๓. อโยฆรจริยา เล่ม ๓๓

ปุนาปรํ ยทา โหมิ กาสิราชสฺส อตฺรโช

อโยฆรมฺหิ สํวฑฺโฒ นาเมนาสึ อโยฆโร ฯ

ทุกฺเขน ชีวิโต ลทฺโธ สมฺปีเฬ ปติโปสิโต

อชฺเชว ปุตฺต ปฏิปชฺช เกวลํ วสุนฺธรํ ๑ อิมํ ฯ

สรฏฺฐกํ สนิคมํ สชนํ วนฺทิตฺวา ขตฺติยํ

อญฺชลึ ปคฺคเหตฺวาน อิทํ วจนมพฺรวึ ฯ

เย เกจิ มหิยา สตฺตา หีนอุกฺกฏฺฐมชฺฌิมา

นิรารกฺขา สเก เคเห วฑฺฒนฺติ สกญาติหิ ๒ ฯ

อิทํ โลเก อุตฺตริยํ สมฺปีเฬ มม โปสนํ

อโยฆรมฺหิ สํวฑฺโฒ อปฺปเภ จนฺทสุริเย ฯ

ปูติกุณปสมฺปุณฺณา มุญฺจิตฺวา มาตุ กุจฺฉิโต

ตโต โฆรตเร ทุกฺเข ปุน ปกฺขิตฺตโยฆเร ฯ

ยทิหํ ตาทิสํ ปตฺวา ทุกฺขํ ปรมทารุณํ

รชฺเชสุ ยทิ รญฺชามิ ๓ ปาปานํ อุตฺตโม สิยํ ฯ

อุกฺกณฺฐิโตมฺหิ กาเยน รชฺเชนมฺหิ อนตฺถิโก

นิพฺพุตึ ปริเยสิสฺสํ ยตฺถ มํ มจฺจุ น มทฺทิเย ฯ

เอวาหํ จินฺตยิตฺวาน วิวรนฺเต ๔ มหาชเน

นาโคว พนฺธนํ เฉตฺวา ปาวิสึ ๕ กานนํ วนํ ฯ

มาตา ปิตา น เม เทสฺสา นปิ เม เทสฺสา ๑ มหายสา

สพฺพญฺญุตํ ปิยํ มยฺหํ ตสฺมา รชฺชํ ปริจฺจชินฺติ ฯ

อโยฆรจริยํ ตติยํ ฯ

๑ ม. ยุ. วสุธํ ฯ ๒ ยุ. สห ญาติภิ ฯ ๓ ม. ยุ. รชฺชายิ ฯ ๔ ยุ. วิวรนฺตํ

มหาชนํ ฯ ๕ ยุ. ปาวิสิ ฯ

อีกเรื่องหนึ่งในกาลเมื่อเราเป็นพระราชโอรสของพระเจ้ากาสีเจริญวัยในเรือนเหล็ก มีนามชื่อว่าอโยฆระ พระบิดาตรัสว่าเจ้าได้ความทุกข์ตั้งแต่เกิดมา เขาเลี้ยงไว้ในที่แคบลูกเอ๋ย วันนี้จงปกครองแผ่นดินทั้งสิ้น พร้อมทั้งแว่นแคว้น พร้อมทั้งชาวนิคมและบริวารชนนี้เถิดเราถวายบังคมจอมกษัตริย์แล้วประคองอัญชลี ได้ทูลดังนี้ว่า บรรดาสัตว์ในแผ่นดินบางพวกต่ำช้า บางพวกอุกฤษฏ์ บางพวกปานกลางสัตว์ทั้งหมดนั้นไม่มีอารักขา เจริญอยู่ในเรือนของตนพร้อมด้วยหมู่ญาติ การเลี้ยงดูข้าพระบาทในที่อันคับแคบนี้ไม่มีใครเหมือนในโลกข้าพระบาทเติบโตอยู่ในเรือนเหล็ก เหมือนพระจันทร์พระอาทิตย์ไม่มีรัศมี ข้าพระบาทประสูติจากพระครรภ์พระมารดาอันเต็มไปด้วยซากศพเน่าแล้ว

ยังถูกใส่ (ขัง) ไว้ในเรือนเหล็ก ซึ่งมีทุกข์ร้ายกว่านั้นอีก ข้าพระบาทได้รับความทุกข์ร้ายอย่างยิ่งเช่นนี้แล้ว ถ้ายังยินดีในราชสมบัติ ก็จะเป็นผู้เลวทราม กว่าคนเลวทรามไปข้าพระบาทเป็นผู้เหนื่อยหน่ายในกาย ไม่ต้องการด้วยราชสมบัติ ข้าพระบาทจะแสวงหาธรรมเครื่องดับ ซึ่งเป็นที่ที่มัจจุราชพึงย่ำยีข้าพระบาทไม่ได้ เราคิดอย่างนี้แล้ว เมื่อมหาชนร้องไห้คร่ำครวญอยู่ ได้ตัดเครื่องผูกเสียแล้วเข้าไปยังป่าใหญ่ เหมือนช้าง ฉะนั้น เราจะเกลียดพระมารดาพระบิดาก็หาไม่ จะเกลียดยศศักดิ์อันใหญ่หลวงก็หามิได้ แต่พระสัพพัญญุตญาณเป็นที่รักของเรา ฉะนั้น เราจึงสละราชสมบัติ ฉะนี้แล.

จบอโยฆรจริยาที่ ๓