องฺคารชาตา ปฐวี กุกฺกุลานุคตา มหี อถ คายสิ วตฺตานิ น ตํ ตปติ อาตโป ฯ อุทฺธํ ตปติ อาทิจฺโจ อโธ ตปติ วาลุกา อถ คายสิ วตฺตานิ น ตํ ตปติ อาตโป ฯ

แผ่นดินร้อนเหมือนถ่านไฟ ดาดาษไปด้วยทรายอันร้อนเหมือนเถ้ารึง เมื่อเป็นเช่นนี้ เจ้ายังทำเป็นทองไม่รู้ร้อน ขับเพลงอยู่ได้ แดดไม่เผาเจ้า ดอกหรือ? เบื้องบนก็ร้อน เบื้องล่างก็ร้อน เมื่อเป็นเช่นนี้ เจ้ายังทำ เป็นทองไม่รู้ร้อน ขับเพลงอยู่ได้ แดดไม่เผาเจ้าดอกหรือ?

น มํ ตปติ อาตโป อาตปฺปา ตปยนฺติ มํ อตฺถา หิ วิวิธา ราช เต ตปนฺติ น อาตโป ฯ

ข้าแต่พระราชา แดดหาเผาข้าพระองค์ไม่ แต่ว่าวัตถุกาม และกิเลสกาม ย่อมเผาข้าพระองค์ เพราะว่าความประสงค์หลายๆ อย่าง มีอยู่ ความ ประสงค์เหล่านั้นย่อมเผาข้าพระองค์ แดดหาได้เผาข้าพระองค์ไม่.

อทฺทสํ กาม เต มูลํ สงฺกปฺปา กาม ชายสิ น ตํ สงฺกปฺปยิสฺสามิ เอวํ กาม น เหหิสิ ฯ

ดูกรกาม เราได้เห็นมูลรากของเจ้าแล้ว เจ้าเกิดจากความดำริ เราจักไม่ ดำริถึงเจ้าอีกละ เจ้าจักไม่เกิดด้วยอาการอย่างนี้.

อปฺปาปิ กามา น อลํ พหูหิปิ น ตปฺปติ อโห พาลานลปนา ปฏิวชฺเชถ ชคฺคโต ฯ

กามแม้น้อยก็ไม่พอแก่มหาชน มหาชนย่อมไม่อิ่มด้วยกามแม้มาก น่า สลดใจที่พวกคนพาลพากันบ่นว่า รูป เสียง เหล่านี้จงมีแก่เรา กุลบุตร ผู้ประกอบความเพียร พึงเว้นให้ขาดเถิด.

อปฺปสฺส กมฺมสฺส ผลํ มเมทํ อุทโย อชฺฌคมา มหตฺตปตฺตํ สุลทฺธลาโภ วต มาณวสฺส โย ปพฺพชิ กามราคํ ปหาย ฯ

การที่พระเจ้าอุทัยได้ถึงความเป็นใหญ่เป็นโตนี้ เป็นผลแห่งกรรมมี ประมาณน้อยของเรา มาณพใดละกามราคะออกบวชแล้ว มาณพนั้นชื่อ ว่าได้ลาภดีแล้ว.

ตปสา ปชหนฺติ ปาปกมฺมํ ตปสา นฺหาปิตกุชฺฌการภาวํ ตปสา อภิภุยฺย คงฺคมาล นาเมนาลปสิชฺช พฺรหฺมทตฺตํ ฯ

สัตว์ทั้งหลายย่อมละกรรมชั่วด้วยตบะ แต่สัตว์เหล่านั้น จะละความเป็น คน เอาหม้อตักน้ำให้เขาอาบด้วยตบะได้หรือ แน่ะคังคมาละ การที่ท่าน ข่มขี่ด้วยตบะ แล้วร้องเรียกโอรสของเราโดยชื่อว่าพรหมทัตต์วันนี้นั้น ไม่เป็นการสมควรเลย.

สนฺทิฏฺฐิกเมว อมฺม ปสฺสถ ขนฺติโสรจฺจสฺส โย วิปาโก โส สพฺพชนสฺส วนฺทิโต อหุ ตํ วนฺทาม สราชิกา สมจฺจา ฯ

เสด็จแม่ เราทั้งหลายพร้อมทั้งพระราชา และอำมาตย์ พากันไหว้ พระปัจเจกพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้านั้น เป็นผู้อันชนทั้งปวงไหว้แล้ว เชิญเสด็จแม่ ทอดพระเนตรดูผลแห่งขันติและโสรัจจะในปัจจุบันเถิด.

มา กิญฺจิ อวจุตฺถ คงฺคมาลํ มุนินํ โมนปเถสุ สิกฺขมานํ เอโส หิ อตริ อณฺณวํ ยํ ตริตฺวา วิจรนฺติ วีตโสกาติ ฯ คงฺคมาลชาตกํ ปญฺจมํ ฯ ---------

ท่านทั้งหลายอย่าได้กล่าวอะไรๆ กะท่านคังคมาละผู้เป็นปัจเจกมุนี ศึกษา อยู่ในคลองมุนี ความจริง พระปัจเจกมุนีคังคมาละนี้ ข้ามห้วงน้ำที่ พระปัจเจกมุนีทั้งหลายข้ามแล้ว หมดความเศร้าโศกเที่ยวไป. จบ คังคมาลชาดกที่ ๕.