เหตุ พหิทฺธา ธมฺโม เหตุสฺส พหิทฺธา ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

นิยยานิกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยนิยยานิกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

อนิยยานิกธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอนิยยานิกธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อนิยยานิกธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอนิยยานิกธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อนิยยานิกธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอนิยยานิกธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ อชฺฌตฺตพหิทฺธา น ลพฺภนฺติ ฯ เหตุทุกอชฺฌตฺตตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ -----------------

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙สหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารอย่างนี้กุสลัตติกนิยยานิกทุกะ จบ