ภิกขทายิวรรค

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ อาหุตีนมฺปฏิคฺคหํ

ปวนา ๑ อภินิกฺขนฺตํ วานา ๒ นิพฺพานมาคตํ ฯ

กฏจฺฉุภิกฺขปาทาสึ สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน

ปญฺญสฺส อุปสนฺตสฺส มหาวีรสฺส ตาทิโน ฯ

ปเทนานุปทายนฺโต ๓ นิพฺพาเปนฺตํ ๔ มหาชนํ

วิตฺติ ๕ เม ปาหุนา ตาว พุทฺธสฺสาทิจฺจพนฺธุโน ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ภิกฺขทานสฺสิทํ ผลํ ฯ

สตฺตาสีติมฺหิโต กปฺเป มหาเรณุสฺสนามกา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา สตฺเตเต จกฺกวตฺติโน ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ภิกฺขทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ภิกฺขทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. ปวรา ฯ ๒ ม. วนา ฯ ๓ ม. ปเทนานุปทายนฺตํ ฯ ๔ ม. นิพฺพาเปนฺเต ฯ

๕ ม. อุฬารา วิตฺติ เม ชาตา พุทฺเธ อาทิจฺจพนฺธเน ฯ

เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้า ผู้มีพระฉวีวรรณดังทอง สมควรรับเครื่องบูชาเสด็จออกจากป่าอันสงัด จากตัณหาเครื่องรัดมาสู่ความดับ จึงถวายภิกษาทัพพีหนึ่ง แต่พระพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้มีปัญญา ผู้สงบระงับผู้แกล้วกล้ามาก ผู้คงที่ เราตามเสด็จพระองค์ ผู้ทรงยังมหาชนให้ดับเรามีความยินดีเป็นอันมากในพระพุทธเจ้า ผู้เป็นเผ่าพันธุ์พระอาทิตย์ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายทานใดในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายภิกษา ในกัลปที่ ๘๗ แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ มีพระนามเหมือนกันว่ามหาเรณุ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระภิกขทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ภิกขทายกเถราปทาน

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ นิสภาชานิยํ ยถา

ติธาปฺปภินฺนํ มาตงฺคํ กุญฺชรํว มเหสินํ ฯ

โอภาเสนฺตํ ทิสา สพฺพา สาลราชํว ๑ ปุปฺผิตํ

รถิยา ปฏิปชฺชนฺตํ โลกเชฏฺฐํ นรุตฺตมํ ๒ ฯ

ญาเณ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา ปคฺคเหตฺวาน อญฺชลึ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน สิทฺธตฺถํ อภิวาทยึ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ กมฺมมกรึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ญาณสญฺญายิทํ ผลํ ฯ

เตสตฺตติมฺหิโต กปฺเป โสฬสาสุํ นรุตฺตมา

สตฺตรตนสมฺปนฺนา จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ญาณสญฺญิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ญาณสญฺญิกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ยุ. อุฬุราชํว ปูริตํ ฯ ๒ ม. อปสฺสหํ ฯ

เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้า ผู้มีพระฉวีวรรณดังทอง ผู้องอาจดุจม้าอาชาไนยดังช้างมาตังคะตกมัน ๓ ครั้ง ผู้แสวงหาคุณยิ่งใหญ่ ทรงยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว เหมือนพระยารัง มีดอกบาน เป็นเชษฐบุรุษของโลก สูงสุดกว่านระ เสด็จดำเนินไปในถนน จึงยังจิตให้เลื่อมใสในพระญาณ ประนมอัญชลี มีจิตเลื่อมใสมีใจโสมนัส ถวายบังคมพระผู้มีพระภาค พระนามว่าสิทธัตถะ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ทำกรรมใดในกาลนั้นด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งสัญญาในพระญาณ ในกัลปนี้ ๗๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๖ พระองค์ มีพระนามว่านรุตตมะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระญาณสัญญิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ญาณสัญญิกเถราปทาน

ติวรายํ นิวาสีหํ อโหสึ มาลิโก ตทา

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ สิทฺธตฺถํ โลกปูชิตํ ฯ

ปสนฺนจิตฺโต สุมโน ปุปฺผหตฺถํ อทาสหํ

ยตฺถ ยตฺถุปปชฺชามิ ตสฺส กมฺมสฺส วาหสา ฯ

อนุโภมิ ผลํ อิฏฺฐํ ปุพฺเพ สุกตมตฺตโน

ปริกฺขิตฺโต สุมลฺเลหิ สสญฺญาย ๑ อิทํ ผลํ ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

จตุนวุเต อุปาทาย ฐเปตฺวา วตฺตมานกํ

ปญฺจ ราชสตา ตตฺถ นชฺชุปมสนามกา ๒ ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปฺปลหตฺถิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุปฺปลหตฺถิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นช่างดอกไม้อาศัยอยู่ในนครติวรา ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี พระนามว่าสิทธัตถะ อันชาวโลกบูชา มีจิตเลื่อมใสโสมนัส ได้ถวายดอกอุบลกำมือหนึ่ง เราอุบัติในภพใดๆ เพราะผลของกรรมนั้น เราได้เสวยผลอันน่าปรารถนา ที่ตนทำไว้ดีแล้วในปางก่อนแวดล้อมด้วยพวกนักมวยชั้นเยี่ยม นี้เป็นผลแห่งสัญญาของตน ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราบูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปใกล้เคียงที่ ๙๔ เว้นกัลปปัจจุบัน ได้มีพระราชา ๕๐๐ พระองค์ มีพระนามเหมือนกันว่านัชชุปมะคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอุปลหัตถิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อุปลหัตถิยเถราปทาน

สิทฺธตฺถสฺส ภควโต ชาติปุปฺผมทาสิหํ

ปาเทสุ สตฺต ปุปฺผานิ หาเสโนกิริตานิ ๓ เม ฯ

เตน กมฺเมนหํ อชฺช อภิโภมิ นรามเร

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ

จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิโรปยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปุปฺผปูชายิทํ ผลํ ฯ

สมนฺตคนฺธนามาสุํ เตรส จกฺกวตฺติโน

อิโต ปญฺจมเก กปฺเป จาตุรนฺตา คณาธิปา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปทปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

ปทปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. ปุปฺผทานสฺสิทํ ผลํ ฯ ๒ ม. นชฺชสมสนามกา ฯ ๓ ยุ. หาเสโนการิตานิ ฯ

เราได้ถวายดอกมะลิแด่พระผู้มีพระภาค พระนามว่าสิทธัตถะ ดอกมะลิ ๗ดอก เราโปรยลงที่ใกล้พระบาทด้วยความยินดี ด้วยกรรมนั้น วันนี้เราได้เสวยความไม่ตาย เราทรงกายที่สุดอยู่ในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราบูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยดอกไม้ ในกัลปที่ ๕แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๓ พระองค์ มีพระนามว่าสมันตคันธะครอบครองแผ่นดินมีสมุทรสาคร ๔ เป็นที่สุด เป็นจอมแห่งหมู่ชน คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระปทปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ ปทปูชกเถราปทาน

สุทสฺสโนติ นาเมน มาลากาโร อหํ ตทา

อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ โลกเชฏฺฐํ นราสภํ ฯ

ชาติปุปฺผํ คเหตฺวาน ปูชยึ ปทุมุตฺตรํ

วิสุทฺธจกฺขุ สุมโน ทิพฺพจกฺขุํ สมชฺฌคํ ฯ

เอติสฺสา พุทฺธปูชาย จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นูปปชฺชหํ ฯ

โสฬสาสึสุ ราชาโน เทวุตฺตรสนามกา

ฉตฺตึสมฺหิ อิโต กปฺเป จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มุฏฺฐิปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

มุฏฺฐิปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

ในกาลนั้น เราเป็นนายมาลาการมีชื่อว่าสุทัสสนะ ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี เชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านระ เรามีจักษุบริสุทธิ์มีใจโสมนัส ถือดอกมะลิไปบูชาพระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตระ ผู้มีจักษุทิพย์มีมัธยัสถ์ ด้วยพุทธบูชานี้ และด้วยการตั้งจิตไว้ เราไม่เข้าถึงทุคติเลย ตลอดแสนกัลปในกัลปที่ ๓๖ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ๑๖ พระองค์ มีพระนามเหมือนกันว่าเทพอุตตระ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระมุฏฐิปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ มุฏฐิปุปผิยเถราปทาน

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ คจฺฉนฺตํ อนิลญฺชเส

ฆฏาสนํว ชลิตํ อาทิตฺตํว หุตาสนํ ฯ

ปาณินา อุทกํ คยฺห อากาเส อุกฺขิปึ อหํ

สมฺปฏิจฺฉิ มหาวีโร พุทฺโธ การุณิโก มยิ ๑ ฯ

อนฺตลิกฺเข ฐิโต สตฺถา ปทุมุตฺตรนามโก

มม สงฺกปฺปมญฺญาย อิมา คาถา อภาสถ ฯ

อิมินาทกทาเนน ๒ ปีติอุปฺปาทเนน จ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ ทุคฺคตึ นูปปชฺชติ ฯ

เตน กมฺเมน ทิปทินฺท โลกเชฏฺฐ นราสภ

ปตฺโตมฺหิ อจลํ ฐานํ หิตฺวา ชยปราชยํ ฯ

สหสฺสราชนาเมน ตโย เต จกฺกวตฺติโน

ปญฺจสฏฺฐิกปฺปสเต จาตุรนฺตา ชนาธิปา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุทกปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อุทกปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. อิสิ ฯ ๒ ยุ. อิมิโนทกทาเนน ฯ

ข้าพระองค์ได้เห็นพระสัมพุทธเจ้ามีพระฉวีวรรณดังทอง ผู้รุ่งเรืองดังกองไฟเหมือนพระอาทิตย์ เป็นที่รองรับเครื่องบูชา เสด็จไปในอากาศ จึงเอามือทั้งสองกอบน้ำแล้วโยนขึ้นไปในอากาศ พระพุทธเจ้ามหาวีระมีพระกรุณาในข้าพระองค์ ทรงรับไว้ พระศาสดามีพระนามว่าปทุมุตระ ประทับยืนอยู่ในอากาศทรงทราบความดำริของข้าพระองค์ จึงได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า ด้วยการถวายน้ำนี้และด้วยเกิดปีติ เขาจะไม่เข้าถึงทุคติเลยในแสนกัลป ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมสัตว์ เชษฐบุรุษของโลก ผู้นราสภด้วยกรรมนั้น ข้าพระองค์ละความแพ้และความชนะแล้ว บรรลุถึงฐานะอันไม่หวั่นไหว ในกัลปที่ ๖๕๐๐ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๓ พระองค์ มีพระนามว่าสหัสสราช เป็นจอมชน ปกครองแผ่นดิน มีสมุทรสาคร ๔ เป็นที่สุด คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอุทกปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อุทกปูชกเถราปทาน.

ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส โลกเชฏฺฐสฺส ตาทิโน

ติณตฺถเร นิสินฺนสฺส อุปสนฺตสฺส ตาทิโน ฯ

นฬมาลํ คเหตฺวาน พนฺธิตฺวา วีชนึ อหํ

พุทฺธสฺส อุปนาเมสึ ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ

ปฏคฺคเหตฺวาน สพฺพญฺญู วีชนึ โลกนายโก

มม สงฺกปฺปมญฺญาย อิมํ คาถํ อภาสถ ฯ

ยถา เม กาโย นิพฺพายิ ปริฬาโห น วิชฺชติ

ตเถว ติวิธคฺคีหิ จิตฺตํ ตว วิมุจฺจตุ ฯ

สพฺเพ เทวา สมาคญฺฉฉ เยเกจิ ทุมนิสฺสิตา

สุสฺสาม พุทฺธวจนํ หาสยนฺตญฺจ ทายกํ ฯ

นิสินฺโน ภควา ตตฺถ เทวสงฺฆปุรกฺขโต

ทายกํ สมฺปหํเสนฺโต อิมา คาถา อภาสถ ฯ

อิมินา วีชนิทาเนน จิตฺตสฺส ปณิธีหิ จ

สุพฺพโต นาม นาเมน จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

เตน กมฺมาวเสเสน สุกฺกมูเลน โจทิโต

มาลุโต นาม นาเมน จกฺกวตฺติ ภวิสฺสติ ฯ

อิมินา วีชนิทาเนน สมฺมานวิปุเลน จ

กปฺปสตสหสฺสมฺหิ ทุคฺคตึ นูปปชฺชติ ฯ

ตึสกปฺปสหสฺสมฺหิ สุพฺพตา อฏฺฐตึส เต

เอกูนตึสสหสฺเส อฏฺฐ มาลุตนามกา ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา นฬมาลิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

นฬมาลิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

สตฺตมํ ภาณวารํ ฯ

อฏฺฐมํ อาสนุปฏฺฐายกตฺเถราปทานํ (๑๐๘)

เมื่อพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตระ เชษฐบุรุษของโลกผู้คงที่ สงบระงับมั่นคง ประทับนั่งบนเครื่องลาดหญ้า เราเอาดอกอ้อมาผูกเป็นพัด แล้วน้อมถวายแด่พระพุทธเจ้าผู้เป็นจอมสัตว์ ผู้คงที่ พระสัพพัญญูผู้นายกของโลก ทรงรับพัดแล้ว ทรงทราบความดำริของเรา ได้ตรัสพระคาถานี้ว่า กายของเรา ดับ (ร้อน) แล้ว ความเร่าร้อนไม่มี ฉันใด จิตของท่านจะหลุดพ้นจากกองไฟ ๓ กอง ฉันนั้น เทวดาบางเหล่าที่อาศัยต้นไม้อยู่ มาประชุมกันทั้งหมด ด้วยหวังว่า จักได้ฟังพระพุทธพจน์อันยังทายกให้ยินดี พระผู้มีพระภาคประทับนั่ง ณ ที่นั้น แวดล้อมด้วยหมู่เทวดาเมื่อจะทรงยังทายกให้รื่นเริง จึงได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า

ด้วยการถวายพัดนี้ และด้วยการตั้งจิตไว้ ผู้นี้จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ มีพระนามชื่อว่าสุพพตะ ด้วยกรรมที่เหลือนั้น อันกุศลมูลตักเตือนแล้ว จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิมีพระนามชื่อว่ามาลุตะ ด้วยการถวายพัดนี้ และด้วยการนับถืออันไพบูลย์ ผู้นี้จะไม่เข้าถึงทุคติในแสนกัลป ในกัลปที่ ๓ หมื่นจักมีพระเจ้าจักรพรรดิ ๓๘ พระองค์ มีพระนามว่าสุพพตะ ใน ๓ หมื่นกัลป จักมีพระเจ้าจักรพรรดิ ๘ พระองค์ พระนามว่ามาลุตะ คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระนฬมาลิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ นฬมาลิยเถราปทาน.

จบ ภาณวารที่ ๗.

กานนํ วนโมคฺคยฺห อปฺปสทฺทํ นิรากุลํ

สีหาสนํ มยา ทินฺนํ อตฺถทสฺสิสฺส ตาทิโน ฯ

มาลหตฺถํ คเหตฺวาน กตฺวา จ นํ ปทกฺขิณํ

สตฺถารํ ปยิรุปาสิตฺวา ปกฺกามึ อุตฺตรามุโข ฯ

เตน กมฺเมน ทิปทินฺท โลกเชฏฺฐ นราสภ

สนฺนิพฺพาเปมิ อตฺตานํ ภวา สพฺเพ สมูหตา ฯ

อฏฺฐารเส กปฺปสเต ยํ ทานมททึ ตทา

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สีหาสนสฺสิทํ ผลํ ฯ

อิโต สตฺตกปฺปสเต สนฺนิพฺพาปกขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อาสนุปฏฺฐายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

อาสนุปฏฺฐายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

นวมํ พิฬาลิทายกตฺเถราปทานํ (๑๐๙)

ข้าพระองค์เข้าป่าชัฏสงัดเสียง ไม่อากูล ได้ถวายอาสนะทองแด่พระผู้มีพระภาคพระนามว่าอัตถทัสสี ผู้คงที่ ข้าพระองค์ถือดอกไม้กำมือหนึ่งแล้วทำประทักษิณพระองค์ เข้าไปเฝ้าพระศาสดาแล้ว กลับมุ่งหน้าไปทางทิศอุดร ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมสัตว์ เชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านระ ด้วยกรรมนั้น ข้าพระองค์ย่อมยังตนให้ดับ ถอนภพได้ทั้งหมดแล้วในกัลปที่ ๑๘๐๐ ข้าพระองค์ได้ถวายทานใด ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้นข้าพระองค์ไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายอาสนะทอง ในกัลปที่ ๗๐๐ กัลป แต่กัลปนี้ ข้าพระองค์ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์พระนามว่าสันนิพาปกะ สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ข้าพระองค์ทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนา ข้าพระองค์ได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระอาสนุปัฏฐายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ อาสนุปัฏฐายกเถราปทาน.

หิมวนฺตสฺส อวิทูเร วสามิ ปณฺณสนฺถเร

ฆาเสสุ เคธมาปนฺโน เสยฺยสีโลวหํ ๑ ตทา ฯ

ขณมาลุกลมฺพานิ ๒ พิฬาลิตกฺกฬานิ จ

โกลํ ภลฺลาตกํ เพลฺลํ ๓ อาหตฺวา ปฏิยาทิตํ ฯ

ปทุมุตฺตโร โลกวิทู อาหุตีนํ ปฏิคฺคโห

มม สงฺกปฺปมญฺญาย อาคจฺฉิ มม สนฺติกํ ฯ

อุปาคตํ มหานาคํ เทวเทวํ นราสภํ

พิฬาลึ ปคฺคเหตฺวาน ปตฺตมฺหิ โอกิรึ อหํ ฯ

ปริภุญฺชิ มหาวีโร โตสยนฺโต มมํ ตทา

ปริภุญฺชิตฺวาน สพฺพญฺญู อิมํ คาถํ อภาสถ ฯ

สกํ จิตฺตํ ปสาเทตฺวา พิฬาลึ เม อทา ตุวํ

กปฺปานํ สตสหสฺสํ ทุคฺคตึ นูปปชฺชสิ ฯ

จริมํ วตฺตเต มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา

ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ

จตุปญฺญาสิโต กปฺเป สุเมขลิมสวฺหโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พิฬาลิทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

พิฬาลิทายกตฺเถสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

๑ ม. เสยฺยโลโล จหํ ตทา ฯ ๒ ม. ยุ. ขนตาลุกลมฺพานิ ฯ ๓ ม. พิลฺลํ ฯ

เราอยู่บนเครื่องลาดใบไม้ ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ ในกาลนั้น (ถ้า)เราอยากอาหารก็มักนอนเสีย เราขุดจาวมะพร้าว มันอ้อน มันมือเสือและมันนกมาไว้ เรานำเอาผลพุทรา ไม้รักดำ ผลมะตูม มาจัดแจงไว้พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปทุมุตระ ทรงรู้แจ้งโลก สมควรรับเครื่องบูชา ทรงทราบความดำริของเราแล้ว เสด็จมาสู่สำนักของเรา เราได้เห็นพระองค์ผู้มหานาค ประเสริฐกว่าเทวดา เป็นนราสภ เสด็จมาแล้วจึงหยิบเอามันมือเสือมาใส่ลงในบาตร ในกาลนั้น พระสัพพัญญูมหาวีรเจ้าจะทรงยังเราให้ยินดีจึงเสวย ครั้นเสวยเสร็จแล้ว ได้ตรัสพระคาถานี้ว่า ท่านยังจิตให้เลื่อมใสแล้ว ได้ถวายมันมือเสือแก่เรา ท่านจะไม่เข้าถึงทุคติตลอดแสนกัลป ภพที่สุดย่อมเป็นไปแก่เรา เราถอนภพขึ้นได้ทั้งหมดแล้ว เราทรงกายที่สุดไว้ในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในกัลปที่ ๕๔ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสุเมขลิมะสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระพิฬาลิทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ พิฬาลิทายกเถราปทาน.

สุวณฺณวณฺณํ สมฺพุทฺธํ สตรํสีว ภาณุมํ

โอภาเสนฺตํ ทิสา สพฺพา อุฬุราชํว ปูริตํ ฯ

ปุรกฺขตํ สาวเกหิ สาคเรเนว ๑ เมทนึ

นาคํ ปคฺคยฺห เรณูหิ วิปสฺสิสฺสาภิโรปยึ ฯ

เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ เรณุมภิปูชยึ

ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ

ปณฺณตาฬีสิโต กปฺเป เรณุ นามาสิ ขตฺติโย

สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ

ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม

ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ

อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เรณุปูชโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ

เรณุปูชกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ

อุทฺทานํ

ภิกฺขทายี ญาณสญฺญี หตฺถิโย ปทปูชโก

มุฏฺฐิปุปฺผี อุทกโท นฬมาลี นิธาวโก ๒

พิฬาลิทายิ เรณุ จ คาถาโย ฉ จ สฏฺฐิ จ ฯ

ภิกฺขทายิวคฺโค เอกาทสโม ฯ

๑ ม. สาคเรเหว ฯ ๒ ม. อุปฏฺฐโก ฯ ยุ. นิวาสโก ฯ

เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้ามีพระฉวีวรรณดังทองคำ มีพระรัศมีเปล่งปลั่งดุจพระอาทิตย์ยังทิศทั้งปวงให้สว่างไสว ดังพระจันทร์วันเพ็ญ อันพระสาวกทั้งหลายแวดล้อม ดุจแผ่นดินอันแวดล้อมด้วยสาคร จึงถือเอาดอกกระถินพิมานไปบูชา พระผู้มีพระภาคพระนามว่าปัสสี ในกัลปที่ ๙๑แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกกระถินพิมานใด ด้วยกรรมนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา ในกัลปที่ ๔๕ แต่กัลปนี้เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์มีพระนามว่าเรณุ สมบูรณ์ด้วยแก้ว๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.

ทราบว่า ท่านพระเรณุปูชกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.

จบ เรณุปูชกเถราปทาน

----------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ภิกขาทายกเถราปทาน ๒. ญาณสัญญิกเถราปทาน

๓. อุปลหัตถิยเถราปทาน ๔. ปทปูชกเถราปทาน

๕. มุฏฐิปุปผิยเถราปทาน ๖. อุทกปูชกเถราปทาน

๗. นฬมาลิยเถราปทาน ๘. อาสนุปัฏฐายกเถราปทาน

๙. พิฬาลิทายกเถราปทาน ๑๐. เรณุปูชกเถราปทาน

มีคาถา ๖๖ คาถา

จบ ภิกขาทายิวรรคที่ ๑๑