arnon.onlineSign inAsk AI

พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน

มิจฉัตตัตติกเหตุทุกะ

เล่ม ๔๔

Text layerBuddha’s wordsItems ๓๒๓–๓๔๗ (Royal Thai)4 editions

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ มิจฉัตตัตติกเหตุทุกะ (Royal Thai Volume 44 · Mahachula Volume 44 · Mahamakut Volume 90 · Chaloem Phrakiat Volume 44)

The Mahamakut edition prints the commentary in the same volumes as the canon, so this text includes commentary.

ไทย (มหามกุฏฯ), vol. 90, pp. 831–841

Page 831

มิจฉัตตติกเหตุทุกะ

(๑๕. มิจฉัตตติกะ ๑. เหตุทุกะ)

เหตุบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๓๒๓] ๑. เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒. เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๓. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๓๒๔] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

ปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๓๒๕] ในนอธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ

Page 832

ในนปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในนอาเสวนปัจจัย มี ๑ วาระ ในนวิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ วาระ.

สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.

เหตุบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๓๒๖] ๑. เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

๒. เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

๓. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย

๒. อารัมมณปัจจัย

[๓๒๗] ๑. เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๒. เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

Page 833

๓. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๔. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๓. อธิปติปัจจัย

[๓๒๘] ๑. เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

๒. เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

๓. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

๔. อนันตรปัจจัย

[๓๒๙] ๑. เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

๒. เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

๓. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

๔. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ

๕. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

ฯลฯ

Page 834

๗. อุปนิสสยปัจจัย

[๓๓๐] ๑. เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย

๒. เหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย

๓. เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย

๔. เหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย

๕. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย

๖. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย

๗. เหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุ-

ธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๓๓๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัยมี ๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

Page 835

ปัจจนียนัย

[๓๓๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

[๓๓๓] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

[๓๓๔] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๔ วาระ... ฯลฯ

แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.

นเหตุบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๓๓๕] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม อาศัยนเหตุ-

ธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยนเหตุธรรม

ที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๑-๒-๓)

Page 836

๔. นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม อาศัยนเหตุ-

ธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๕. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยนเหตุธรรม

ที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๖. นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม และนเหตุ-

ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๗. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยนเหตุธรรม

ที่เป็นอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๘. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยนเหตุธรรม

ที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

๙. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยนเหตุธรรม

ที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๓๓๖] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคต-ปัจจัย มี ๙ วาระ.

Page 837

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย

[๓๓๗] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม อาศัยนเหตุธรรม

ที่เป็นอนิยตธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

ปัจจนียนัย

[๓๓๘] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ

ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

[๓๓๙] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาร... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

[๓๔๐] เพราะเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาระ.

นเหตุบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. อารัมมณปัจจัย

[๓๔๑] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

Page 838

๒. นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๓. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุ-ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๔. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุ-ธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๕. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุ-ธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๒. อธิปติปัจจัย

[๓๔๒] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

นเหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัยมี ๓ วาระ.

๔. นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

๕. นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ

๖. นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรมด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

๗. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุ-ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

Page 839

๘. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุ-

ธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอธิปติปัจจัย

๓. อนันตรปัจจัย

[๓๔๓] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

๒. นเหตุธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่

นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

๓. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุ-

ธรรมที่เป็นอนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

๔. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุ-

ธรรมที่เป็นมิจฉัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

๕. นเหตุธรรมที่เป็นอนิยตธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุ-

ธรรมที่เป็นสัมมัตตนิยตธรรม ด้วยอำนาจของอนันตรปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๓๔๔] ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๘ วาระ

ในอนันตรปัจจย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสหชาตปัจจัยมี ๙ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๑๓ วาระในอุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ.

Page 840

ปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๓๔๕] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๓ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๑๓ วาระในนอธิปติปัจจัย มี ๑๓ วาระ ฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

[๓๔๖] เพราะอารัมมณปัจจัย ในนเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

[๓๔๗] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ... ฯลฯ

แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.

มิจฉัตตติกเหตุทุกะ จบ

Page 841

มัคคารัมมณติกเหตุทุกะ

(๑๖. มัคคารัมมณติกะ ๑. เหตุทุกะ)

เหตุบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๓๔๘] ๑. เหตุธรรมที่เป็นมัคครัมมณธรรม อาศัยเหตุธรรม

ที่เป็นมัคคารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๔. เหตุธรรมที่เป็นมัคคเหตุธรรม อาศัยเหตุธรรม

ที่เป็นมัคคเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๗. เหตุธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรม อาศัยเหตุธรรม

ที่เป็นมัคคาธิปติธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ วาระ.

๑๒. เหตุธรรมที่เป็นมัคคารัมมณธรรม อาศัยเหตุ-ธรรมที่เป็นมัคคารัมมณธรรม และเหตุธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๑๕. เหตุธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นมัคคเหตุกธรรม และเหตุธรรมที่เป็นมัคคาธิปติธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๓๔๙] ในเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑๗ วาระ.