พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สัตตกนิบาต · กุกกุวรรค
๑. กุกกุชาดก
เล่ม ๒๗Text layerBuddha’s wordsItems ๙๖๙–๙๗๕ (Royal Thai)1/10 in กุกกุวรรค4 editions
๗. สตฺตกนิปาต
๑. กุกฺกุวคฺค
๓๙๖. กุกฺกุชาตก (๑)
๗. สัตตกนิบาต
๑. กุกกุวรรค
หมวดว่าด้วยมาตราวัดศอก
๑. กุกกุชาดก (๓๙๖)
ว่าด้วยมาตราวัดศอก
(พระราชาตรัสถามพระโพธิสัตว์ว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก สัตตกนิบาต กุกกุวรรค กุกกุชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)
บาลี (มหาจุฬาฯ), vol. 27, pp. 161–162 · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒), vol. 27, pp. 255–256
ทิยฑฺฒกุกฺกู อุทเยน กณฺณิกา
วิทตฺถิโย อฏฺฐ ปริกฺขิปนฺติ นํ
สา สึสปา (๑) สารมยา อเผคฺคุกา
กุหึ ฐิตา อุปฺปริโต (๒) น ธํสติ.
- 1สี.อิ. สสึสปา
- 2ก. อุปริโต
ช่อฟ้าสูงศอกครึ่ง โดยรอบกว้างประมาณ ๘ คืบ
ช่อฟ้านั้นทำด้วยแก่นไม้สีเสียด ไม่มีกระพี้
ตั้งอยู่บนอะไร จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน
(พระโพธิสัตว์ทูลตอบว่า)
ยา ตึสติ สารมยา อนุชฺชุกา
ปริกิริย (๑) คปาณสิโย สมํ ฐิตา
ตาหิ สุสงฺคหิตา พลสา จ ปีฬิตา
สมํ ฐิตา อุปฺปริโต น ธํสติ.
- 1ม. ปกิริยา
ช่อฟ้าที่จันทัน ๓๐ ตัว ซึ่งทำด้วยไม้แก่น ไม่ตรง
วางเรียงรายไว้เสมอกัน ค้ำยันไว้ และติดแน่นอย่างแข็งแรง
ตั้งอยู่เสมอกัน จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน
เอวมฺปิ มิตฺเตหิ ทเฬฺหหิ ปณฺฑิโต
อเภชฺชรูเปหิ สุจีหิ มนฺติภิ
สุสงฺคหิโต สิริยา น ธํสติ
โคปาณสี ภารวหาว กณฺณิกา.
แม้พระราชาผู้ทรงพระปรีชาก็เช่นกัน มีมิตรไมตรีที่สนิท
เป็นคนสะอาดไม่แตกแยก สงเคราะห์ด้วยดี
ย่อมไม่คลาดไปจากสิริเหมือนช่อฟ้าที่จันทันช่วยยึดไว้
ขรตฺตจํ เพลฺลํ ยถาปิ สตฺถวา
อนามสนฺโตปิ กโรติ ติตฺตกํ
สมาหรํ สาทุํ กโรติ ปตฺถิว
อสาทุํ กยิรา ตนุพนฺธมุทฺธรํ.
คนมีมีด เมื่อไม่ปอกผลมะงั่วที่มีเปลือกแข็งออก
ก็ย่อมทำให้มีรสขม เมื่อปอกเปลือกออกก็จะทำให้มีรสดีขึ้น
ขอเดชะ แต่เมื่อปอกเปลือกบางออกก็จะทำให้รสไม่ดี ข้อนี้ฉันใด
เอวมฺปิ คามนิคเมสุ ปณฺฑิโต
อสาหสํ ราชธนานิ สงฺฆรํ
ธมฺมานุวตฺตี ปฏิปชฺชมาโน
ส ผาตี (๑) กยิรา อวิเหฐยํ ปรํ.
- 1ฉ.ม. ผาติ
แม้พระราชาผู้ทรงพระปรีชาก็ฉันนั้น
ไม่ทรงบีบคั้นชาวบ้าน ทรงรวบรวมพระราชทรัพย์
ปฏิบัติพระราชภารกิจตามทำนองคลองธรรม
ทรงทำแต่ความเจริญ ไม่ทรงเบียดเบียนผู้อื่น
โอทาตมูลํ สุจิวาริสมฺภวํ
ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชํ
ปทุมํ ยถา อคฺคินิกาสิผาลิมํ
น กทฺทโม น รโช น วาริ ลิมฺปติ.
บัวมีรากขาวเกิดแต่น้ำสะอาดในสระโบกขรณี
เปลือกตม ฝุ่นละออง และน้ำ
ย่อมไม่ติดดอกบัวที่บานเพราะดวงอาทิตย์ ฉันใด
เอวมฺปิ โวหารสุจึ อสาหสํ
วิสุทฺธกมฺมนฺตมเปตปาปกํ
น ลิมฺปติ กมฺมกิเลส ตาทิโส
ชาตํ ยถา โปกฺขรณีสุ อมฺพุชนฺติ.
กุกฺกุชาตกํ ปฐมํ.
พระราชาผู้มีความสะอาดในการวินิจฉัยคดี ไม่ทรงหุนหัน
มีการงานบริสุทธิ์ ปราศจากบาปก็ฉันนั้นเหมือนกัน
กรรมกิเลสย่อมไม่แปดเปื้อน
เพราะพระราชาเช่นนั้นเปรียบเหมือนบัวที่เกิดแล้วในสระโบกขรณี
กุกกุชาดกที่ ๑ จบ
End of ๑. กุกกุชาดก