This collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
Front matter of the printed edition
๕ คชกุมฺภชาตกํ
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗ พระสุตตันตปิฎก เล่มที่ ๑๙ ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑ ๕. คชกุมภชาดก ช้าๆ จะได้พร้าสองเล่มงาม
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก [๔. จตุกกนิบาต] ๕. จูฬกุณาลวรรค ๖. เกสวชาดก (๓๔๖) ๕. คชกุมภชาดก (๓๔๕) ว่าด้วยสัตว์เลื้อยคลานชื่อคชกุมภะ (อำมาตย์แก้วโพธิสัตว์กล่าวกับตัวคชกุมภะว่า)
This unit’s Mahachula text is shown as one range after the Royal items (§177–180 in Mahachula numbering) Go to the Mahachula text
วนํ ยทคฺคิ ทหติ ปาวโก กณฺหวตฺตนี กถํ กโรสิ ปจลก เอวํ ทนฺธปรกฺกโม ฯ
ดูกรเจ้าตัวคืบ ไฟไหม้ป่า คราวใด คราวนั้น เจ้าจะทำอย่างไร เจ้าเป็น สัตว์มีความบากบั่นอ่อนแออย่างนี้?
พหูนิ รุกฺขฉิทฺทานิ ปฐพฺยา วิวรานิ จ ตานิ เจ นาภิสมฺโภม โหติ โน กาลปริยาโย ฯ
โพรงไม้ และระแหงแผ่นดิน มีอยู่เป็นอันมาก ถ้าพวกข้าพเจ้าไปไม่ทัน ถึงโพรงไม้ และระแหงแผ่นดินเหล่านั้น พวกข้าพเจ้าก็ต้องตาย.
โย ทนฺธกาเล ตรติ ตรณีเย จ ทนฺธติ สุกฺขปณฺณํว อกฺกมฺม อตฺถํ ภญฺชติ อตฺตโน ฯ
ในเวลาที่จะต้องทำช้าๆ ผู้ใด รีบด่วนทำเสียเร็ว ในเวลาที่จะต้องรีบด่วน ทำกลับทำช้าไป ผู้นั้น ย่อมตัดรอนประโยชน์ของตนเอง เหมือนคน เหยียบใบตาลแห้งแหลกละเอียดไป ฉะนั้น.
โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารยิ สสีว รตฺตึ วิภชํ ตสฺสตฺโถ ปริปูรตีติ ฯ คชกุมฺภชาตกํ ปญฺจมํ ฯ ---------
ในเวลาที่จะต้องทำช้าๆ ผู้ใด ทำช้า และในเวลาที่จะต้องรีบทำด่วนก็รีบ ด่วนทำเสีย ประโยชน์ของผู้นั้น ย่อมบริบูรณ์เหมือนดวงจันทร์ส่องแสง สว่างในกลางคืน ฉะนั้น. จบ คชกุมภชาดกที่ ๕.
Mahachula edition, §177–180 of this unit
Shown as one range for the whole unit, not placed under Royal items — at least one paragraph pairing fell below the threshold, so none is placed item by item rather than risk a wrong item
เจ้าตัวโยกเยก เจ้ามีความเชื่องช้าอย่างนี้ คราวเมื่อไฟป่าไหม้ป่า เจ้าจะทำอย่างไร (ตัวคชกุมภะได้ฟังดังนั้น จึงตอบว่า)
โพรงไม้และรอยแตกระแหงของแผ่นดินมีอยู่เป็นจำนวนมาก ถ้าพวกข้าพเจ้าหนีเข้าไปไม่ทัน พวกข้าพเจ้าก็ตาย (อำมาตย์โพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)
ผู้ใดในคราวที่ควรทำช้าๆ กลับทำงานอย่างเร็วพลัน ในคราวที่ควรทำอย่างรีบด่วน กลับทำอย่างเชื่องช้า ผู้นั้นย่อมหักราญประโยชน์ของตนเอง เหมือนคนแข็งแรงเหยียบใบตาลแห้ง
ผู้ใดในคราวที่ควรทำช้าๆ ก็ค่อยๆ ทำงานอย่างช้าๆ ในคราวที่ควรทำรีบด่วน ก็รีบทำอย่างเร็วพลัน ประโยชน์ของผู้นั้นก็บริบูรณ์ เหมือนดวงจันทร์กำจัดความมืด ยังราตรีให้สว่างอยู่ คชกุมภชาดกที่ ๕ จบ ๖. เกสวชาดก (๓๔๖) ว่าด้วยเกสวดาบส (นารทอำมาตย์กล่าวกับเกสวดาบสว่า) @เชิงอรรถ : @ เป็นสัตว์ชนิดหนึ่ง รูปร่างคล้ายกระพองช้าง เมื่อจะเดินต้องโยกตัวก่อน หรือโยกตัวอยู่บ่อยๆ จึงเรียก@ตัวโยกเยก (ขุ.ชา.อ. ๔/๑๗๗/๔๐๓)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๒๗ หน้า : ๑๙๓}
This collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
Commentary
Later explanatory literature — not the Buddha’s word
Text layerอรรถกถาexplains the พระไตรปิฎก1 work(s) · 27 paragraphs — loaded when you open it, not part of this page
Open this edition’s own page · คชกุมภชาดก ว่าด้วย ช้าๆ จะได้พร้าสองเล่มงามThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
How Mahachula paragraphs are matched
Three editions per item, in the order Pali → Royal Thai → Mahachula Thai · show all three or one at a time from the toolbar
at least one paragraph pairing fell below the threshold, so none is placed item by item rather than risk a wrong item