พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย จตุกกนิบาต · กาลิงควรรค
๓. เอกราชชาดก
เล่ม ๒๗Text layerBuddha’s wordsItems ๕๑๐–๕๑๓ (Royal Thai)3/10 in กาลิงควรรค4 editions
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก จตุกกนิบาต กาลิงควรรค เอกราชชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 58 · Chaloem Phrakiat Volume 27)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 27, pp. 172–173
๓. เอกราชชาดก (๓๐๓)
ว่าด้วยพระเจ้าเอกราชผู้มีขันติและตบะ
(พระเจ้าทุพภิเสนทรงขอโทษพระเจ้าเอกราชโพธิสัตว์แล้วตรัสว่า)
{๕๑๐} [๕๑๐] ข้าแต่พระเจ้าเอกราชเมื่อก่อนพระองค์เคยเสวยกามคุณอัน บริบูรณ์อย่างยิ่ง มาบัดนี้พระองค์ถูกโยนลงในบ่อขรุขระ ไฉน จึงมิได้ละพระฉวีวรรณและพระกำลังกายที่มีอยู่แต่เก่าก่อนไปเลย(พระเจ้าเอกราชโพธิสัตว์ตรัสว่า)
{๕๑๑} [๕๑๑] ข้าแต่พระเจ้าทุพภิเสน ขันติและตบะเป็นคุณธรรมที่หม่อมฉัน ปรารถนามาแต่เดิมแล้ว บัดนี้หม่อมฉันได้สิ่งปรารถนานั้นแล้ว ไฉนจะละฉวีวรรณและกำลังกายที่มีอยู่แต่เก่าก่อนได้เล่า{๕๑๒} [๕๑๒] ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงยศ มีพระปรีชา ข่มขี่ได้ยาก นัยว่ากิจที่ จะพึงทำทุกอย่างหม่อมฉันก็ทำสำเร็จมาแล้วทั้งได้ยศอันยิ่งใหญ่ แต่เก่าก่อนแล้ว จึงมิได้ละฉวีวรรณและกำลังกายที่มีอยู่ แต่เก่าก่อน{๕๑๓} [๕๑๓] ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมชน สัตบุรุษทั้งหลายบรรเทาความสุข ได้ด้วยความทุกข์ หรือข่มความทุกข์อันทนได้ยากได้ด้วยความสุข เป็นผู้มีจิตเยือกเย็นยิ่งนักในสุขและทุกข์ทั้งสอง เป็นดัง ตราชูในสุขและทุกข์
- ๑ยศอันยิ่งใหญ่ ในที่นี้หมายถึงการที่พระเจ้าเอกราชโพธิสัตว์บำเพ็ญเมตตาภาวนาฌานที่ข่มกิเลส ได้ให้เกิดขี้น (ขุ.ชา.อ. ๔/๒๑๒)
- ๒หมายถึงว่า พระเจ้าเอกราชโพธิสัตว์ทรงบรรเทาความสุขในราชสมบัติด้วยความทุกข์ที่ถูกโยนลงไปในบ่อขรุขระ และทรงใช้ความสุขในฌานข่มความทุกข์นั้น (ขุ.ชา.อ. ๔/๒๑๒)
๔. ทัททรชาดก (๓๐๔)
ว่าด้วยไปอยู่ถิ่นอื่นต้องเจียมตัว
(นาคจูฬทัททระทนถูกดูหมิ่นไม่ได้ จึงกล่าวกะนาคพี่ชายว่า)
{๕๑๔} [๕๑๔] เจ้าพี่ทัททระ ถ้อยคำด่าว่าอันหยาบคายในมนุษยโลกเหล่านี้ ทำให้หม่อมฉันเดือดร้อน ขนาดพวกเด็ก ๆ ชาวบ้านผู้ไม่มี พิษสงยังมาด่าว่าเราผู้เป็นอสรพิษร้ายได้ว่าเป็นสัตว์กินกบกินเขียดบ้าง หากินตามริมนํ้าบ้าง(นาคมหาทัททระผู้เป็นโพธิสัตว์กล่าวให้สติน้องว่า)
{๕๑๕} [๕๑๕] บุคคลผู้ถูกขับไล่จากบ้านเมืองของตนไปอยู่ยังถิ่นอื่นควรสร้าง ฉางใหญ่ไว้สำหรับเก็บคำหยาบคายทั้งหลาย{๕๑๖} [๕๑๖] ในถิ่นใดไม่มีใครรู้จักตนทั้งโดยชาติกำเนิดหรือคุณธรรม เมื่อไปอยู่ในหมู่คนที่ไม่รู้จักในถิ่นนั้นก็อย่าแสดงความถือตัวออกมา{๕๑๗} [๕๑๗] แม้จะมีปัญญาเสมอด้วยไฟ เมื่อไปอยู่ต่างถิ่น ก็พึงอดทนให้ได้ แม้กระทั่งคำขู่ตะคอกของทาส
๕. สีลวีมังสชาดก (๓๐๕)
ว่าด้วยความลับไม่มีในโลก
(พราหมณ์โพธิสัตว์กล่าวกะอาจารย์ว่า)
{๕๑๘} [๕๑๘] ขึ้นชื่อว่าที่ลับย่อมไม่มีในโลกสำหรับผู้ทำบาปกรรมต้นไม้ที่ เกิดในป่าก็ยังมีคนเห็น คนพาลย่อมสำคัญป่านั้นว่าเป็นที่ลับ
End of ๓. เอกราชชาดก