arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน · ขัตติยกัญญาวรรค

๒. จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถริยาปทาน

เล่ม ๓๓

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในขัตติยกัญญาวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ขัตติยกัญญาวรรค จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถริยาปทาน (ฉบับหลวง เล่ม ๓๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๓)

ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่

ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๗๒ หน้า ๖๖๗–๖๗๔

หน้า ๖๖๗

จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถรีอปทานที่ ๒ (๓๒)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระพราหมณกัญญาเถรี ๑๘,๐๐๐ รูป

[๑๗๒] ข้าแต่พระมุนี หม่อมฉันทั้ง-

หลายมีสมภพในสกุลพราหมณ์จำนวน ๘๔,๐๐๐

มีมือและเท้าละเอียดอ่อน เกิดในบุรีของ

พระองค์

ข้าแต่พระมหามุนี หญิงที่เกิดในสกุล

พ่อค้า และสกุลศูทร เป็นเทวดา นาค กินนร

และที่อยู่ในทวีปทั้งสี่มีมาก เกิดในบุรีของ

พระองค์

หญิงบางพวกบวชแล้ว มีความเห็นธรรม

ทั้งปวงก็มีมาก พวกเทวดา กินนร นาค จัก

ตรัสรู้ในอนาคต

ชนทั้งหลายได้เสวยเกียรติยศทั้งปวง มั่ง

คั่งด้วยสรรพสมบัติได้ความเลื่อมใสในพระองค์

จักตรัสรู้ในอนาคต

ข้าแต่พระมหาวีรเจ้าผู้มีพระจักษุ ส่วน

หม่อมฉันทั้งหลายเกิดในสกุลพราหมณ์ เป็นธิดา

ของพราหมณ์ เป็นผู้มีโชคดี ขอถวายบังคม

พระยุคลบาท

หน้า ๖๖๘

หม่อมฉันทั้งหลายกำจักภพทั้งหมดแล้ว

ถอนตัณหาอันเป็นรากเหง้าขึ้นแล้ว ตัดอนุสัยขาด

แล้ว ทำลายสังขารคือบุญหมดแล้ว

หม่อมฉันทั้งปวงมีสมาธิเป็นโคจรชำนาญ

ในสมาบัติ จักอยู่ฌานและความยินดีในธรรมทุกเมื่อ

ข้าแต่พระองค์ผู้นายก หม่อมฉันทั้ง

หลาย ยังตัณหาที่นำไปสู่ภพ อวิชชา และแม้สังขารให้สิ้นไปแล้ว บรรลุถึงบทที่แสนยากจะได้เห็นแล้ว ทราบอยู่.

พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ท่านทั้งปวงมีอุปการะแก่เราผู้เดินทางไกลตลอดกาลนานมา จงตัดความสงสัยของบริษัทสี่แล้วจึงนิพพานเถิด.

พระเถรีเหล่านั้นถวายบังคมพระยุคลบาท

ของพระมุนีแล้ว แสดงฤทธิ์ต่าง ๆ บางพวกแสดงแสงสว่าง บวงพวกแสดงความมืด

บางพวกแสดงเป็นดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์บางพวกแสดงทะเล พร้อมด้วยปลา บางพวกแสดงเขาสิเนรุ บางพวกแสดงเขาสัตตบริภัณฑ์บางพวกแสดงต้นปาริฉัตตกะ

หน้า ๖๖๙

บางพวกแสดงภพดาวดึงส์ บางพวก

แสดงภพยามาด้วยฤทธิ์ บางพวกแสดงเป็นเทวดา

ชั้นดุสิต บางพวกแสดงเป็นเทวดาชั้นนิมมานรดี

บางพวกแสดงเป็นเทวดาชั้นปรนิมมิตวสวัตดีมี

อิสระมาก

บางพวกแสดงเป็นพรหม บางพวกแสดง

ที่จงกรมอันควรแก่ค่ามาก บางพวกนิรมิตเพศเป็นพรหมแสดงสุญญตธรรม.

พระเถรีทั้งปวงครั้นแสดงฤทธิ์มีชนิด

ต่าง ๆ แล้วกันแสดงกำลังถวายพระศาสดา ครั้น

แล้ว ก็ถวายบังคมพระยุคลบาท

กราบทูลว่า ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉัน

ทั้งหลายเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ มีความ

ชำนาญในทิพโสตธาตุ มีความชำนาญในเจโต-

ปริญาณ

รู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพยจักษุอันหมด

จดวิเศษ มีอาสวะทั้งปวงสิ้นไปแล้ว บัดนี้ ภพ

ใหม่มิได้มีอีก

ข้าแต่พระมหาวีรเจ้า หม่อมฉันทั้งหลาย

มีญาณในอรรถะ ธรรมะ นิรุตติ และปฏิภาณ

เกิดขึ้นแล้วในสำนักของพระองค์

หน้า ๖๗๐

ความสมาคมกับพระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้

เป็นนายกของโลก พระองค์ทรงแสดงแล้ว ข้า

แต่พระมหามุนี หม่อมฉันทั้งหลายมีอธิการเป็น

อันมาก เพื่อประโยชน์แก่พระองค์

ข้าแต่พระมุนีมหาวีรเจ้า ขอพระองค์จง

ทรงระลึกถึงกุศลกรรมก่อนของหม่อมฉันทั้งหลาย

หม่อมฉันทั้งหลายก่อสร้างบุญ เพื่อประโยชน์

แก่พระองค์.

ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้ พระมหา-

มุนีพระนามว่าปทุมุตตระ เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว พระนครหังสวดีเป็นที่อยู่อาศัยแห่งสกุลของพระสัม-พุทธเจ้า

มีแม่น้ำคงคาไหลผ่านทางประตูพระนคร

หังสวดี ในกาลทั้งปวง ภิกษุทั้งหลายเดือดร้อน

เพราะแม่น้ำ ไปไหนไม่ได้.

น้ำเต็มเปี่ยมวันหนึ่งบ้าง สองวันบ้าง

สามวันบ้าง สัปดาห์หนึ่งบ้าง เดือนหนึ่งบ้างสี่เดือนบ้าง ภิกษุเหล่านั้นจึงไปไม่ได้

ครั้งนั้น รัฐบุรุษผุ้หนึ่งมีนามว่าชัชชิยะ๑

มีทรัพย์เป็นแก่นสารสำหรับมนุษย์ เห็นภิกษุทั้งหลายประสงค์จะข้ามฝั่ง ได้ให้นายช่างจัดสร้างสะพานที่ฝั่งนี้แห่งแม่น้ำคงคา

๑. ม.ย. ชฏิละ

หน้า ๖๗๑

ครั้งนั้น ประชาชนให้นายช่างสร้าง

สะพานที่แม่น้ำคงคาด้วยทรัพย์หลายแสน และ

รัฐบุรุษนั้น ได้ให้นายช่างสร้างวิหารที่ฝั่งโน้น

ถวายแก่สงฆ์

สตรี บุรุษ สกุลสูงและต่ำเหล่านั้น

ได้สร้างสะพานและวิหารให้มีส่วนเท่ากันกับของรัฐบุรุษนั้น

หม่อมฉันทั้งหลายและมนุษย์เหล่าอื่น

ในพระนครและในชนบท จิตเลื่อมใส ย่อม

เป็นธรรมทายาทแห่งพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น

สตรี บุรุษ กุมารและกุมารีมากด้วยกัน

ต่างก็ขนเอาทรายมาเกลี่ยลงที่สะพานและวิหาร

กวาดถนนแล้วยกต้นกล้วย หม้อมีน้ำ

เต็ม และธงขึ้น จัดธูป จุรณและดอกไม้เป็น

สักการะแด่พระศาสดา

ครั้นสร้างสะพานและวิหารแล้ว นิมนต์

พระพุทธเจ้าถวายมหาทานแล้วปรารถนาความตรัสรู้

พระมหามุนีปทุมุตตระมหาวีรเจ้า ผู้เป็น

ที่เคารพแห่งสรรพสัตว์ ทรงทำอนุโมทนาแล้ว

ตรัสพยากรณ์ว่า

หน้า ๖๗๒

เมื่อแสนกัปล่วงไปแล้ว จักถึงภัทรกัป

บุรุษนี้ได้ความสุขในภพน้อยภพใหญ่แล้ว จักบรรลุโพธิญาณ

บุรุษและสตรีที่ทำหัตถกรรมทั้งหมด จัก

เกิดร่วมกันในอนาคตกาล

ด้วยวิบางแห่งกรรมนั้นและด้วยการตั้ง

เจตน์จำนงไว้ ประชาชนเหล่านั้นเกิดในเทวโลกแล้ว เป็นบริจาริกาแห่งพระองค์

เสวยทิพยสุขและมนุษยสุขมากมาย

ท่องเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ตลอดกาลนาน ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้ หม่อมฉันทั้งหลายมีกุศลกรรมทำอันดีแล้ว เมื่อเกิดเป็นมนุษย์ย่อมเกิดในความเป็นมนุษย์สุขุมาลชาติ เมื่อเกิดเป็นเทาวดาย่อมเกิดในความเป็นเทวดาผู้ประเสริฐ

ย่อมได้รูปสมบัติ โภคสมบัติ ยศ ความสรรเสริญและความสุข ความเป็นที่รัก ซึ่งเป็นผลที่ปรารถนาทั้งปวงเนือง ๆ อันถึงพร้อมเพราะกรรมที่ตนกระทำมาดีแล้ว.

ในภพนี้ซึ่งเป็นภพหลัง หม่อมฉันทั้ง

หลายเกิดในสกุลพราหมณ์ มีมือและเท้าละเอียดอ่อน และได้มาในพระนิเวศน์แห่งพระศากย-บุตร

หน้า ๖๗๓

ข้าแต่พระมหามุนี หม่อมฉันทั้งหลาย

ย่อมไม่เห็นแผ่นดินที่เขาไม่ตกแต่ง แต่ไม่เห็น

ภาคพื้นที่เป็นทางเดินลื่น แม้ตลอดกาลทั้งปวง

เมื่อหม่อมฉันทั้งหลายอยู่ในอาคารสถาน

ประชุมชนก็นำสักการะทุกอย่างมาให้ตลอดกาลก่อน

ทั้งปวง เพราะผลแห่งกุศลกรรมในกาลก่อน

หม่อมฉันทั้งหลายละอาคารสถานแล้ว

บวชเป็นภิกษุณี ข้ามพ้นทางสงสารได้แล้ว บัดนี้

ภพใหม่มิได้มีอีก

พวกทายกทายิกาหลายพันแต่ที่นั้น ๆ

นำจีวร บิณฑบาต เสนาสนะและเภสัชปัจจัยมา

ให้เสมอไป

หม่อมฉันทั้งหลายเผากิเลสทั้งหลายแล้ว

. . .คำสอนของพระพุทธเจ้าหม่อมฉันทั้งหลายได้ทำเสร็จแล้ว.

ทราบว่า ท่านพระภิกษุณีบุตรีพราหมณ์ ๘๔,๐๐๐ ได้กล่าวคาถาเหล่านี้เฉพาะพระพักตร์พระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยประการฉะนี้แล.

จบจตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถรีอปทาน

หน้า ๖๗๔

อุปปลทายิกาเถรีอปทานที่ ๓ (๓๓)

ว่าด้วยบุพจริยาของพระอปปลทายิการเถรี

[๑๗๓] พระเถรีกราบทูลพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

มีกษัตริย์องค์หนึ่งพระนามว่าอรุณ ครอง

ราชสมบัติในพระนครอรุณวดี หม่อมฉันเป็น

มเหสีของท้าวเธอ บอกบุคคลบางคนว่า หม่อม

ฉันนั่งอยู่ในที่ลับคิดอย่างนี้ว่า กุศลที่เราจะเอาไป

ที่เราทำไว้ไม่มีเลย

เราจะต้องไปสู่นรกอันมีความเร่าร้อนมาก

ทั้งเผ็ดร้อนร้ายแรงแสนทารุณเป็นแน่ ในเรื่องนี้

เราไม่มีความสงสัยเลย

ครั้นหม่อมฉันคิดอย่างนี้แล้ว ยังใจให้

ร่าเริงเข้าไปเฝ้าพระราชสวามีแล้ว กราบทูลว่า

ข้าแต่พระขัตติยาธิยาบดีผู้ประเสริฐ หม่อม

ฉันเป็นสตรี ไม่เคยเป็นบุรุษ ขอพระองค์ได้

โปรดประทานสมณะองค์หนึ่งแก่หม่อมฉันเถิด

หม่อมฉันจักนิมนต์ท่านให้ฉัน

ครั้งนั้นพระราชาได้ประทานสมณะองค์

หนึ่งผู้อบราอินทรีย์แล้วแก่หม่อมฉัน หม่อมฉัน

มีใจยินดีรับบาตรของท่านมาแล้ว เอาภัตตาหาร

อย่างประณีตใส่จนเต็ม

จบ ๒. จตุราสีติสหัสสพราหมณกัญญาเถริยาปทาน