โนสญฺโญชนํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนสญฺโญชโน กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชน์ อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชน์ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สหชาตวาเรปิ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ ---------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัยปฏิจจวาร

สญฺโญชนํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนสญฺโญชโน อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สญฺโญชนํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สญฺโญชโน อกุสโล จ โนสญฺโญชโน อกุสโล จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสัญโญชน์ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสัญโญชน์ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อกุศลธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชน์ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสัญโญชน์ เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย อกุศลธรรมที่เป็นสัญโญชน์ และอกุศลธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชน์ อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นสัญโญชน์ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

นเหตุยา ตีณิ นอธิปติยา นว นวิปฺปยุตฺเต นว ฯ สหชาตวาโรปิ ฯเปฯ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๙สหชาตวารก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวารปัญหาวาร

สญฺโญชโน อกุสโล ธมฺโม สญฺโญชนสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นสัญโญชน์ เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็น สัญโญชน์ โดยเหตุปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๙

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อ ปัจจัย ๓

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ ----------- ปฏิจฺจวาโร

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดี แห่งปัญหาวารในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้น ปฏิจจวาร

โนสญฺโญชนํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนสญฺโญชโน อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่สัญโญชน์ อาศัยอัพยากตธรรมที่ไม่ใช่ สัญโญชน์ เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สหชาตวาเรปิ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ สญฺโญชนทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------- สญฺโญชนิยทุกกุสลตฺติกํ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัยสัญโญชนทุกกุสลัตติกะ จบ