พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ทวาทสนิบาต
๑๐. มิตตามิตตชาดก
เล่ม ๒๗Text layerBuddha’s wordsItems ๑๗๑๓–๑๗๒๔ (Royal Thai)10/10 in ทวาทสนิบาต4 editions
๔๗๓. มิตฺตามิตฺตชาตก (๑๐)
๑๐. มิตตามิตตชาดก (๔๗๓)
ว่าด้วยลักษณะมิตรและผู้มิใช่มิตร
(พระราชาตรัสถามพระโพธิสัตว์ว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ทวาทสนิบาต มิตตามิตตชาดก (Royal Thai Volume 27 · Mahachula Volume 27 · Mahamakut Volume 60 · Chaloem Phrakiat Volume 27)
บาลี (มหาจุฬาฯ), vol. 27, pp. 266–267 · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒), vol. 27, pp. 393–395
กานิ กมฺมานิ กุพฺพานํ กถํ วิญฺญู ปรกฺกเม
อมิตฺตํ ชาเนยฺย เมธาวี ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต.
วิญญูชนผู้เป็นนักปราชญ์ เป็นบัณฑิต
เห็นหรือได้ยินผู้ทำการงานอะไรบ้าง
หรือพึงพยายามอย่างไร จึงจะรู้ว่า ผู้นี้ไม่ใช่มิตร
(พระโพธิสัตว์กราบทูลลักษณะผู้มิใช่มิตรว่า)
น นํ อุมฺหยเต ทิสฺวา น จ นํ ปฏินนฺทติ
จกฺขูนิ จสฺส น ททาติ ปฏิโลมญฺจ วตฺตติ.
คนผู้มิใช่มิตร คือ เห็นเพื่อนแล้วไม่ยิ้มแย้ม ๑
ไม่ยินดีจะสนทนากับเพื่อน ๑ ไม่สบตาเพื่อน ๑ พูดต่อต้าน ๑
อมิตฺเต ตสฺส ภชติ มิตฺเต ตสฺส น เสวติ
วณฺณกาเม นิวาเรติ อกฺโกสนฺเต ปสํสติ.
คบศัตรูของเพื่อน ๑ ไม่คบเพื่อนของเพื่อน ๑
ห้ามปรามคนที่สรรเสริญเพื่อน ๑ สรรเสริญคนที่ด่าเพื่อน ๑
คุยฺหญฺจ ตสฺส นกฺขาติ ตสฺส คุยฺหํ น คูหติ
กมฺมํ ตสฺส น วณฺเณติ ปญฺญสฺส นปฺปสํสติ.
ไม่บอกความลับแก่เพื่อน ๑
ไม่ช่วยปกปิดความลับของเพื่อน ๑
ไม่ยกย่องการกระทำของเพื่อน ๑
ไม่สรรเสริญปัญญาของเพื่อน ๑
อภเว นนฺทติ ตสฺส ภเว ตสฺส น นนฺทติ
อจฺฉริยํ (๑) โภชนํ ลทฺธา ตสฺส นุปฺปชฺชเต สติ
ตโต นํ นานุกมฺปติ อหาโสปิ (๒) ลเภยฺยิโต.
- 1ฉ.ม. อจฺเฉรํ
- 2ฉ.สี. อโห โสปิ
เมื่อเพื่อนฉิบหายกลับพอใจ ๑ เมื่อเพื่อนเจริญกลับไม่พอใจ ๑
ได้อาหารที่มีรสแปลกมาก็ไม่นึกถึงเพื่อน ๑
แต่นั้น ย่อมจะไม่อนุเคราะห์เพื่อนว่า
อย่างไรหนอ เพื่อนเราพึงได้ลาภจากที่นี้บ้าง ๑
อิจฺเจเต โสฬสาการา อมิตฺตสฺมึ ปติฏฺฐิตา
เยหิ อมิตฺตํ ชาเนยฺย ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต.
อาการ ๑๖ ข้อดังกล่าวมานี้มีอยู่แล้วในคนที่มิใช่มิตร
พึงเป็นเหตุให้บัณฑิตได้เห็นและได้ยินแล้วรู้ได้ว่ามิใช่มิตร
(พระโพธิสัตว์กราบทูลลักษณะของมิตรว่า)
กานิ กมฺมานิ กุพฺพานํ กถํ วิญฺญู ปรกฺกเม
มิตฺตํ ชาเนยฺย เมธาวี ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต.
วิญญูชนผู้เป็นนักปราชญ์ เป็นบัณฑิต
เห็นหรือได้ยินผู้ทำการงานอะไรบ้าง
หรือชนพึงพยายามอย่างไรจึงรู้ว่า ผู้นั้นเป็นมิตร
(ได้กล่าวคาถาที่เหลือว่า)
ปวุตฺถญฺจสฺส (๑) สรติ อาคตํ อภินนฺทติ
ตโต เกลายิโต โหติ วาจาย ปฏินนฺทติ.
- 1ฉ.ม. ปวุตฺถํ ตสฺส
คนผู้เป็นมิตร คือ เพื่อนจากไปก็คิดถึง ๑
เพื่อนกลับมาก็ยินดี ๑ หยอกล้อยิ้มย่องต่อเพื่อน ๑
ยินดีตอบสนองด้วยวาจาที่ไพเราะ ๑
มิตฺเต ตสฺเสว ภชติ อมิตฺเต ตสฺส น เสวติ
อกฺโกสนฺเต นิวาเรติ วณฺณกาเม ปสํสติ.
คบเพื่อนของเพื่อนฝ่ายเดียว ๑ ไม่คบศัตรูของเพื่อน ๑
ห้ามปรามคนที่ด่าเพื่อน ๑ สรรเสริญคนที่ยกย่องเพื่อน ๑
คุยฺหญฺจ ตสฺส อกฺขาติ ตสฺส คุยฺหญฺจ คูหติ
กมฺมญฺจ ตสฺส วณฺเณติ ปญฺญมสฺส (๑) ปสํสติ.
- 1ฉ. ปญฺญํ ตสฺส
บอกความลับแก่เพื่อน ๑ ช่วยปกปิดความลับของเพื่อน ๑
ยกย่องการกระทำของเพื่อน ๑ สรรเสริญปัญญาของเพื่อน ๑
ภเว จ นนฺทติ ตสฺส อภเว ตสฺส น นนฺทติ
อจฺฉริยํ โภชนํ ลทฺธา ตสฺส อุปฺปชฺชเต สติ
ตโต นํ อนุกมฺปติ ปหาโสปิ (๑) ลเภยฺยิโต.
- 1ฉ. อโห โสปิ
เมื่อเพื่อนเจริญก็ยินดี ๑ เมื่อเพื่อนฉิบหายก็ไม่ยินดี ๑
ได้อาหารที่มีรสแปลกมาก็นึกถึงเพื่อน ๑
แต่นั้น ย่อมจะอนุเคราะห์เพื่อนว่า
อย่างไรหนอ เพื่อนจะได้ลาภจากที่นี้บ้าง ๑
อิจฺเจเต โสฬสาการา มิตฺตสฺมึ สุปติฏฺฐิตา
เยหิ มิตฺตญฺจ ชาเนยฺย ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโตติ. (๑๗๗๙) มิตฺตามิตฺตชาตกํ ทสมํ. ตสฺสุทฺทานํ
ลหุจิตฺต สสาล กสนฺติ ปุน
อถ กาม ทสขลุฏฺฐานวโร
อถ กณฺห สุโกสิย เมณฺฑวโร
ปทุโม ปุน มิตฺตวเรน ทสาติ.
ทฺวาทสกนิปาตํ นิฏฺฐิตํ.
อาการ ๑๖ ข้อดังกล่าวมานี้มีอยู่แล้วในคนที่เป็นมิตร
พึงเป็นเหตุให้บัณฑิตได้เห็นและได้ยินแล้วรู้ได้ว่าเป็นมิตร
มิตตามิตตชาดกที่ ๑๐ จบ
รวมชาดกที่มีในนิบาตนี้ คือ
๑. จูฬกุณาลชาดก ๒. ภัททสาลชาดก
๓. สมุททวาณิชชาดก ๔. กามชาดก
๕. ชนสันธชาดก ๖. มหากัณหชาดก
๗. โกสิยชาดก ๘. เมณฑกปัญหชาดก
๙. มหาปทุมชาดก ๑๐. มิตตามิตตชาดก
ทวาทสกนิบาต จบ
End of ๑๐. มิตตามิตตชาดก