๓. กุมภการชาดก

กำไลแก้วคู่หนึ่งที่นายช่างผู้ชาญฉลาดเจียรไนแล้ว เป็นของเกลี้ยงเกลา ที่สตรีสวมใส่ย่อมไม่เกิดเสียงดัง แต่เพราะสวมใส่วงที่ ๒ เข้าจึงได้มีเสียงดัง อาตมาเห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร

นกจำนวนมากพากันรุมจิกตีนกตัวหนึ่ง ซึ่งกำลังคาบชิ้นเนื้อมาอยู่เพราะอาหารเป็นเหตุ อาตมาได้เห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร

อาตมาได้เห็นโคผู้มีหนอกกระเพื่อม มีสีสันและมีกำลังอยู่ท่ามกลางฝูงโค อาตมาได้เห็นมันขวิดโคผู้ตัวหนึ่งเพราะกามเป็นเหตุ ครั้นเห็นเช่นนั้นแล้วจึงเที่ยวภิกขาจาร (พระโพธิสัตว์กล่าวกับภรรยาว่า)

พระเจ้ากรัณฑกะ ราชาแห่งแคว้นกาลิงคะ พระเจ้านัคคชิ ราชาแห่งแคว้นคันธาระ พระเจ้านิมิราช ราชาแห่งแคว้นวิเทหะ และพระเจ้าทุมมุขะ ราชาแห่งแคว้นปัญจาละ ทรงละทิ้งแคว้นเหล่านั้นแล้ว หมดความกังวล ทรงผนวชแล้ว

เวลานี้เท่านั้นเหมาะที่จะบวช เวลาอื่นไม่เหมาะ ภายหลังคงจะไม่มีผู้ที่จะพร่ำสอนดิฉัน ท่านผู้มีโชค ถึงดิฉันก็จักเที่ยวไปผู้เดียว เหมือนสกุณีที่รอดพ้นจากมือคน (พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

พวกเด็กๆ รู้จักของดิบ ของสุก ของเค็ม และของจืด อาตมาเห็นเช่นนั้นแล้วจึงบวช น้องหญิงจงเที่ยวภิกขาจารไปเถิด อาตมาก็จะเที่ยวภิกขาจารไป กุมภการชาดกที่ ๓ จบ

อมฺพาหมทฺทํ วนมนฺตรสฺมึ นีโลภาสํ ผลิตํ สํวิรูฬฺหํ ตมทฺทสํ ผลเหตุ วิภคฺคํ ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ ฯ

อาตมภาพได้เห็นมะม่วงอันงอกงามออกช่อและผลเขียวไปทั้งต้น ใน ระหว่างป่ามะม่วง เวลากลับ อาตมภาพได้เห็นมะม่วงต้นนั้นหักย่อยยับ เพราะผลเป็นเหตุ จึงได้เที่ยวประพฤติภิกขาจาริยวัตร.

เสลํ สุมฏฺฐํ นรวีรนิฏฺฐิตํ นารี ยุคํ ธารยิ อปฺปสทฺทํ ทุติยญฺจ อาคมฺม อโหสิ สทฺโท ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ ฯ

นางนารีคนหนึ่งสวมกำไรมือหินคู่หนึ่ง เกลี้ยงกลม อันนายช่างผู้ ชำนาญทำแล้วไม่มีเสียงดัง เพราะอาศัยข้างที่สอง จึงเกิดมีเสียงดังขึ้น ได้ อาตมภาพได้เห็นอย่างนี้ จึงได้เที่ยวประพฤติภิกขาจาริยวัตร.

ทิชา ทิชํ กุณปมาหรนฺตํ เอกํ สมานํ พหุกา สเมจฺจ อาหารเหตุ ปริปาตยึสุ ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ ฯ

นกจำนวนมากพากันล้อมลุมตามจิก ตีนกตัวหนึ่งซึ่งกำลังคาบก้อนเนื้ออยู่ ได้ก้อนเนื้อแล้วบินไป เพราะอาหารเป็นเหตุ อาตมภาพได้เห็นอย่างนี้ จึงได้เที่ยวประพฤติภิกขาจาริยวัตร.

อุสภาหมทฺทํ ยูถสฺส มชฺเฌ วลกฺกกุํ วณฺณพลูปปนฺนํ ตมทฺทสํ กามเหตุ วิตุนฺนํ ตํ ทิสฺวา ภิกฺขาจริยํ จรามิ ฯ

อาตมภาพได้เห็นวัวหนึ่งตัวอยู่ในท่ามกลางฝูง มีวลัยเป็นเครื่องประดับ ประกอบด้วยสีสรรและกำลังมาก ได้ขวิดเอาวัวตัวหนึ่งตาย เพราะกาม เป็นเหตุ อาตมภาพได้เห็นอย่างนี้ จึงได้เที่ยวประพฤติภิกขาจาริยวัตร.

กรณฺฑโก กลิงฺคานํ คนฺธารานญฺจ นคฺคชิ นิมิราชา วิเทหานํ ปญฺจาลานญฺจ ทุมฺมุโข เอเต รฏฺฐานิ หิตฺวาน ปพฺพชึสุ อกิญฺจนา ฯ

พระเจ้ากรันฑกะของชาวกลิงครัฐ พระเจ้านัคคชิของชาวคันธารรัฐ พระเจ้าเนมิราชของชาววิเทหรัฐ และพระเจ้าทุมมุขะของชาวปัญจาลรัฐ ทั้งสี่พระองค์นี้ต่างพากันทรงละรัฐออกผนวช หาความห่วงใยมิได้.

สพฺเพปิเม เทวสมา สมาคตา อคฺคิ ยถา ปชฺชลิโต ตเถวิเม อหํปิ เอโก จริสฺสามิ ภคฺควิ หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานิ ฯ

แม้พระราชาเหล่านั้นทุกๆ พระองค์ เปรียบด้วยเทพเจ้า มาพร้อมหน้ากัน ย่อมสง่างามไปด้วยคุณ เหมือนไฟอันงามสว่างไสวฉะนั้น ดูกรนางภัควิ แม้เราเองจะสละกามทั้งหลายตามส่วนของตนๆ แล้วจะออกบวชเที่ยว ไปแต่ผู้เดียว.

อยเมว กาโล น หิ อญฺโญ อตฺถิ อนุสาสิโต เม น ภเวยฺย ปจฺฉา อหมฺปิ เอกา จริสฺสามิ ภคฺคว สกุณีว มุตฺตา ปุริสสฺส หตฺถา ฯ

เวลานี้เท่านั้น เวลาอื่นจากนี้เป็นไม่มี ภายหลังบุคคลผู้สอนดิฉันจะไม่มี ข้าแต่ท่านผู้มีส่วนความดี แม้ดิฉันก็จะขอพ้นจากมือของบุรุษเที่ยวไป ผู้เดียว ดังนางนกที่พ้นจากมือของบุรุษ ฉะนั้น.

อามํ ปกฺกญฺจ ชานนฺติ อโถ โลณํ อโลณกํ ตมหํ ทิสฺวาน ปพฺพชึ จเรว ตฺวํ จรามหนฺติ ฯ กุมฺภการชาตกํ ตติยํ ฯ ---------

เด็กสองคนนั้นย่อมรู้จักว่านี่ข้าวดิบ นี่ข้าวสุก และรู้จักว่านี่เค็ม นี่ไม่ เค็ม ฉันเห็นอย่างนี้แล้วจึงออกบวช ท่านจงประพฤติภิกขาจาริยวัตร เถิด ถึงฉันก็จะประพฤติภิกขาจาริยวัตรเช่นเดียวกัน. จบ กุมภการชาดกที่ ๓.