สารมฺมณํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สารมฺมโณ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ ยถา สปฺปจฺจยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เอวํ วิตฺถาเรตพฺพํ ฯ -------- ปฏิจฺจวาโร

กุศลธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น สารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นสัปปัจจยธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นสัปปัจจยธรรมเกิดขึ้นฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น ปฏิจจวาร

สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ ซึ่งเป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (พึงขยายให้พิสดารเหมือนกุศลที่มีปัจจัยปรุงแต่ง)

สารมฺมณํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สารมฺมโณ อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ ยถา สปฺปจฺจยํ อกุสลํ เอวํ กาตพฺพํ ฯ ----------- ปฏิจฺจวาโร

อกุศลธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น สารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อกุศลธรรมที่เป็นสัปปัจจยธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสัปปัจจยธรรมเกิดขึ้นฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น ปฏิจจวาร

สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ ได้ซึ่งเป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (พึงเพิ่มเหมือนกับอกุศลที่มีปัจจัยปรุงแต่ง)

สารมฺมณํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สารมฺมโณ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ อนารมฺมณํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อนารมฺมโณ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ สารมฺมณํ อพฺยากตญฺจ อนารมฺมณํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สารมฺมโณ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่ เป็นสารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณ-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณ-*ธรรม และอัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ นัย

สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้และที่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (ย่อ)

เหตุยา นว อารมฺมเณ ตีณิ อธิปติยา ปญฺจ ฯเปฯ อญฺญมญฺเญ ฉ ปุเรชาเต เอกํ อาเสวเน เอกํ ฯเปฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอธิปติปัจจัย มี " ๕ ฯลฯ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๖ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๑ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑ ฯลฯ

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา นว ฯเปฯ นกมฺเม เทฺว นวิปาเก ปญฺจ นอาหาเร เอกํ นอินฺทฺริเย เอกํ นฌาเน เทฺว นมคฺเค นว นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต เทฺว โนนตฺถิยา เทฺว โนวิคเต เทฺว ฯ -------- ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๙ ฯลฯ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาหารปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อินทริยปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่สัมปยุตตปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่นัตถิปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๒ปัญหาวาร

สารมฺมโณ อพฺยากโต ธมฺโม สารมฺมณสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากต- *ธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย

สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

สารมฺมโณ อพฺยากโต ธมฺโม สารมฺมณสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ อนารมฺมโณ อพฺยากโต ธมฺโม สารมฺมณสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: เทฺว ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากต- *ธรรมที่เป็นสารัมมณธรรมโดยอารัมมณปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม โดยอารัมมณปัจจัย มี ๒ นัย

สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

สารมฺมโณ อพฺยากโต ธมฺโม สารมฺมณสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ตีณิ ฯ อนารมฺมโณ อพฺยากโต ธมฺโม สารมฺมณสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากต- *ธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ สหชาตาธิปติ มี ๓ นัย อัพยากตธรรมที่เป็นอนารัมมณธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นสารัมมณธรรม โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ

สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติและสหชาตาธิปติ มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ไม่ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่รับรู้อารมณ์ได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ (ย่อ)

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา จตฺตาริ อนนฺตเร เอกํ ฯเปฯ สหชาเต สตฺต อญฺญมญฺเญ ฉ นิสฺสเย สตฺต อุปนิสฺสเย เทฺว ปุเรชาเต เอกํ ปจฺฉาชาเต เอกํ อาเสวเน เอกํ กมฺเม ตีณิ วิปาเก ตีณิ ฯเปฯ สมฺปยุตฺเต เอกํ วิปฺปยุตฺเต เทฺว ฯเปฯ สารมฺมณทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๔ ในอนันตรปัจจัย มี " ๑ ฯลฯ ในสหชาตปัจจัย มี " ๗ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๖ ในนิสสยปัจจัย มี " ๗ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๒ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๑ ในปัจฉาชาตปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑ ในกัมมปัจจัย มี " ๓ ในวิปากปัจจัย มี " ๓ ฯลฯ ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๑ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๒สารัมมณทุกกุสลัตติกะ จบ