พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · อปัณณกวรรค
๒. วัณณุปถชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในอปัณณกวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต อปัณณกวรรค วัณณุปถชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๓–๓
๒. วัณณุปถชาดก (๒)
ว่าด้วยผู้ไม่เกียจคร้าน
(พระพุทธเจ้าทรงปรารภพ่อค้าเดินทางผ่านทะเลทรายตรัสว่า)
{๒} [๒] ผู้ไม่เกียจคร้านทั้งหลายช่วยกันขุดพื้นที่ทางทราย ยังได้พบนํ้า ในทางนั้น ณ ที่ราบ ฉันใด มุนีผู้ประกอบด้วยความเพียรและกำลัง ไม่เกียจคร้าน ก็พึงได้ความสงบใจ ฉันนั้น
๓. เสรีววาณิชชาดก (๓)
ว่าด้วยเสรีววาณิช
(พระพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุผู้บำเพ็ญเพียรตรัสว่า)
{๓} [๓] ถ้าท่านพลาดจากความแน่นอนแห่งพระสัทธรรม (โสดาปัตติ มรรค) ในศาสนานี้ ท่านจะต้องเดือดร้อนใจในภายหลังสิ้นกาลนาน ดุจพ่อค้าชื่อเสรีวะผู้นี้ฉะนั้น
- ผู้อื่นรวมอยู่บ้าง นับจำนวนชาดกหรือเรื่องได้ ๕๔๗ เรื่อง จัดแบ่งเนื้อหาออกเป็น ๒ ภาคหรือ ๒ เล่มหนังสือ คือ ชาดก ปฐมภาค (ภาคที่ ๑) และ ชาดก ทุติยภาค (ภาคที่ ๒) โดยชาดก ปฐมภาค ได้แก่ พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๗ นี้ และชาดก ทุติยภาค (ภาค ๒ ) ได้แก่ พระไตรปิฎกเล่มที่ ๒๘
- ในชาดกปฐมภาคนี้ มีจำนวนชาดก ๕๒๕ ชาดก แบ่งเนื้อหาออกเป็นนิบาต (ประมวลชาดกที่มีลักษณะเดียวกัน) ได้ ๑๗ นิบาต และแต่ละนิบาตแบ่งเป็นวรรค (หมวด) บ้าง ไม่มีการ จัดแบ่งเป็นวรรคบ้าง (ตั้งแต่นิบาตที่ ๘ คืออัฏฐกนิบาตไปจนถึงนิบาตที่ ๑๗ คือจัตตาลีสนิบาต ไม่มีการแบ่งเป็นวรรค) โดยมีเกณฑ์ในการจัดแบ่งนิบาต คือ ท่านนำชาดกที่มีจำนวนคาถาเท่ากัน มารวมเป็นกลุ่มเดียวกัน และตั้งชื่อนิบาตตามจำนวนนั้น เช่น ชาดกใดมีจำนวน ๑ คาถา ก็จัด ชาดกนั้นไว้ในกลุ่มชาดกที่มี ๑ คาถาด้วยกัน และตั้งชื่อกลุ่มชาดกนั้นว่า เอกกนิบาต เป็นต้น ในส่วนของการจัดแบ่งเป็นวรรค ถือเกณฑ์ ๑๐ ชาดกเป็น ๑ วรรค เป็นส่วนมาก โดยท่านจะนำชาดกแรกในจำนวน ๑๐ ชาดกนั้นมาตั้งชื่อเป็นวรรค อนึ่ง เนื่องจากเนื้อหาในชาดกเป็นคาถา (คำร้อยกรอง) ล้วนที่เน้นคติธรรม ผู้ต้องการความพิสดารพึงศึกษาอรรถกถาชาดกประกอบ
จบ ๒. วัณณุปถชาดก