รูปํ อปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ รูปํ นานิจฺจํ น สงฺขตํ น ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ น ขยธมฺมํ น วยธมฺมํ น วิราคธมฺมํ น นิโรธธมฺมํ น วิปริณามธมฺมนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ รูปํ อนิจฺจํ สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ขยธมฺมํ วยธมฺมํ วิราคธมฺมํ นิโรธธมฺมํ วิปริณามธมฺมนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ รูปํ อนิจฺจํ สงฺขตํ ฯเปฯ วิปริณามธมฺมํ โน วต เร วตฺตพฺเพ รูปํ อปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ

สกวาที รูปเป็นอปรินิปผันนะ หรือ ปรวาที ถูกแล้ว ส. รูปมิใช่ของไม่เที่ยง มิใช่สังขตะ มิใช่ธรรมชาติที่อิงอาศัยเกิดขึ้น มิใช่ธรรมชาติมีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มิใช่ธรรมชาติที่มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มิใช่ธรรมชาติที่มีความคลายไปเป็นธรรมดา มิใช่ธรรมชาติที่มีความดับไปเป็นธรรมดา มิใช่ธรรมชาติที่มีความแปรไปเป็นธรรมดา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. รูปเป็นของไม่เที่ยง เป็นสังขตะ อิงอาศัยเกิดขึ้น มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา มีความแปรไปเป็นธรรมดา มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า รูปเป็นของไม่เที่ยง เป็นสังขตะ ฯลฯ มีความแปรไปเป็นธรรมดา ก็ต้องไม่กล่าวว่า รูปเป็นอปรินิปผันนะ ดังนี้

ทุกฺขญฺเญว ปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ วุตฺตํ ภควตา รูปํ อนิจฺจนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ วุตฺตํ ภควตา รูปํ อนิจฺจํ โน วต เร วตฺตพฺเพ ทุกฺขญฺเญว ปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ

ส. ทุกข์เท่านั้น เป็นปรินิปผันนะ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นทุกข์ (และ) รูปก็ไม่เที่ยง มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นทุกข์ (และ)รูปก็ไม่เที่ยง ก็ต้องไม่กล่าวว่า ทุกข์เท่านั้นเป็นปรินิปผันนะ

เวทนา ฯเปฯ สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณํ ฯเปฯ จกฺขายตนํ ฯเปฯ ธมฺมายตนํ ฯเปฯ จกฺขุธาตุ ฯเปฯ ธมฺมธาตุ ฯเปฯ จกฺขุนฺทฺริยํ ฯเปฯ

ส. เวทนา ฯลฯ สัญญา สังขาร วิญญาณ ฯลฯ จักขายตนะ ฯลฯ ธัมมายตนะ ฯลฯ จักขุธาตุ ฯลฯ ธัมมธาตุ ฯลฯ จักขุนทรีย์ ฯลฯ

อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ นานิจฺจํ ฯเปฯ น วิปริณามธมฺมนฺติ ฯ น เหวํ วตฺตพฺเพ ฯเปฯ นนุ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อนิจฺจํ สงฺขตํ ฯเปฯ วิปริณามธมฺมนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อนิจฺจํ สงฺขตํ ปฏิจฺจสมุปฺปนฺนํ ขยธมฺมํ วยธมฺมํ วิราคธมฺมํ นิโรธธมฺมํ วิปริณามธมฺมํ โน วต เร วตฺตพฺเพ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ

ส. อัญญาตาวินทรีย์ เป็นอปรินิปผันนะ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. อัญญาตาวินทรีย์ มิใช่ธรรมชาติที่ไม่เที่ยง ฯลฯ มิใช่ธรรมชาติที่มีความแปรไปเป็นธรรมดา หรือ? ป. ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น ฯลฯ ส. อัญญาตาวินทรีย์ เป็นธรรมชาติไม่เที่ยง เป็นสังขตะ ฯลฯ มีความแปรไปเป็นธรรมดา มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า อัญญาตาวินทรีย์เป็นธรรมชาติไม่เที่ยง เป็นสังขตะ อิงอาศัยเกิดขึ้น มีความสิ้นไปเป็นธรรมดา มีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา มีความคลายไปเป็นธรรมดา มีความดับไปเป็นธรรมดา มีความแปรไปเป็นธรรมดา ก็ต้องไม่กล่าวว่า อัญญาตาวินทรีย์ เป็นอปรินิปผันนะ

ทุกฺขญฺเญว ปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ นนุ ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ วุตฺตํ ภควตา อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อนิจฺจนฺติ ฯ อามนฺตา ฯ หญฺจิ ยทนิจฺจํ ตํ ทุกฺขํ วุตฺตํ ภควตา อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อนิจฺจํ โน วต เร วตฺตพฺเพ ทุกฺขญฺเญว ปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ อปรินิปฺผนฺนกถา ฯ เตวีสติโม วคฺโค ฯ ตสฺส อุทฺทานํ เอกาธิปฺปาเยน เมถุโน ธมฺโม ปฏิเสวิตพฺโพ อรหนฺตานํ วณฺเณน อมนุสฺสา เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวนฺติ โพธิสตฺโต อิสฺสริยกามการิกาเหตุ วินิปาตํ คจฺฉติ คพฺภเสยฺยํ โอกฺกมติ ทุกฺกรการิกํ อกาสิ อปรนฺตปํ อกาสิ อญฺญํ สตฺถารํ อุทฺทิสิ อตฺถิ นราโค ราคปฏิรูปโก อตฺถิ นโทโส โทสปฏิรูปโก อตฺถิ นโมโห โมหปฏิรูปโก อตฺถิ นกิเลโส กิเลสปฏิรูปโก รูปํ อปรินิปฺผนฺนํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ นวํกตํ นิพฺพุติ เอกาธิปฺปาโย รูปํ อปรินิปฺผนฺนํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อปรินิปฺผนฺนนฺติ ฯ มหา นิยาโม อนุสยา นิคฺคโห ขุทฺทกปญฺจมา ปรปฺปวาท มทฺทนา สุตฺตมูล สมาหิตา อุชฺโชตนา สตฺถุสมเย กถาวตฺถุปฺปกรเณ ฯ ปญฺจตฺตึสภาณวารํ กถาวตฺถุปฺปกรณํ นิฏฺฐิตํ

ส. ทุกข์เท่านั้น เป็นปรินิปผันนะ หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นทุกข์ (และ) อัญญา-ตาวินทรีย์ก็ไม่เที่ยง มิใช่หรือ? ป. ถูกแล้ว ส. หากว่า สิ่งใดไม่เที่ยง สิ่งนั้นพระผู้มีพระภาคตรัสว่าเป็นทุกข์ (และ)อัญญาตาวินทรีย์ก็ไม่เที่ยง ก็ต้องไม่กล่าวว่า ทุกข์เท่านั้นเป็นปรินิปผันนะอปรินิปผันนกถา จบ วรรคที่ ๒๓ จบ ขุททกปัณณาสก์ จบ -----------------------------------------------------