๓. อโยฆรจริยา

๓. อโยฆรจริยา

ว่าด้วยพระจริยาของอโยฆรกุมาร

{๒๓} [๒๔] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราเป็นพระราชโอรสของพระเจ้ากาสี เจริญวัยในเรือนเหล็ก จึงมีนามว่าอโยฆระ

[๒๕] พระบิดาตรัสว่า “เจ้าได้ความทุกข์ตั้งแต่เกิดมา เขาเลี้ยงไว้ในที่แคบ ลูกเอ๋ย วันนี้จงปกครองแผ่นดินทั้งสิ้น

[๒๖] พร้อมทั้งแว่นแคว้น พร้อมทั้งชาวนิคมและบริวารชนนี้เถิด” เราถวายบังคมจอมกษัตริย์แล้วประคองอัญชลีทูลดังนี้ว่า[๒๗] “บรรดาสัตว์ในแผ่นดิน บางพวกต่ำช้า บางพวกอุกฤษฏ์ บางพวกปานกลาง สัตว์ทั้งหมดนั้นไม่มีอารักขา เจริญอยู่ในเรือนของตนพร้อมด้วยหมู่ญาติ[๒๘] การเลี้ยงดูข้าพระบาทในที่อันคับแคบนี้ไม่มีใครเหมือนในโลก ช้าพระบาทเติบโตอยู่ในเรือนเหล็ก เหมือนดวงจันทร์ดวงอาทิตย์ที่อับแสง[๒๙] ข้าพระบาทประสูติจากพระครรภ์พระมารดาอันเต็มไปด้วยซากศพเน่าแล้ว ถูกใส่ไว้ในเรือนเหล็กซึ่งมีทุกข์ร้ายกาจกว่านั้นอีก[๓๐] ข้าพระบาทได้รับความทุกข์ร้ายกาจอย่างยิ่งเช่นนี้แล้ว ถ้ายังยินดีในราชสมบัติก็จะเป็นผู้เลวทรามกว่าคนเลวทรามไป[๓๑] ข้าพระบาทเป็นผู้เหนื่อยหน่ายในกาย ไม่ต้องการด้วยราชสมบัติ ข้าพระบาทจะแสวงหาธรรมเครื่องดับทุกข์ ซึ่งเป็นที่ที่มัจจุราช จะย่ำยีข้าพระบาทไม่ได้”

[๓๒] เราคิดอย่างนี้แล้ว เมื่อมหาชนร้องไห้คร่ำครวญอยู่ ได้ตัดเครื่องผูกเสียแล้ว เข้าไปยังป่าใหญ่เหมือนช้างทำลายเชือกได้แล้วฉะนั้น[๓๓] เราจะเกลียดพระมารดาพระบิดาก็หามิได้ จะเกลียดยศศักดิ์อันใหญ่ก็หามิได้ แต่พระสัพพัญญุตญาณเป็นที่รักของเรา ฉะนั้น เราจึงสละราชสมบัติ ฉะนี้แล

จบ อโยฆรจริยาที่ ๓

๔. ภิงสจริยา

ว่าด้วยจริยาของภิงสพราหมณ์

{๒๔} [๓๔] อีกเรื่องหนึ่ง เมื่อเราอยู่ในพระนครกาสีอันประเสริฐสุด มีน้องหญิงชาย ๗ คนเกิดในตระกูลพราหมณ์มหาศาล[๓๕] เราเป็นพี่ใหญ่ของน้องหญิงชายเหล่านั้น ประกอบด้วยหิริอันเป็นธรรมขาว เราเห็นภพโดยความเป็นภัยจึงยินดีอย่างยิ่งในเนกขัมมะ[๓๖] พวกสหายร่วมใจของเราที่มารดาและบิดาส่งมาแล้วเชื้อเชิญเราด้วยกามคุณทั้งหลายว่า “เชิญท่านดำรงตระกูลเถิด”[๓๗] คำใดที่สหายเหล่านั้นกล่าวแล้ว เป็นคำนําสุขมาให้ในธรรมดาของคฤหัสถ์ คำเหล่านั้นเป็นเหมือนคำหยาบ เหมือนเสมอด้วยผาลที่ร้อนสำหรับเรา