เอวมฺเม สุตํ เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม ฯ ตตฺร โข ภควา ภิกฺขู อามนฺเตสิ ภิกฺขโวติ ฯ ภทนฺเตติ เต ภิกฺขู ภควโต ปจฺจสฺโสสุํ ฯ ภควา เอตทโวจ อสงฺขตญฺจ โว ภิกฺขเว เทสิสฺสามิ อสงฺขตคามิญฺจ มคฺคํ ตํ สุณาถ ฯ กตมญฺจ ภิกฺขเว อสงฺขตํ ฯ โย ภิกฺขเว ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย ฯ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตํ ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ กายคตาสติ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ อิติ โข ภิกฺขเว เทสิตํ โว มยา อสงฺขตํ เทสิโต อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ ยํ ภิกฺขเว สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย กตํ โว ตํ มยา ฯ เอตานิ ภิกฺขเว รุกฺขมูลานิ เอตานิ สุญฺญาคารานิ ฯ ฌายถ ภิกฺขเว มา ปมาทตฺถ มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ ฯ อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนีติ ฯ

ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้ สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้พระนครสาวัตถี ณ ที่นั้นแล พระผู้มีพระภาคตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายเหล่านั้นทูลรับพระผู้มี-*พระภาคแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ตรัสว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะแสดงอสังขตะและทางที่จะให้ถึงอสังขตะแก่ท่านทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ดูกรภิกษุทั้งหลายก็อสังขตะเป็นไฉน ดูกรภิกษุทั้งหลาย ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ นี้เรียกว่าอสังขตะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉนกายคตาสติ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย อสังขตะเราแสดงแล้วแก่เธอทั้งหลาย ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเราแสดงแล้วแก่เธอทั้งหลาย ดังนี้แลดูกรภิกษุทั้งหลาย กิจใดอันศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ผู้อนุเคราะห์พึงกระทำแก่สาวกทั้งหลาย กิจนั้นอันเราอาศัยความอนุเคราะห์ กระทำแล้วแก่เธอทั้งหลาย ดูกรภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเพ่ง อย่าประมาท อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลังเลย นี้เป็นอนุศาสนีของเราเพื่อเธอทั้งหลาย ฯ

อสงฺขตญฺจ โว ภิกฺขเว เทสิสฺสามิ อสงฺขตคามิญฺจ มคฺคํ ตํ สุณาถ ฯ กตมญฺจ ภิกฺขเว อสงฺขตํ ฯ โย ภิกฺขเว ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย ฯ อิทํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตํ ฯ กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ สมโถ จ วิปสฺสนา จ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯเปฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราจะแสดงอสังขตะและทางที่จะให้ถึงอสังขตะแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็อสังขตะเป็นไฉนดูกรภิกษุทั้งหลาย ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ นี้เรียกว่าอสังขตะ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน สมถะและวิปัสสนา นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯลฯ

“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดงอสังขตธรรมและทางที่ให้ถึงอสังขตธรรมแก่เธอทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงฟัง อสังขตธรรม คืออะไร คือ ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ และความสิ้นโมหะ นี้เราเรียกว่า อสังขตธรรม ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร คือ สมถะและวิปัสสนา นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ สมถวิปัสสนาสูตรที่ ๒ จบ ๓. สวิตักกสวิจารสูตร ว่าด้วยสวิตักกสวิจารสมาธิ

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ สวิตกฺกสวิจาโร สมาธิ อวิตกฺกวิจารมตฺโต สมาธิ อวิตกฺกอวิจาโร สมาธิ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน สมาธิที่มีทั้งวิตกวิจาร สมาธิที่ไม่มีวิตก มีแต่วิจาร สมาธิที่ไม่มีทั้งวิตกวิจาร นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร คือ สวิตักกสวิจารสมาธิ (สมาธิที่มีวิตกวิจาร) อวิตักกวิจารสมาธิ (สมาธิที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจาร) อวิตักกอวิจารสมาธิ (สมาธิที่ไม่มีวิตกไม่มีวิจาร) นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ สวิตักกสวิจารสูตรที่ ๓ จบ ๔. สุญญตสมาธิสูตร ว่าด้วยสุญญตสมาธิ

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ สุญฺญโต สมาธิ อนิมิตฺโต สมาธิ อปฺปณิหิโต สมาธิ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน สุญญต- *สมาธิ อนิมิตตสมาธิ อัปปณิหิตสมาธิ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ จตฺตาโร สติปฏฺฐานา ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน สติปัฏ- *ฐาน ๔ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร คือ สติปัฏฐาน ๔ นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ สติปัฏฐานสูตรที่ ๕ จบ ๖. สัมมัปปธานสูตร ว่าด้วยสัมมัปปธาน

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ จตฺตาโร สมฺมปฺปธานา ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน สัมมัป- *ปธาน ๔ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร คือ สัมมัปปธาน ๔ นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ สัมมัปปธานสูตรที่ ๖ จบ ๗. อิทธิปาทสูตร ว่าด้วยอิทธิบาท

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ จตฺตาโร อิทฺธิปาทา ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน อิทธิบาท ๔ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ ปญฺจินฺทฺริยานิ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน อินทรีย์ ๕ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร คือ อินทรีย์ ๕ นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ อินทริยสูตรที่ ๘ จบ ๙. พลสูตร ว่าด้วยพละ

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ ปญฺจ พลานิ ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน พละ ๕ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร คือ พละ ๕ นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ พลสูตรที่ ๙ จบ ๑๐. โพชฌังคสูตร ว่าด้วยโพชฌงค์

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ สตฺต โพชฺฌงฺคา ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน โพชฌงค์ ๗ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ

“ภิกษุทั้งหลาย ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม คืออะไร คือ โพชฌงค์ ๗ นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ โพชฌังคสูตรที่ ๑๐ จบ ๑๑. มัคคังคสูตร ว่าด้วยองค์แห่งมรรค

กตโม จ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค ฯ อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ อิติ โข ภิกฺขเว เทสิตํ โว มยา อสงฺขตํ เทสิโต อสงฺขตคามิมคฺโค ฯ ยํ ภิกฺขเว สตฺถารา กรณียํ สาวกานํ หิเตสินา อนุกมฺปเกน อนุกมฺปํ อุปาทาย กตํ โว ตํ มยา ฯ เอตานิ ภิกฺขเว รุกฺขมูลานิ เอตานิ สุญฺญาคารานิ ฯ ฌายถ ภิกฺขเว มา ปมาทตฺถ มา ปจฺฉา วิปฺปฏิสาริโน อหุวตฺถ ฯ อยํ โว อมฺหากํ อนุสาสนีติ ฯ นิพฺพานสํยุตฺตสฺส ปฐโม วคฺโค ฯ ตสฺสุทฺทานํ กาโย สมโถ วิตกฺโก สุญฺญตา สติปฏฺฐานา สมฺมปฺปธานา อิทฺธิปาทา อินฺทฺริยา พลโพชฺฌงฺคา มคฺเคน เอกาทสมํ ทสุทฺทานํ ปวุจฺจติ ฯ ---------

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเป็นไฉน อริยมรรค ประกอบด้วยองค์ ๘ นี้เรียกว่าทางที่จะให้ถึงอสังขตะ ฯ ดูกรภิกษุทั้งหลาย อสังขตะเราแสดงแล้วแก่เธอทั้งหลาย ทางที่จะให้ถึงอสังขตะเราแสดงแล้วแก่เธอทั้งหลาย ดังนี้แล ดูกรภิกษุทั้งหลาย กิจใดอันศาสดาผู้แสวงหาประโยชน์เกื้อกูล ผู้อนุเคราะห์พึงกระทำแก่สาวกทั้งหลาย กิจนั้นเราอาศัยความอนุเคราะห์กระทำแล้วแก่เธอทั้งหลาย ดูกรภิกษุทั้งหลาย นั่นโคนไม้นั่นเรือนว่าง ดูกรภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายจงเพ่ง อย่าประมาท อย่าได้เป็นผู้เดือดร้อนในภายหลังเลย นี้เป็นอนุศาสนีของเราเพื่อเธอทั้งหลาย ฯ จบนิพพานสังยุตต์ ปฐมวรรค -----------------------------------------------------รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ ๑. กายคตาสติสูตร ๒. สมถวิปัสสนาสูตร ๓. วิตักกสูตร ๔. สุญญต-*สูตร ๕. สติปัฏฐานสูตร ๖. สัมมัปปธานสูตร ๗. อิทธิปาทสูตร๘. อินทรียสูตร ๙. พลสูตร ๑๐. โพชฌงคสูตร ๑๑. มรรคสูตร-----------------------------------------------------