โนปรามาสํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนปรามาโส กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม อาศัยกุศลธรรมที่ไม่ใช่ ปรามาสธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สหชาตวาเรปิ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ ---------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัยปฏิจจวาร

ปรามาสํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนปรามาโส อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ โนปรามาสํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนปรามาโส อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ ปรามาสํ อกุสลญฺจ โนปรามาสํ อกุสลญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนปรามาโส อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น ปรามาสธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อกุศลธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อกุศลธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นปรามาสธรรมและอกุศลธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ ปญฺจ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

นเหตุยา เอกํ นอธิปติยา ปญฺจ นปุเรชาเต ปญฺจ นปจฺฉาชาเต ปญฺจ ฯ สหชาตวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๕สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงให้พิสดาร ปัญหาวาร

โนปรามาโส อกุสโล ธมฺโม โนปรามาสสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อกุศลธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรม ที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม โดยเหตุปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อวิคเต ปญฺจ ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ ----------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดีแห่งปัญหาวาร ในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นปฏิจจวาร

โนปรามาสํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โนปรามาโส อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม อาศัยอัพยากตธรรม ที่ไม่ใช่ปรามาสธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สหชาตวาเรปิ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ ปรามาสทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัยปรามาสทุกกุสลัตติกะ จบ