๑. อัญญตราภิกษุณีเถรีคาถา เล่ม ๒๖

ตั้งแต่เราบวชมาตลอด ๒๕ พรรษา ยังไม่ประสพความสงบจิต แม้ชั่วเวลาเพียงลัดนิ้วมือเดียวเลย

เราไม่ได้ความสงบจิต มีจิตชุ่มด้วยกามราคะ เดินประคองแขนคร่ำครวญเข้าไปสู่วิหาร

ได้เข้าไปหาภิกษุณีผู้มีวาจาที่เชื่อถือได้ ท่านได้แสดงธรรม คือ ขันธ์ อายตนะ และธาตุแก่เรา

เราฟังธรรมของท่านแล้ว เข้าไปนั่ง ณ ที่สมควร ระลึกชาติได้ ชำระทิพยจักษุให้หมดจดแล้ว

เราชำระเจโตปริยญาณและโสตธาตุให้หมดจดแล้ว แม้ฤทธิ์เราก็ทำให้แจ้งแล้ว ธรรมเป็นที่สิ้นอาสวะเราก็บรรลุแล้ว อภิญญา ๖ เราก็ทำให้แจ้งแล้ว เราได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว

บาลีเป็น อัญญตราภิกษุณีเถรีคาถา.

คาถาว่า ปณฺณวีสติ วสฺสานิ เป็นต้นเป็นคาถาของพระเถรีองค์หนึ่ง.

แม้พระเถรีองค์นี้ก็ได้สร้างสมบุญบารมีไว้ในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมกุศลอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานไว้ในภพนั้นๆ ในพุทธุปปาทกาลนี้ เป็นแม่นมของพระมหาปชาบดีโคตมี ในกรุงเทวทหะ เจริญแล้วแต่ไม่ปรากฏชื่อและโคตร.

พระเถรีนั้นในเวลาที่พระมหาปชาบดีโคตมีบวช ตนเองก็บวชด้วย ถูกกามราคะรบกวนอยู่ ๒๕ ปี ไม่ได้เอกัคคตาจิต ชั่วกาลแม้เพียงลัดนิ้วมือ ประคองแขนคร่ำครวญอยู่ ได้ฟังธรรมในสำนักของพระธัมมทินนาเถรี มีใจคลายจากกามทั้งหลาย เรียนกัมมัฏฐาน ประกอบภาวนาอยู่เนืองๆ ไม่นานนักก็เป็นผู้ได้อภิญญา ๖ พิจารณาการปฏิบัติของตน ได้กล่าวคาถาเหล่านี้เป็นอุทานว่า

ตั้งแต่ข้าพเจ้าบวชมาตลอด ๒๕ ปี ยังไม่ประสบ

ความสงบจิตแม้ชั่วเวลาเพียงลัดนิ้วมือเลย ข้าพเจ้าไม่ได้

ความสงบจิต มีจิตชุ่มด้วยกามราคะ ประคองแขนทั้งสอง

คร่ำครวญเข้าไปสู่วิหาร

ข้าพเจ้านั้นได้เข้าไปหาภิกษุณีที่ข้าพเจ้าควรเชื่อ

ถือ ภิกษุณีนั้นได้แสดงธรรม คือขันธ์ อายตนะ และธาตุ

แก่ข้าพเจ้า ข้าพเจ้าฟังธรรมของท่านแล้วเข้าไปนั่ง ณ

ที่ควรแห่งหนึ่ง ระลึกชาติได้ ข้าพเจ้าชำระทิพยจักษุให้

หมดจดแล้ว ชำระเจโตปริยญาณและโสตธาตุให้หมดจด

แล้ว แม้ฤทธิ์ข้าพเจ้าก็ทำให้แจ้งแล้ว ข้าพเจ้าบรรลุธรรม

เป็นที่สิ้นอาสวะแล้ว ทำอภิญญา ๖ ให้แจ้งแล้ว ได้ปฏิบัติ

คำสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว.

บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า นาจฺฉราสงฺฆาตมตฺตมฺปิ ได้แก่ ชั่วขณะแม้เพียงลัดนิ้วมือ. ความว่า ชั่วเวลาแม้เพียงดีดนิ้วมือ.

บทว่า จิตฺตสฺสูปสมชฺฌคํ ประกอบความว่า ไม่บรรลุความสงบแห่งจิต คือเอกัคคตาจิต. อธิบายว่า ยังไม่ได้.

บทว่า กามราเคนวสฺสุตา ความว่า มีจิตชุ่มด้วยฉันทราคะเป็นอย่างมาก เพราะยึดไว้อย่างมั่นในวัตถุกามทั้งหลายกล่าวคือกามคุณ.

ด้วยบทว่า ภิกฺขุนึ ท่านกล่าวหมายเอาพระธัมมทินนาเถรี.

บทว่า เจโตปริจฺจญาณญฺจ เชื่อมความว่า และเจโตปริยญาณ ข้าพเจ้าก็ชำระให้หมดจดแล้ว. อธิบายว่า บรรลุแล้ว.

คำที่เหลือมีนัยดังกล่าวแล้วแล.

จบอรรถกถาอัญญตราเถรีคาถาที่ ๑ -----------------------------------------------------