พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย สัตตกนิบาต · กุกกุวรรค
๑. กุกกุชาดก
เล่ม ๒๗Text layerBuddha’s wordsItems ๙๖๙–๙๗๕ (Royal Thai)1/10 in กุกกุวรรค4 editions
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก สัตตกนิบาต กุกกุวรรค กุกกุชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 59 · Chaloem Phrakiat Volume 27)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 27, pp. 272–273
๗. สัตตกนิบาต
๑. กุกกุวรรค
๑. กุกกุชาดก(๓๙๖)
ว่าด้วยปฏิปทาของพระราชาผู้เป็นบัณฑิต
(พระราชาตรัสถามอำมาตย์โพธิสัตว์ผู้อนุศาสน์อรรถธรรมว่า)
{๙๖๙} [๙๘๑] ยอดโดมสูง ๑ ศอกครึ่ง จันทัน ๘ คืบยันยอดโดมนั้นไว้ ยอด โดมนั้นเป็นไม้สีเสียดมีแต่แก่น ไม่มีกระพี้ ทรงตัวอยู่ได้อย่างไร จึงไม่ตกลงมาจากข้างบน
(อำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)
{๙๗๐} [๙๘๒] จันทัน ๓๐ ตัวทำจากไม้แก่น ไม่มีกระพี้ วางล้อมรอบไว้ ยอด โดมที่จันทันยึดไว้แน่นหนากำลังจันทันบีบบังคับไว้จึง ทรงตัวอยู่ได้ ไม่ตกลงมาจากข้างบน ฉันใด
{๙๗๑} [๙๘๓] พระราชาผู้เป็นบัณฑิตก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเหล่าองคมนตรี ผู้เป็นกัลยาณมิตรมั่นคง ไม่แตกแยกกัน มีความประพฤติ สะอาดประคับประคองไว้ดีแล้ว ย่อมไม่ทรงพลาดจากสิริ เหมือน ยอดโดมที่จันทันยึดไว้ดีแล้วฉะนั้น{๙๗๒} [๙๘๔] คนมีมีด เมื่อปอกเปลือกผลมะงั่วซึ่งมีเปลือกแข็งออก ก็ทำให้ ผลมะงั่วมีรสขม ต่อเมื่อปอกเปลือกออก จึงจะทำให้ผลมะงั่ว มีรสอร่อยแต่ปอกเปลือกเพียงบาง ๆก็ทำให้ไม่อร่อยได้ เหมือนกัน ฉันใด
{๙๗๓} [๙๘๕] พระราชาผู้ทรงเป็นบัณฑิตก็ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อไม่ทรงเหี้ยมโหดในชาวบ้านและชาวนิคม ทรงรวบรวมพระราชทรัพย์อยู่ ทรงประพฤติตามหลักธรรมปฏิบัติตามหลักธรรมอยู่ก็พึง ทำความเจริญแก่ราษฎร ไม่ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อนได้{๙๗๔} [๙๘๖] ดอกบัวเกิดในน้ำอันใสละอาด มีรากขาว เกิดขึ้นในสระโบกขรณี พอต้องแสงอาทิตย์ก็บาน เปือกตม ผงธุลี และนํ้าก็มิได้แปดเปื้อน ฉันใด
{๙๗๕} [๙๘๗] พระราชาก็ฉันนั้น ทรงวินิจฉัยคดีโดยชอบธรรม ไม่ตัดสินโดยผลุนผลัน มีการกระทำบริสุทธิ์ ปราศจากกรรมที่เป็นบาป ย่อมไม่แปดเปื้อนกรรมกิเลส เหมือนดอกบัวที่เกิดในสระโบกขรณี ฉะนั้น
๒. มโนชชาดก (๓๙๗)
ว่าด้วยราชสีห์คบกับสุนัขจิ้งจอก
(สุนัขจิ้งจอกรำพึงกับตัวเองว่า)
{๙๗๖} [๙๘๘] เพราะเหตุที่คันศรก็โก่ง สายคันศรก็ส่งเสียงหวีดหวิว พญา เนื้อมโนชะเพื่อนเราคงถูกเขาฆ่าตายแล้วเป็นแน่
{๙๗๗} [๙๘๙] เอาละ บัดนี้เราจะหลบไปชายป่าตามสบาย ธรรมดาผู้ตาย แล้วเช่นนี้เป็นเพื่อนไม่ได้ เมื่อเรายังมีชีวิตอยู่พึงได้เพื่อนอีก
- ๑กรรมกิเลส ในที่นี้คือ ปาณาติบาต การฆ่าสัตว์ อทินนาทาน การลักทรัพย์ กาเมสุมิจฉาจาร การประพฤติผิดในกาม และมุสาวาท การพูดเท็จ (ขุ.ชา.อ. ๕/๑๐๗)
End of ๑. กุกกุชาดก