ปัจจยวาร เล่ม ๔๓

สปฺปีติกํ ธมฺมํ ปจฺจยา สปฺปีติโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ สงฺขิตฺตํ ฯ ยถา สวิตกฺกทุเก อนุโลมปจฺจยวารํ เอวํ ปวตฺติ ปฏิสนฺธิ นว ปญฺหา ปริปุณฺณา ปีติ นินฺนานากรณา ฯ

สัปปีติกธรรม อาศัยสัปปีติกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ. ปวัตติ ปฏิสนธิ เหมือนกับอนุโลมปัจจยวาร ในสวิตักกทุกะ มีหัวข้อปัจจัย ๙ บริบูรณ์ปีติ ไม่มีแตกต่างกัน.

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว ฯเปฯ อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๙ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙.

สปฺปีติกํ ธมฺมํ ปจฺจยา สปฺปีติโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ตีณิ ปฏิจฺจสทิสา ฯ อปฺปีติกํ ธมฺมํ ปจฺจยา อปฺปีติโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ ปวตฺติ ปฏิสนฺธิ กาตพฺพา ปฏิจฺจวารสทิสา ยาว อสญฺญสตฺตา ฯ จกฺขายตนํ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณํ กายายตนํ ... วตฺถุํ ปจฺจยา อเหตุกา อปฺปีติกา ขนฺธา ปีติ จ วิจิกิจฺฉาสหคเต อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ จ วตฺถุญฺจ ปจฺจยา วิจิกิจฺฉาสหคโต อุทฺธจฺจสหคโต โมโห ฯ อนุโลมสทิสา นว ปญฺหา ปวตฺติเยว ปฏิสนฺธิ นตฺถิ เอโกเยว โมโห ฯ

สัปปีติกธรรม อาศัยสัปปีติกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัยเหมือนกับปฏิจจวาร. อัปปีติกธรรม อาศัยอัปปีติกธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย. พึงทำปวัตติ ปฏิสนธิ เหมือนกับปฏิจจวาร ตลอดถึงอสัญญสัตว์. จักขุวิญญาณ อาศัยจักขายตนะ กายายตนะ ฯลฯ ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัปปีติกธรรมซึ่งเป็นอเหตุกะ และปีติ อาศัยหทัยวัตถุ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะอาศัยขันธ์ทั้งหลายที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ และหทัยวัตถุ. มีหัวข้อปัจจัย ๙ เหมือนกับอนุโลม เป็นปวัตติเท่านั้น ปฏิสนธิ ไม่มีโมหะ มี ๑ นัยเท่านั้น.

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา นว นอนนฺตเร ตีณิ นอุปนิสฺสเย ตีณิ นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม นว นวิปาเก นว นอาหาเร เอกํ นอินฺทฺริเย เอกํ นฌาเน เอกํ นมคฺเค นว นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต ฉ โนนตฺถิยา ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ เอวํ อิตเร เทฺว คณนาปิ นิสฺสยวาโรปิ กาตพฺพา ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีวาระ ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อนันตรปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อุปนิสสยปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาหารปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อินทริยปัจจัย มีวาระ ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ฌานปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่สัมปยุตตปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๖ ในปัจจัยที่ไม่ใช่นัตถิปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อวิคตปัจจัย มี " ๓. การนับทั้งสอง นอกจากนี้ก็ดี นิสสยวารก็ดี พึงกระทำอย่างนี้.