ไม่วิปปยุตจากเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ (เหมือนกับอเหตุกทุกะ ย่อ)
๑. กุสลตฺติก ๔-๖. เหตุสเหตุกทุกาทิ นกุสลํ นเหตุญฺเจว นอเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล เหตุ เจว สเหตุโก จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. นกุสลํ นเหตุญฺเจว นอเหตุกญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต เหตุ เจว สเหตุโก จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เทฺว.
(นอกุสเล เทฺว, นอพฺยากเต เทฺว. ปฐมํ คณิตเกน เอกํ, ทุติยํ คณิตเกน เอกํ, ตติยํ คณิตเกน เอกํ, สพฺพตฺถ นว ปญฺหา.) เหตุยา นว ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต นว.
นกุสลํ นอเหตุกญฺเจว น จ เหตุํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล สเหตุโก เจว น จ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา นว ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต นว.
๑. กุสลติกะ ๔-๖. เหตุสเหตุกทุกะเป็นต้น
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุและมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล ซึ่งไม่เป็นเหตุและมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นเหตุและมีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล ซึ่งไม่เป็นเหตุและมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ(สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศล มี ๒ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤต มี ๒ วาระ นับครั้งแรก มี ๑ วาระ นับครั้งที่ ๒ มี ๑ วาระ นับครั้งที่ ๓ มี ๑ วาระ ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๙ วาระ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีเหตุและมิใช่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศล ซึ่งมิใช่ไม่มีเหตุและไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
นกุสลํ นเหตุญฺเจว นเหตุวิปฺปยุตฺตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล เหตุ เจว เหตุสมฺปยุตฺโต จ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา นว ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต นว. (เหตุสเหตุกสทิสํ.
นกุสลํ นเหตุวิปฺปยุตฺตญฺเจว นนเหตุญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล เหตุสมฺปยุตฺโต เจว น จ เหตุ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา นว ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต นว.
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุและไม่วิปปยุตจากเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
(เหมือนกับเหตุสเหตุกทุกะ)
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งสัมปยุตด้วยเหตุแต่ไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น กุศลซึ่งไม่วิปปยุตจากเหตุและมิใช่ไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ
นกุสลํ นเหตุํ นสเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ สเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (สงฺขิตฺตํ.) เหตุยา ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ตีณิ.
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น กุศลซึ่งไม่เป็นเหตุและไม่ใช่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ)
เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
นกุสลํ นเหตุํ นอเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อกุสโล นเหตุ อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๑)
นอกุสลํ นเหตุํ นอเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๑)
นอพฺยากตํ นเหตุํ นอเหตุกํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อพฺยากโต นเหตุ อเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. (๑. คณิตเกน ตีณิ ปญฺหา.) เหตุยา ฉ, อธิปติยา ฉ ฯเปฯ อญฺญมญฺเญ ตีณิ ฯเปฯ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ อวิคเต ฉ.
สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น กุศลซึ่งไม่เป็นเหตุและมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น อกุศลซึ่งไม่เป็นเหตุและมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็น อัพยากฤตซึ่งไม่เป็นเหตุและมิใช่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑ เมื่อนับแล้ว มี ๓ วาระ)
เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ
อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ
อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ
อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
จบ นกุสลัตติกเหตุทุกกุสลัตติกเหตุทุกะ