สุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส เล่ม ๓๑
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
๒๖๘กถํ อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ ฯ อตฺเถสุ ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา ธมฺเมสุ ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิทา นิรุตฺตีสุ ญาณํ นิรุตฺติปฏิสมฺภิทา ปฏิภาเณสุ ญาณํ ปฏิภาณปฏิสมฺภิทา อตฺถนานตฺเต ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมนานตฺเต ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺตินานตฺเต ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณนานตฺเต ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ อตฺถววตฺถาเน ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมววตฺถาเน ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติววตฺถาเน ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณววตฺถาเน ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ อตฺถสลฺลกฺขเณ ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมสลฺลกฺขเณ ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติสลฺลกฺขเณ ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณสลฺลกฺขเณ ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ อตฺถอุปลกฺขเณ ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมอุปลกฺขเณ ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติอุปลกฺขเณ ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณอุปลกฺขเณ ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ อตฺถปฺปเภเท ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมปฺปเภเท ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติปฺปเภเท ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณปฺปเภเท ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ อตฺถปฺปภาวเน ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมปฺปภาวเน ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติปฺปภาวเน ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณปฺปภาวเน ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ อตฺถโชตเน ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมโชตเน ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติโชตเน ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณโชตเน ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ อตฺถวิโรจเน ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมวิโรจเน ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติวิโรจเน ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณวิโรจเน ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ อตฺถปฺปกาสเน ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมปฺปกาสเน ปญฺญา ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติปฺปกาสเน ปญฺญา นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณปฺปกาสเน ปญฺญา ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา เตน วุจฺจติ อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ ธมฺมปฏิสมฺภิเท ญาณํ นิรุตฺติปฏิสมฺภิเท ญาณํ ปฏิภาณปฏิสมฺภิเท ญาณํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๖๔-๖๗. สุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส แสดงญาณในปฏิสัมภิทาล้วน
อัตถปฏิสัมภิทาญาณ ธัมมปฏิสัมภิทาญาณ นิรุตติปฏิสัมภิทา- ญาณ ปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ เป็นอย่างไร คือ ญาณในอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ญาณในธรรม ชื่อว่าธัมม- ปฏิสัมภิทาญาณ ญาณในนิรุตติ ชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ญาณในปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในอรรถต่างๆ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในธรรมต่างๆ ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในนิรุตติต่างๆ ชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในปฏิภาณต่างๆ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการกำหนดอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการกำหนด ธรรม ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการกำหนดนิรุตติ ชื่อว่านิรุตติ- ปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการกำหนดปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการพิจารณาอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการ พิจารณาธรรม ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการพิจารณานิรุตติ ชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการพิจารณาปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทา-ญาณ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๑ หน้า : ๑๗๐}
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค [๑. มหาวรรค] ๑. ญาณกถา ๖๔-๖๗. สุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส ปัญญาในการเข้าไปพิจารณาอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการเข้าไปพิจารณาธรรม ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการเข้าไปพิจารณานิรุตติ ชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการเข้าไปพิจารณาปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในประเภทแห่งอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในประเภท แห่งธรรม ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในประเภทแห่งนิรุตติ ชื่อว่านิรุตติ-ปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในประเภทแห่งปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความปรากฏแห่งอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาใน ความปรากฏแห่งธรรม ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความปรากฏแห่งนิรุตติ ชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความปรากฏแห่งปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความกระจ่างแห่งอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาใน ความกระจ่างแห่งธรรม ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความกระจ่างแห่งนิรุตติ ชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความกระจ่างแห่งปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความรุ่งเรืองแห่งอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความรุ่งเรืองแห่งธรรม ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความรุ่งเรืองแห่งนิรุตติชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในความรุ่งเรืองแห่งปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณ-ปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการประกาศอรรถ ชื่อว่าอัตถปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการ ประกาศธรรม ชื่อว่าธัมมปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการประกาศนิรุตติ ชื่อว่านิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปัญญาในการประกาศปฏิภาณ ชื่อว่าปฏิภาณปฏิสัมภิทา-ญาณ ชื่อว่าญาณ เพราะมีสภาวะรู้ธรรมนั้น ชื่อว่าปัญญา เพราะมีสภาวะรู้ชัด เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่า อัตถปฏิสัมภิทาญาณ ธัมมปฏิสัมภิทาญาณ นิรุตติปฏิสัมภิทาญาณ ปฏิภาณปฏิสัมภิทาญาณ สุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทสที่ ๖๔-๖๗ จบ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๑ หน้า : ๑๗๑}
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๖๔-๖๗. อรรถกถาสุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส
[๒๖๘] พึงทราบวินิจฉัยในสุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทสดังต่อไปนี้.
พระสารีบุตรเถระมิได้แสดงถึงประเภทของญาณเหล่านี้ ดุจหนหลังเพราะญาณเหล่านี้ไม่มีความต่างกันจึงกล่าวบทมีอาทิว่า อตฺเถสุ ญาณํ อตฺถปฏิสมฺภิทา - ญาณในอรรถ ชื่อว่าอรรถปฏิสัมภิทา แม้ในความไม่มีความต่างกันแห่งปัญญา ท่านจึงกล่าวว่า อตฺถนานตฺเต ปญฺญา อตฺถปฏิสมฺภิเท ญาณํ - ปัญญาในความต่างกันแห่งอรรถเป็นอรรถปฏิสัมภิทาญาณ เพราะมีความต่างกันด้วยสามารถเพียงแทงตลอดจตุสัจธรรม.
ในบทเหล่านั้น บทว่า นานตฺเต - ในความต่างกัน คือในภาวะไม่น้อยแห่งอรรถเป็นต้น.
บทว่า ววตฺถาเน - ในความกำหนด คือในการตัดสินอรรถเป็นต้น.
บทว่า สลฺลกฺขเณ - ในความหมาย คือในการเห็นอรรถเป็นต้นโดยชอบ.
บทว่า อุปลกฺขเณ - ในความเข้าไปหมาย คือในการเห็นอรรถเป็นต้นมากขึ้นไป.
บทว่า ปเภเท - ในประเภท คือในความต่างกันแห่งอรรถเป็นต้น.
บทว่า ปภาวเน - ในความปรากฏ คือในความเกิดแห่งอรรถเป็นต้นด้วยทำให้ปรากฏ.
บทว่า โชตเน -ในความกระจ่าง คือในการแสดงอรรถเป็นต้น.
บทว่า วิโรจเน - ในความรุ่งเรือง คือในการแสดงอรรถเป็นต้นหลายอย่าง.
บทว่า ปกาสเน - ในความประกาศ คือในความประกาศอรรถเป็นต้น.
ท่านกล่าวทำบทว่า นานตฺเต ให้เป็นมูลบทด้วยสามารถทั่วไปแห่งบททั้งหมด.
กล่าวบทว่า ววตฺถาเน ด้วยสามารถแห่งพระโสดาบัน.
กล่าวบทว่า สลฺลกฺขเณ อุปลกฺขเณ ด้วยสามารถแห่งพระสกทาคามี.
กล่าวบทว่า ปเภเท ปภาวเน ด้วยสามารถแห่งพระอนาคามี.
กล่าวบทว่า โชตเน วิโรจเน ปกาสเน ด้วยสามารถแห่งพระอรหันต์
พึงทำการประกอบในบทเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้.
จบอรรถกถาสุทธิกปฏิสัมภิทาญาณนิทเทส -----------------------------------------------------