องค์ของภิกษุผู้อยู่ในอาวาส การชี้แจงพระวินัยไม่ชอบธรรม องค์ของภิกษุผู้แจกภัตร องค์ของภิกษุผู้แต่งตั้งเสนาสนะ เป็นต้น หัวข้อประจำวรรค

ท่านพระอุบาลีทูลถามว่า “การชี้แจงพระวินัยที่ไม่ชอบธรรมมีเท่าไรหนอแล พระพุทธเจ้าข้า” พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “อุบาลี การชี้แจงพระวินัยที่ไม่ชอบธรรมมี ๕ อย่าง คือ อุบาลี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. กำหนดอธรรมว่าเป็นธรรม ๒. กำหนดธรรมว่าเป็นอธรรม ๓. กำหนดสิ่งที่มิใช่วินัยว่าเป็นวินัย ๔. กำหนดวินัยว่าเป็นสิ่งที่มิใช่วินัย ๕. บัญญัติสิ่งที่ไม่ได้ทรงบัญญัติ ถอนข้อที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้ อุบาลี การชี้แจงพระวินัย ๕ อย่างนี้แล ไม่ชอบธรรม อุบาลี การชี้แจงพระวินัยที่ชอบธรรมมี ๕ อย่าง ๕ อย่าง มีอะไรบ้าง คือ อุบาลี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. กำหนดอธรรมว่าเป็นอธรรม ๒. กำหนดธรรมว่าเป็นธรรม ๓. กำหนดสิ่งที่มิใช่วินัยว่าเป็นสิ่งที่มิใช่วินัย ๔. กำหนดวินัยว่าเป็นวินัย ๕. ไม่บัญญัติสิ่งที่ไม่ได้ทรงบัญญัติ ไม่ถอนพระบัญญัติที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้ อุบาลี การชี้แจงพระวินัย ๕ อย่างนี้แล ชอบธรรม” องค์ของภิกษุผู้แจกภัตร

กตีหิ นุ โข ภนฺเต องฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเยติ ฯ ปญฺจหุปาลิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย ฯ กตเมหิ ปญฺจหิ ฯ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ โทสาคตึ คจฺฉติ โมหาคตึ คจฺฉติ ภยาคตึ คจฺฉติ สงฺฆิกํ ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภุญฺชติ ฯ อิเมหิ โข อุปาลิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย ฯ ปญฺจหุปาลิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค ฯ กตเมหิ ปญฺจหิ ฯ น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ น โทสาคตึ คจฺฉติ น โมหาคตึ คจฺฉติ น ภยาคตึ คจฺฉติ สงฺฆิกํ น ปุคฺคลิกปริโภเคน ปริภุญฺชติ ฯ อิเมหิ โข อุปาลิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต อาวาสิโก ภิกฺขุ ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเคติ ฯ

อุ. ภิกษุเจ้าอาวาส ประกอบด้วยองค์เท่าไร หนอแล เก็บของสงฆ์ที่นำมาเก็บไว้ เหมือนถูกโยนลงนรก พระพุทธเจ้าข้า? พ. ดูกรอุบาลี ภิกษุเจ้าอาวาส ประกอบด้วยองค์ ๕ เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกโยนลงนรก องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:- ๑. ถึงฉันทาคติ ๒. ถึงโทสาคติ ๓. ถึงโมหาคติ ๔. ถึงภยาคติ ๕. ใช้สอยของสงฆ์ดุจของส่วนตัว ดูกรอุบาลี ภิกษุเจ้าอาวาส ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกโยนลงนรก. ดูกรอุบาลี ภิกษุเจ้าอาวาส ประกอบด้วยองค์ ๕ เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนส่งขึ้นสวรรค์ องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:- ๑. ไม่ถึงฉันทาคติ ๒. ไม่ถึงโทสาคติ ๓. ไม่ถึงโมหาคติ ๔. ไม่ถึงภยาคติ ๕. ไม่ใช้สอยของสงฆ์ดุจของส่วนตัว ดูกรอุบาลี ภิกษุเจ้าอาวาส ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกส่งขึ้นสวรรค์. การชี้แจงวินัย

กติ นุ โข ภนฺเต อธมฺมิกา วินยพฺยากรณาติ ฯ ปญฺจิเม อุปาลิ อธมฺมิกา วินยพฺยากรณา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ อิธุปาลิ ภิกฺขุ อธมฺมํ ธมฺโมติ ปริณาเมติ ธมฺมํ อธมฺโมติ ปริณาเมติ อวินยํ วินโยติ ปริณาเมติ นินยํ อวินโยติ ปริณาเมติ อปฺปญฺญตฺตํ ปญฺญาเปติ ปญฺญตฺตํ สมุจฺฉินฺทติ ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ อธมฺมิกา วินยพฺยากรณา ฯ ปญฺจิเม อุปาลิ ธมฺมิกา วินยพฺยากรณา ฯ กตเม ปญฺจ ฯ อิธุปาลิ ภิกฺขุ อธมฺมํ อธมฺโมติ ปริณาเมติ ธมฺมํ ธมฺโมติ ปริณาเมติ อวินยํ อวินโยติ ปริณาเมติ วินยํ วินโยติ ปริณาเมติ อปฺปญฺญตฺตํ น ปญฺญาเปติ ปญฺญตฺตํ น สมุจฺฉินฺทติ ฯ อิเม โข อุปาลิ ปญฺจ ธมฺมิกา วินยพฺยากรณาติ ฯ

อุ. การชี้แจงวินัยที่ไม่เป็นธรรมมีเท่าไรหนอแล พระพุทธเจ้าข้า? พ. ดูกรอุบาลี การชี้แจงวินัยที่ไม่เป็นธรรมนี้มี ๕ อย่าง. ๕ อย่างอะไรบ้าง? ดูกรอุบาลี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ชี้แจงอธรรมว่าเป็นธรรม ๒. ชี้แจงธรรมว่าเป็นอธรรม ๓. ชี้แจงอวินัยว่าเป็นวินัย ๔. ชี้แจงวินัยว่าเป็นอวินัย ๕. บัญญัติข้อที่พระพุทธเจ้าไม่ได้ทรงบัญญัติ ถอนข้อที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติแล้วเสีย ดูกรอุบาลี การชี้แจงวินัยที่ไม่เป็นธรรม ๕ อย่าง นี้แล. ดูกรอุบาลี การชี้แจงวินัยที่เป็นธรรมนี้มี ๕ อย่าง. ๕ อย่าง อะไรบ้าง? ดูกรอุบาลี ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ๑. ชี้แจงอธรรมว่าเป็นอธรรม ๒. ชี้แจงธรรมว่าเป็นธรรม ๓. ชี้แจงอวินัยว่าเป็นอวินัย ๔. ชี้แจงวินัยว่าเป็นวินัย ๕. ไม่บัญญัติสิ่งที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงบัญญัติ ไม่ถอนสิ่งที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติแล้ว ดูกรอุบาลี การชี้แจงวินัยที่เป็นธรรม ๕ อย่าง นี้แล. องค์ของภิกษุผู้แจกภัตร

กตีหิ นุ โข ภนฺเต องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเยติ ฯ ปญฺจหุปาลิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย ฯ กตเมหิ ปญฺจหิ ฯ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ โทสาคตึ คจฺฉติ โมหาคตึ คจฺฉติ ภยาคตึ คจฺฉติ อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ น ชานาติ ฯ อิเมหิ โข อุปาลิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย ฯ {๑๒๒๑.๑} ปญฺจหุปาลิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค ฯ กตเมหิ ปญฺจหิ ฯ น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ น โทสาคตึ คจฺฉติ น โมหาคตึ คจฺฉติ น ภยาคตึ คจฺฉติ อุทฺทิฏฺฐานุทฺทิฏฺฐํ ชานาติ ฯ อิเมหิ โข อุปาลิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต ภตฺตุทฺเทสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเคติ ฯ กตีหิ นุ โข ภนฺเต องฺเคหิ สมนฺนาคโต เสนาสนปญฺญาปโก ฯเปฯ ภณฺฑาคาริโก จีวรปฏิคฺคาหโก จีวรภาชโก ยาคุภาชโก ผลภาชโก ขชฺชภาชโก อปฺปมตฺตกวิสฺสชฺชโก สาฏิยคาหาปโก ปตฺตคาหาปโก อารามิกเปสโก สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเยติ ฯ ปญฺจหุปาลิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย ฯ กตเมหิ ปญฺจหิ ฯ ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ โทสาคตึ คจฺฉติ โมหาคตึ คจฺฉติ ภยาคตึ คจฺฉติ เปสิตาเปสิตํ น ชานาติ ฯ อิเมหิ โข อุปาลิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ นิรเย ฯ ปญฺจหุปาลิ องฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเค ฯ กตเมหิ ปญฺจหิ ฯ น ฉนฺทาคตึ คจฺฉติ น โทสาคตึ คจฺฉติ น โมหาคตึ คจฺฉติ น ภยาคตึ คจฺฉติ เปสิตาเปสิตํ ชานาติ ฯ อิเมหิ โข อุปาลิ ปญฺจหงฺเคหิ สมนฺนาคโต สามเณรเปสโก ยถาภตํ นิกฺขิตฺโต เอวํ สคฺเคติ ฯ อาวาสิกวคฺโค เตรสโม ฯ ตสฺสุทฺทานํ

อุ. ภิกษุผู้แจกภัตร ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอแล เก็บของสงฆ์ตาม ที่นำมาเก็บไว้ เหมือนถูกโยนลงนรก พระพุทธเจ้าข้า? พ. ดูกรอุบาลี ภิกษุผู้แจกภัตร ประกอบด้วยองค์ ๕ เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกโยนลงนรก. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:- ๑. ถึงฉันทาคติ ๒. ถึงโทสาคติ ๓. ถึงโมหาคติ ๔. ถึงภยาคติ ๕. ไม่รู้ภัตรที่แจกแล้วและยังไม่ได้แจก ดูกรอุบาลี ภิกษุผู้แจกภัตร ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกโยนลงนรก. ดูกรอุบาลี ภิกษุผู้แจกภัตร ประกอบด้วยองค์ ๕ เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกส่งขึ้นสวรรค์. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:- ๑. ไม่ถึงฉันทาคติ ๒. ไม่ถึงโทสาคติ ๓. ไม่ถึงโมหาคติ ๔. ไม่ถึงภยาคติ ๕. รู้ภัตรที่แจกแล้วและยังไม่ได้แจก ดูกรอุบาลี ภิกษุผู้แจกภัตร ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกส่งขึ้นสวรรค์. องค์ของภิกษุผู้แต่งตั้งเสนาสนะเป็นต้น อุ. ภิกษุผู้แต่งตั้งเสนาสนะ ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอแล ...? ภิกษุผู้รักษาคลังเก็บพัสดุ. ภิกษุผู้รับจีวร ... ภิกษุผู้แจกจีวร ... ภิกษุผู้แจกยาคู ... ภิกษุผู้แจกผลไม้ ... ภิกษุผู้แจกของเคี้ยว ... ภิกษุผู้แจกของเล็กน้อย ... ภิกษุผู้ให้รับผ้าสาฎก ... ภิกษุผู้ให้รับบาตร ... ภิกษุผู้ใช้คนทำงานวัด ... ภิกษุผู้ใช้สามเณร ประกอบด้วยองค์เท่าไรหนอแล เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกโยนลงนรก พระพุทธเจ้าข้า? พ. ดูกรอุบาลี ภิกษุผู้ใช้สามเณร ประกอบด้วยองค์ ๕ เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกโยนลงนรก. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:- ๑. ถึงฉันทาคติ ๒. ถึงโทสาคติ ๓. ถึงโมหาคติ ๔. ถึงภยาคติ ๕. ไม่รู้จักสามเณรที่ใช้แล้วและยังไม่ได้ใช้ ดูกรอุบาลี ภิกษุผู้ใช้สามเณร ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้ เหมือนถูกโยนลงนรก. ดูกรอุบาลี ภิกษุผู้ใช้สามเณร ประกอบด้วยองค์ ๕ เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้เหมือนถูกส่งขึ้นสวรรค์. องค์ ๕ อะไรบ้าง? คือ:- ๑. ไม่ถึงฉันทาคติ ๒. ไม่ถึงโทสาคติ ๓. ไม่ถึงโมหาคติ ๔. ไม่ถึงภยาคติ ๕. รู้จักสามเณรที่ใช้แล้วและยังไม่ได้ใช้ ดูกรอุบาลี ภิกษุผู้ใช้สามเณร ประกอบด้วยองค์ ๕ นี้แล เก็บของสงฆ์ตามที่นำมาเก็บไว้ เหมือนถูกส่งขึ้นสวรรค์. อาวาสิกวรรคที่ ๑๓ จบ -----------------------------------------------------หัวข้อประจำวรรค

อาวาสิกพฺยากรณา ภตฺตเสนาสนานิ จ ภณฺฑจีวรคาโห จ จีวรสฺส จ ภาชโก ยาคุ ผลํ ขชฺชกญฺจ อปฺปสาฏิยคาหโก ปตฺตอารามิกา เจว สามเณเรน เปสโกติ ฯ

ภิกษุเจ้าอาวาส ๑ ชี้แจงวินัย ๑ ภิกษุผู้แจกภัตร ๑ ภิกษุผู้แต่งตั้ง เสนาสนะ ๑ ภิกษุรักษาคลังเก็บพัสดุ ๑ ภิกษุผู้รับจีวร ๑ ภิกษุผู้แจกจีวร ๑ แจกยาคู ๑ แจกผลไม้ ๑ แจกของเคี้ยว ๑ แจกของเล็กน้อย ๑ ภิกษุผู้ให้รับผ้าสาฎก ๑ ให้รับบาตร ๑ ภิกษุผู้ใช้คนทำงานวัด ๑ ภิกษุผู้ใช้สามเณร ๑. หัวข้อประจำวรรค จบ -----------------------------------------------------