๗. อภยเถราปทาน เล่ม ๓๓
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
สตฺตมํ อภยตฺเถราปทานํ (๕๔๗)
๑๓๗|๑๓๗.๑๙๕| ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺเมสุ ปารคู อิโต สตสหสฺสมฺหิ กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก ฯ |๑๓๗.๑๙๖| สรณาคมเน เกจิ นิเวเสสิ ตถาคโต เกจิ สีเล นิเวเสสิ ทสกมฺมปถุตฺตเม ฯ |๑๓๗.๑๙๗| เทติ กสฺสจิ โส ธีโร สามญฺญผลมุตฺตมํ สมาปตฺตี ตถา อฏฺฐ ติสฺโส วิชฺชา ปเวจฺฉติ ฯ |๑๓๗.๑๙๘| ฉฬภิญฺญาสุ โยเชติ กญฺจิ สตฺตํ นรุตฺตโม เทติ กสฺสจิ โส นาโถ จตสฺโส ปฏิสมฺภิทา ฯ |๑๓๗.๑๙๙| โพธเนยฺยํ ปชํ ทิสฺวา อสงฺเขยฺเยปิ โยชเน ขเณน อุปคนฺตฺวาน วิเนติ นรสารถิ ฯ |๑๓๗.๒๐๐| ตทาหํ หํสวติยํ อโหสึ พฺราหฺมณตฺรโช ปารคู สพฺพเวทานํ เวยฺยากรณสมฺมโต ฯ |๑๓๗.๒๐๑| นิรุตฺติยา จ กุสโล นิฆณฺเฑ จ วิสารโท ปทโก เกฏุภวิทู ฉนฺโทวิจิตฺตโกวิโท ฯ |๑๓๗.๒๐๒| ชงฺฆวิหารํ วิจรํ หํสารามํ อุเปจฺจหํ อทฺทสํ ปวรํ เสฏฺฐํ มหาชนปุรกฺขตํ ฯ |๑๓๗.๒๐๓| เทเสนฺตํ วิรชํ ธมฺมํ ปจฺจนิกมตี อหํ อุเปตฺวา ตสฺส วากฺยานิ สุตฺวาน วิมลานหํ ฯ |๑๓๗.๒๐๔| พฺยาหตํ ปุนรุตฺตํ วา อปตฺถํ วา นิรตฺถกํ นาทฺทสํ ตสฺส มุนิโน ตโต ปพฺพชิโต อหํ ฯ |๑๓๗.๒๐๕| น จิเรเนว กาเลน สพฺพตฺถาปิ วิสารโท นิปุเณ พุทฺธวจเน อโหสึ คณิสมฺมโต ฯ |๑๓๗.๒๐๖| ตทา จตสฺโส คาถาโย คนฺถยิตฺวา สุพฺยญฺชนา สนฺถวิตฺวา ติโลกคฺคํ เทสยิสฺสํ ทิเน ทิเน ฯ |๑๓๗.๒๐๗| วิรตฺโตสิ มหาวีโร สํสาเร สภเย วสํ กรุณาย น นิพฺพายิ ตโต การุณิโก มุนิ ฯ |๑๓๗.๒๐๘| ปุถุชฺชโนว โย สตฺโต น กิเลสวโส อหุ สมฺปชาโน สติยุตฺโต ตสฺมา เอโส อจินฺติโย ฯ |๑๓๗.๒๐๙| ทุพฺพลานิ กิเลสานิ ยสฺสาสยคตานิ เม ญาณคฺคิปริทฑฺฒานิ น ขียึสุ ตทพฺภุตํ ฯ |๑๓๗.๒๑๐| โย สพฺพโลกสฺส ครุ โลเก ยสฺส ตถา ครุ ตถาปิ โลกาจริโย โลโก ตสฺสานุวตฺตโก ฯ |๑๓๗.๒๑๑| เอวมาทีหิ สมฺพุทฺธํ กิตฺตยึ ธมฺมเทสนํ ยาวชีวํ กริตฺวาน คโต สคฺคํ ตโต จุโต ฯ |๑๓๗.๒๑๒| สตสหสฺเส อิโต กปฺเป ยํ พุทฺธมภิกิตฺตยึ ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ ฯ |๑๓๗.๒๑๓| เทวโลเก มหารชฺชํ ทิพฺพานุโภสหนฺตทา จกฺกวตฺติมหารชฺชํ พหุโสนุภวึ อหํ ฯ |๑๓๗.๒๑๔| ทุเว ภเว ปชายามิ เทวตฺเต อถ มานุเส อญฺญํ คตึ น ชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ ฯ |๑๓๗.๒๑๕| ทุเว กุเล ปชายามิ ขตฺติเย อถ พฺราหฺมเณ นีเจ กุเล น ชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ ฯ |๑๓๗.๒๑๖| ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ คิริพฺพชปุรุตฺตเม รญฺโญหํ พิมฺพิสารสฺส ปุตฺโต นาเมน จาภโย ฯ |๑๓๗.๒๑๗| ปาปมิตฺตวสํ คนฺตฺวา นิคณฺเฐน สโมหิโต เปสิโต นาฏปุตฺเตน พุทฺธเสฏฺฐํ อุเปจฺจหํ ฯ |๑๓๗.๒๑๘| ปุจฺฉิตฺวา นิปุณํ ปญฺหํ สุตฺวา พฺยากรณุตฺตมํ ปพฺพชิตฺวาน น จิรํ อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ |๑๓๗.๒๑๙| กิตฺตยิตฺวา ชินวรํ กิตฺติโต โหมิ สพฺพทา สุคนฺธเทหวทโน อาสึ สุขสมปฺปิโต ฯ |๑๓๗.๒๒๐| ติกฺขหาสลหุปฺปญฺโญ มหาปญฺโญ ตเถวหํ วิจิตฺตปฏิภาโณ จ ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา ฯ |๑๓๗.๒๒๑| อภิตฺถวิตฺวา ปทุมุตฺตราหํ ปสนฺนจิตฺโต อสมํ สยมฺภุํ นาคจฺฉิ กปฺปานิ อปายภูมึ สตํสหสฺสานิ ผเลน ตสฺส ฯ |๑๓๗.๒๒๒| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๑๓๗.๒๒๓| สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๑๓๗.๒๒๔| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อภโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ อภยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๕๔๗. อรรถกถาอภยเถราปทาน
พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๗ ดังต่อไปนี้:-
อปทานของท่านพระอภยเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้.
แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระชินวรพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ได้สั่งสมบุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานไว้เป็นอันมากในภพนั้นๆ.
ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ได้บังเกิดในตระกูลพราหมณ์ ในหังสวดีนคร.
ท่านได้เจริญวัยแล้ว เป็นผู้เล่าเรียนเจนจบเวทางคศาสตร์ เป็นผู้ฉลาดในลัทธิสมัยของตนและของผู้อื่น. วันหนึ่งได้ฟังพระธรรมเทศนาของพระศาสดาแล้ว มีใจเลื่อมใส กล่าวชมพระผู้มีพระภาคเจ้าด้วยคาถาทั้งหลาย.
ท่านดำรงอยู่ในมนุษยโลกนั้นจนตลอดอายุ ได้ทำบุญทั้งหลายไว้ จุติจากอัตภาพนั้นแล้วไปบังเกิดในเทวโลก ท่องเที่ยวไปมาเฉพาะแต่ในสุคติภพเท่านั้น.
ในพุทธุปบาทกาลนี้ ได้บังเกิดเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าพิมพิสาร ในกรุงราชคฤห์ พระราชบิดาและพระราชมารดาได้ทรงขนานนามพระราชโอรสนั้นว่า อภยกุมาร.
พระราชกุมารนั้น พอได้เจริญวัยแล้ว ก็ได้เป็นผู้คุ้นเคยกับพวกนิครนถ์ท่องเที่ยวไปด้วยกัน. วันหนึ่งถูกนิครนถ์นาฏบุตรส่งไปเฝ้าพระศาสดาเพื่อยกวาทะขึ้นกล่าวแย้ง ได้ทูลถามปัญหาอันสุขุมละเอียด ได้ฟังคำพยากรณ์อันละเอียดแล้ว มีความเลื่อมใส บวชในสำนักพระศาสดา ได้ส่งญาณไปตามลำดับกัมมัฏฐานแล้ว ไม่นานนักก็ได้บรรลุพระอรหัต.
ท่านครั้นบรรลุพระอรหัตแล้ว ระลึกถึงบุรพกรรมของตนได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน ดังนี้.
คำนั้นทั้งหมดมีเนื้อความพอจะกำหนดได้โดยง่ายเลยทีเดียวแล. จบอรรถกถาอภยเถราปทาน -----------------------------------------------------