พึงทราบวินิจฉัยในสัมผัสสสูตรที่ ๒ ดังต่อไปนี้.

บทว่า อุปฺปชฺชติ ผสฺสนานตฺตํ ได้แก่ ผัสสะมีสภาพต่างกันย่อมเกิดขึ้น.

ในผัสสะนั้น จักขุสัมผัสเป็นต้น ประกอบด้วยจักขุวิญญาณเป็นต้น มโนสัมผัส ประกอบด้วยปฐมชวนะ ในมโนทวาร.

เพราะฉะนั้น ในข้อนี้มีเนื้อความดังนี้ว่า บทว่า มโนธาตุํ ปฏิจฺจ ได้แก่ ปฐมชวนะสัมผัสบังเกิดขึ้นเพราะอาศัยมโนทวาราวัชชนะ อันเป็นกิริยามโนวิญญาณธาตุ.

จบอรรถกถาธาตุสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------