๙. วนวัจฉเถราปทาน เล่ม ๓๓
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
นวมํ วนวจฺฉตฺเถราปทานํ (๕๔๙)
๑๓๙|๑๓๙.๒๕๑| อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ |๑๓๙.๒๕๒| ตทาหํ ปพฺพชิตฺวาน ตสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ยาวชีวํ จริตฺวาน พฺรหฺมจรํ ตโต จุโต ฯ |๑๓๙.๒๕๓| เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ |๑๓๙.๒๕๔| ตโต จุโต อรญฺญมฺหิ กโปโต อาสหํ ตหึ วสเต คุณสมฺปนฺโน ภิกฺขุ ฌานรโต สทา ฯ |๑๓๙.๒๕๕| เมตฺตจิตฺโต การุณิโก สทา ปมุทิตานโน อุเปกฺขโก มหาวีโร อปฺปมญฺญาสุ โกวิโท ฯ |๑๓๙.๒๕๖| วินีวรณสงฺกปฺโป สพฺพสตฺตหิตาสโย วิสฺสฏฺโฐ น จิเรนาสึ ตสฺมึ สุคตสาวเก ฯ |๑๓๙.๒๕๗| อุเปจฺจ ปาทมูลมฺหิ นิสินฺนสฺส ตทาสฺสเม กทาจิ อามิสํ เทติ ธมฺมํ เทเสสิ เจกทา ฯ |๑๓๙.๒๕๘| ตทา วิปุลเปเมน อุปาสิตฺวา ชินตฺรชํ ตโต จุโต คโต สคฺคํ ปวาโส สฆรํ ยถา ฯ |๑๓๙.๒๕๙| สคฺคา จุโต มนุสฺเสสุ นิพฺพตฺโต ปุญฺญกมฺมุนา อคารํ ฉฑฺฑยิตฺวาน ปพฺพชึ พหุโส อหํ ฯ |๑๓๙.๒๖๐| สมโณ ตาปโส ทิโช ปริพฺพาโช ตเถวหํ หุตฺวา วสึ อรญฺญมฺหิ อเนกสตโย อหํ ฯ |๑๓๙.๒๖๑| ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ รมฺเม กาปิลวตฺถเว วจฺฉโคตฺโต ทิโช ตสฺส ชายาย อหโมกฺกมึ ฯ |๑๓๙.๒๖๒| มาตุ เม โทหโฬ อาสิ ติโรกุจฺฉิคตสฺส เม ชายมานสมีปมฺหิ วนวาสาย นิจฺฉโย ฯ |๑๓๙.๒๖๓| ตโต เม อชนิ มาตา รมณีเย วนนฺตเร คพฺภโต นิกฺขมนฺตํ มํ กาสาเยน ปฏิคฺคหุํ ฯ |๑๓๙.๒๖๔| ตโต กุมาโร สิทฺธตฺโถ ชาโต สกฺยกุลทฺธโช ตสฺส มิตฺโต ปิโย อาสึ สํวิสฺสฏฺโฐ สุมานิโย ฯ |๑๓๙.๒๖๕| สตฺตสาเรหิ นิกฺขนฺเต โอหาย วิปุลํ ยสํ อหํปิ ปพฺพชิตฺวาน หิมวนฺตํ อุปาคมึ ฯ |๑๓๙.๒๖๖| วนาลยํ ภาวนิยํ กสฺสปํ ธุตวาทกํ ทิสฺวา สุตฺวา ชินุปฺปาทํ อุเปสึ นรสารถึ ฯ |๑๓๙.๒๖๗| โส เม ธมฺมํ อเทเสสิ สพฺพตฺถํ สมฺปกาสยํ ตโตหํ ปพฺพชิตฺวาน วนเมว ปุโนกฺกมํ ฯ |๑๓๙.๒๖๘| ตตฺถปฺปมตฺโต วิหรํ ฉฬภิญฺญา อปสฺสยึ อโห สุลทฺธลาโภมฺหิ สุมิตฺเตนานุกมฺปิโต ฯ |๑๓๙.๒๖๙| กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสโว ฯ |๑๓๙.๒๗๐| สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ |๑๓๙.๒๗๑| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา วนวจฺโฉ เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ วนวจฺฉตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๕๔๙. อรรถกถาวนวัจฉเถราปทาน
พึงทราบเรื่องราวในอปทานที่ ๙ ดังต่อไปนี้ :-
อปทานของท่านพระวนวัจฉเถระมีคำเริ่มต้นว่า อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป ดังนี้.
แม้พระเถระรูปนี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ได้สั่งสมบุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานไว้เป็นอันมากในภพนั้นๆ.
ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่ากัสสปะ ท่านได้บังเกิดในเรือนอันมีสกุล บรรลุนิติภาวะแล้ว ได้สดับพระธรรมเทศนาของพระศาสดา เกิดศรัทธาบวชแล้ว ประพฤติพรหมจรรย์ได้อย่างบริสุทธิ์ จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว ไปบังเกิดในเทวโลก จุติจากเทวโลกนั้นไปบังเกิดในกำเนิดนกพิราบ อยู่ใกล้พวกภิกษุผู้อยู่ในป่า.
เขามีเมตตาจิตในหมู่ภิกษุเหล่านั้น ได้ฟังธรรมจุติจากอัตภาพนั้น ท่องเที่ยวไปในเทวโลกและมนุษยโลก.
ในพุทธุปบาทกาลนี้ ได้บังเกิดในตระกูลพราหมณ์ ในกรุงกบิลพัสดุ์.
ในเวลาที่เขาอยู่ในท้องของมารดานั่นแลหะ มารดาได้เกิดการแพ้ท้อง เพื่อจะอยู่ใบป่า และเพื่อคลอดในป่า. การออกจากครรภ์ได้มีแก่มารดาผู้อยู่ในป่า ตามอำนาจแห่งความปรารถนานั้นแล้ว. และพวกญาติได้เอาท่อนผ้ารับเขาผู้คลอดจากครรภ์แล้ว.
เวลานั้นเป็นเวลาที่พระโพธิสัตว์ก็ได้ทรงอุบัติขึ้นแล้ว. พระราชาทรงมีรับสั่งให้พวกคนนำเด็กนั้นมาแล้ว เลี้ยงไว้ร่วมกับพระโพธิสัตว์.
ลำดับนั้น พระโพธิสัตว์เสด็จออกสู่พระมหาภิเนษกรมณ์ ผนวชแล้ว ทรงบำเพ็ญทุกกรกิริยาตลอดเวลา ๖ ปี เมื่อเป็นพระพุทธเจ้าแล้ว. นายวนวัจฉะนั้นไปหาพระมหากัสสปะเลื่อมใสแล้วในโอวาทของท่าน ได้ทราบจากสำนักของท่านว่าพระพุทธเจ้าทรงอุบัติแล้ว จึงไปเฝ้าพระศาสดา ได้ฟังธรรมแล้วจึงบวช ไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์พร้อมด้วยอภิญญา ๖.
ท่านบรรลุพระอรหัตแล้วระลึกถึงบุรพกรรมของตน ได้เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป ดังนี้.
บรรดาบทเหล่านั้น ในบทว่า พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส นี้ได้แก่ เป็นพวกพร้องคือญาติของพวกพราหมณ์.
พึงทราบว่า ในเมื่อควรจะกล่าวว่า พฺราหฺมณพนฺธุ แต่ท่านได้กล่าวไว้ว่า พฺรหฺมพนฺธุ ก็เพื่อความสะดวกแก่การประพันธ์คาถา.
ชื่อว่า มหายโส เพราะมียศแผ่ปกคลุมไปในโลกทั้ง ๓.
คำที่เหลือทั้งหมดมีเนื้อความพอที่จะกำหนดได้โดยง่ายทีเดียวแล. จบอรรถกถาวนวัจฉเถราปทาน -----------------------------------------------------