ปรรณทายกวรรค
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๘๓–๒๙๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒๙/๕๙ ในอปทานมี ๔ ฉบับ
เอกาทสมํ ภาณวารํ
เอกูนตึโส ปณฺณทายกวคฺโค
ปฐมํ ปณฺณทายกตฺเถราปทานํ (๒๘๑)
ปรรณทายกวรรคที่ ๒๙
ปรรณทายกเถราปทานที่ ๑ (๒๘๑)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายผัก
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค ปรรณทายกเถราปทาน (๒๘๑) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
ปณฺณสาเล นิสินฺโนมฺหิ ปณฺณโภชนโภชโน
อุปวิฏฺฐญฺจ มํ สนฺตํ อุปคญฺฉิ มหาอิสิ ฯ
สิทฺธตฺโถ โลกปชฺโชโต สพฺพโลกติกิจฺฉโก
ตสฺส ปณฺณํ มยา ทินฺนํ นิสินฺนสฺส ๑ ปณฺณสนฺถเร ฯ
จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปณฺณมททึ ตทา
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปณฺณทานสฺสิทํ ผลํ ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปณฺณทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
ปณฺณทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
๑ ม. นิสินฺนํ ฯ
เรานั่งอยู่ในบรรณศาลา บริโภคโภชนะ คือ ผัก พระมหาฤาษีพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ส่องโลกให้สว่าง ทรงเยียวยาโลกทั้งปวง เสด็จมาหาเราผู้เข้าไปอยู่ในบรรณศาลา เราได้ถวายผักแก่พระองค์ ซึ่งประทับนั่งบนเครื่องลาดใบไม้ ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายผักใด ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผัก คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระปรรณทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ ปรรณทายกเถราปทาน.
ทุติยํ ผลทายกตฺเถราปทานํ (๒๘๒)
ผลทายกเถราปทานที่ ๒ (๒๘๒)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายผลไม้
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค ผลทายกเถราปทาน (๒๘๒) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
สิเนรุสมสนฺโตโส ธรณีธรสาทิโส ๑
วุฏฺฐหิตฺวา สมาธิมฺหา ภิกฺขาย มมุปฏฺฐิโต ฯ
หรีตกึ ๒ อามลกํ อมฺพํ ๓ ชมฺพพ วิเภทกํ
โกลํ ภลฺลาตกํ เพลฺลํ ๔ ผารุสกผลานิ จ ฯ
สิทฺธตฺถสฺส มเหสิสฺส สพฺพโลกานุกมฺปิโน
ตญฺจ สพฺพํ มยา ทินฺนํ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ
จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ผลํ อททึ ตทา
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ผลทานสฺสิทํ ผลํ ฯ
สตฺตปญฺญาสิโต กปฺเป เอกชฺโฌ นาม ขตฺติโย
สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ผลทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
ผลทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
พระผู้มีพระภาคพระนามว่าสิทธัตถะ ทรงสันโดษเสมอด้วยเขาสิเนรุ ทรงไว้เช่นกับธรณี เสด็จออกจากสมาธิแล้ว เข้ามาหาเราเพื่อภิกษา เรามีใจผ่องใส ได้ถวายผลสมอ มะขามป้อม มะม่วง ชมพู่ สมอพิเภก กระเบากระบาก มะตูม และผลมะปรางทั้งหมด แด่พระผู้มีพระภาค พระนามว่าสิทธัตถะ ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง ทรงอนุเคราะห์โลกทั้งปวงในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายผลไม้ใด ในกาลนั้น ด้วยทานนั้นเราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายผลไม้ ในกัลปที่ ๕๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิจอมกษัตริย์พระนามว่าเอกัชฌะ ทรงสมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระผลทายกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ ผลทายกเถราปทาน
ตติยํ ปจฺจุคฺคมนิยตฺเถราปทานํ (๒๘๓)
ปัจจุคคมนิยเถราปทานที่ ๓ (๒๘๓)
ว่าด้วยผลแห่งการต้อนรับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค ปัจจุคคมนิยเถราปทาน (๒๘๓) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
สีหํ ยถา วนจรํ นิสภาชานิยํ ยถา
กกุธํ วิลสนฺตํว อาคจฺฉนฺตํ นราสภํ ฯ
สิทฺธตฺถํ โลกปชฺโชตํ สพฺพโลกติกิจฺฉกํ
อกาสึ ปจฺจุคฺคมนํ วิปฺปสนฺเนน เจตสา ฯ
จตุนวุเต อิโต กปฺเป ปจฺจุคฺคญฺฉึ นราสภํ
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปจฺจุคฺคมนิทํ ๑ ผลํ ฯ
สตฺตวีเส ๒ อิโต กปฺเป เอโก อาสึ ชนาธิโป
ปริวาโรติ ๓ นาเมน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปจฺจุคฺคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
ปจฺจุคฺคมนิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
๑ ม. ธรณีสมสาทิโส ฯ ยุ. ธรณีธาริสาทิโส ฯ ๒ โป. ม. ยุ. หรีตกํ ฯ
๓ ม. ยุ. อมฺพชมฺพุวิภีตกํ ฯ ๔ ม. พิลฺลํ ฯ
เรามีใจผ่องใส ได้ทำการต้อนรับพระผู้มีพระภาค พระนามว่าสิทธัตถะผู้ประเสริฐกว่านระ ส่องโลกให้สว่างไสว ทรงเยียวยาโลกทั้งปวง เสด็จเที่ยวอยู่ในป่าดังราชสีห์ องอาจดังม้าอาชาไนย สวยงามดังต้นรกฟ้า ซึ่งกำลังเสด็จมา ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ต้อนรับพระผู้มีพระภาคผู้ประเสริฐกว่านระ ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการต้อนรับ ในกัลปที่ ๒๗ แต่กัลปนี้ เราได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระองค์หนึ่ง เป็นจอมแห่งชน มีนามว่าปริวาระ มีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้
ทราบว่า ท่านพระปัจจุคคมนิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ ปัจจุคคมนิยเถราปทาน
จตุตฺถํ เอกปุปฺผิยตฺเถราปทานํ (๒๘๔)
เอกปุปผิยเถราปทานที่ ๔ (๒๘๔)
ว่าด้วยผลแห่งการถวายดอกไม้
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค เอกปุปผิยเถราปทาน (๒๘๔) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
ทกฺขิณมฺหิ ทุวารมฺหิ ปิสาโจ อาสหนฺตทา
อทฺทสํ วิรชํ พุทฺธํ ปีตรํสีว ภาณุมํ ฯ
วิปสฺสิสฺส นรคฺคสฺส สพฺพโลกหิเตสิโน
เอกปุปฺผํ มยา ทินฺนํ ทิปทินฺทสฺส ตาทิโน ฯ
เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมททึ ตทา
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา เอกปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
เอกปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
๑ ม. ปจฺจุคฺคมเน อิทํ ผลํ ฯ ๒ สตฺตตึเส ฯ ๓ ม. ยุ. สปริวาโรติ ฯ
ในกาลนั้น เราเป็นปีศาจอยู่ที่ประตูเมืองด้านทิศทักษิณ เราได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจากธุลี มีรัศมีสุกใสดังพระจันทร์ เราได้ถวายดอกไม้ดอกหนึ่ง แด่พระพุทธเจ้าพระนามว่าวิปัสสี ผู้เลิศกว่านระ ทรงแสวงหาประโยชน์ให้แก่โลกทั้งปวง เป็นจอมสัตว์ ผู้คงที่ ในกัลปที่ ๑๑ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายดอกไม้ใด ในกาลนั้น ด้วยทานนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลยนี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้วดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระเอกปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ เอกปุปผิยเถราปทาน.
ปญฺจมํ มฆวปุปฺผิยตฺเถราปทานํ (๒๘๕)
มฆวปุปผิยเถราปทานที่ ๕ (๒๘๕)
ว่าด้วยผลแห่งการบูชาด้วยดอกดีหมี
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค มฆวปุปผิยเถราปทาน (๒๘๕) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
นมฺมทานทิยา ตีเร สยมฺภู อปราชิโต
สมาธึ โส สมาปนฺโน วิปฺปสนฺโน อนาวิโล ฯ
ทิสฺวา ปสนฺโน สุมโน สมฺพุทฺธํ อปราชิตํ
ตาหํ มฆวปุปฺเผน สยมฺภุํ ปูชยึ ตทา ฯ
เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยํ ปุปฺผมภิปูชยึ
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ พุทฺธปูชายิทํ ผลํ ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา มฆวปุปฺผิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
มฆวปุปฺผิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
พระสยัมภูผู้ไม่แพ้อะไรๆ ท่านมีอินทรีย์ผ่องใสไม่ขุ่นมัว เข้าสมาธิอยู่ในที่ใกล้ฝั่งแม่น้ำนัมมทานที ในกาลนั้น เราได้เห็นพระสัมพุทธเจ้าผู้ไม่แพ้อะไรๆ แล้ว เกิดเลื่อมใสโสมนัส ได้บูชาองค์พระสยัมภูด้วยดอกดีหมีในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยดอกไม้ใด ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งพุทธบูชา คุณวิเศษเหล่านี้คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้วพระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระมฆวปุปผิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ มฆวปุปผิยเถราปทาน.
ฉฏฺฐํ อุปฏฺฐายิกตฺเถราปทานํ (๒๘๖)
อุปัฏฐายิกเถราปทานที่ ๖ (๒๘๖)
ว่าด้วยการบูชาด้วยการถวายคนอุปัฏฐาก
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค อุปัฏฐายิกเถราปทาน (๒๘๖) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
รถิยํ ปฏิปชฺชนฺตํ อาหุตีนํ ปฏิคฺคหํ
ทิปทินฺทํ มหานาคํ โลกเชฏฺฐํ นราสภํ ฯ
ปกฺโกสาปิยตสฺสาหํ สพฺพโลกหิเตสิโน
อุปฏฺฐาโก มยา ทินฺโน สิทฺธตฺถสฺส มเหสิโน ฯ
ปฏิคฺคเหตฺวาน สมฺพุทฺโธ นิยฺยาเตสิ ๑ มหามุนิ
อุฏฺฐาย อาสนา ตมฺหา ปกฺกามิ ปาจินามุโข ฯ
จตุนวุเต อิโต กปฺเป อุปฏฺฐากมทํ ตทา
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ ฯ
สตฺตปญฺญาสิโต กปฺเป พลเสนสนามโก
สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อุปฏฺฐายิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
อุปฏฺฐายิกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
เราได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ผู้ควรรับเครื่องบูชา เป็นจอมสัตว์ เป็นมหานาคเชษฐบุรุษของโลก ประเสริฐกว่านระ เสด็จดำเนินอยู่ที่ถนน เราได้ถวายคนอุปัฏฐากแก่พระองค์ ผู้ทรงแสวงหาประโยชน์เกื้อกูลแก่โลกทั้งปวง ทรงแสวงหาคุณอันใหญ่หลวง ซึ่งเราให้คนไปทูลเชิญเสด็จมา พระมหามุนีสัมพุทธเจ้าทรงรับแล้วมอบ (คืน) ให้เสด็จลุกขึ้นจากอาสนะนั้นแล้ว เสด็จกลับมุ่งตรงไปทางทิศปัจจิม ในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้ถวายคนอุปัฏฐากในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายคนอุปัฏฐาก ในกัลปที่ ๕๗ แต่กัลปนี้ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าพลเสน สมบูรณ์ด้วยแก้ว ๗ ประการมีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระอุปัฏฐายิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ อุปัฏฐายิกเถราปทาน.
สตฺตมํ อปทานิยตฺเถราปทานํ (๒๘๗)
อปทานิยเถราปทานที่ ๗ (๒๘๗)
ว่าด้วยผลแห่งการสรรเสริญ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค อปทานิยเถราปทาน (๒๘๗) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
อปทานํ สุคตานํ กิตฺตยึหํ ๒ มเหสินํ
ปาเท จ สิรสา วนฺทึ ปสนฺโน เสหิ ปาณิหิ ฯ
เทฺวนวุเต อิโต กปฺเป อปทานํ ปกิตฺตยึ
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ กิตฺตนาย อิทํ ผลํ ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อปทานิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
อปทานิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
อฏฺฐมํ สตฺตาหปพฺพชิตตฺเถราปทานํ (๒๘๘)
๑ ม. นิยฺยาเทสิ ฯ ๒ โป. ยุ. กิตฺตยิสฺสํ ฯ
เรามีใจเลื่อมใส ได้สรรเสริญปุพจรรยาของพระสุคตเจ้าทั้งหลาย ผู้แสวงหาคุณอันใหญ่หลวง และได้ถวายบังคมพระบาทด้วยเศียรเกล้า และด้วยมือทั้งสองของตน ในกัลปที่ ๙๒ แต่กัลปนี้ เราได้สรรเสริญปุพจรรยาของพระสุคตด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสรรเสริญคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระอปทานิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ อปทานิยเถราปทาน.
สัตตาหปัพพชิตเถราปทานที่ ๘ (๒๘๘)
ว่าด้วยผลแห่งการบวช
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค สัตตาหปัพพชิตเถราปทาน (๒๘๘) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
วิปสฺสิสฺส ภควโต สงฺโฆ สกฺกตมานิโต
พฺยสนํ เม อนุปฺปตฺตํ ญาติเภโท ปุเร อหุ ฯ
ปพฺพชฺชํ อุปคนฺตฺวาน พฺยสนุปสมายหํ
สตฺตาหาภิรโต ตตฺถ สตฺถุสาสนกมฺยตา ฯ
เอกนวุเต อิโต กปฺเป ยมหํ ปพฺพชึ ตทา
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ ปพฺพชฺชาย อิทํ ผลํ ฯ
สตฺตสฏฺฐิมฺหิโต กปฺเป สตฺต อาสุํ มหีปตี
สุเนกฺขมฺมาติ ญายนฺติ จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา สตฺตาหปพฺพชิโต เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
สตฺตาหปพฺพชิตตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
นวมํ พุทฺธุปฏฺฐายิกตฺเถราปทานํ (๒๘๙)
พระสงฆ์สาวกของพระผู้มีพระภาค พระนามว่าวิปัสสี อันมหาชนสักการะนับถือ ในกาลก่อนเราถึงความวิบัติ แตกจากญาติ ด้วยความใคร่ในสัตถุศาสนา เราจึงเข้าบวชในศาสนาเพื่อระงับความวิบัติ ยินดีอยู่ในการบวช ๗ วัน ในกัลปที่ ๙๑ แต่กัลปนี้ เราได้บวชในกาลนั้น ด้วยการบวชนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบวช ในกัลปที่ ๖๗ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ ๗ พระองค์ ปรากฏพระนามว่า สุเนกขัมมะมีพลมาก คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระสัตตาหปัพพชิตเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ สัตตาหปัพพชิตเถราปทาน.
พุทธุปัฏฐายิกเถราปทานที่ ๙ (๒๘๙)
ว่าด้วยผลแห่งการบำรุง
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค พุทธุปัฏฐายิกเถราปทาน (๒๘๙) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
เวธมฺภินีติ ๑ เม นามํ ปิตุ สนฺตํ มมํ ตทา
มม หตฺถํ คเหตฺวาน อุปานยิ มหามุนึ ฯ
อิเม มํ อุทฺทิสิยนฺติ พุทฺธา โลกคฺคนายกา
เตหํ อุปฏฺฐิ ๒ สกฺกจฺจํ ปสนฺโน เสหิ ปาณิหิ ฯ
เอกตฺตึเส อิโต กปฺเป พุทฺเธ ปริจรึ ๓ ตทา
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ อุปฏฺฐานสฺสิทํ ผลํ ฯ
เตวีสมฺหิ อิโต กปฺเป จตุโร อาสุ ขตฺติยา
สมณุปฏฺฐกา นาม จกฺกวตฺตี มหพฺพลา ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา พุทฺธุปฏฺฐายิโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
พุทฺธุปฏฺฐายิกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
๑ ม. เวฏมฺภินีติ --- ฯ ยุ. เวฏมฺพรีติ เม นาม ฯ ๒ โป. ม. อุปฏฺฐึ ฯ
ยุ. อุปฏฺฐหึ ฯ ๓ ม. อุปฏฺฐหึ ฯ
ในกาลนั้น ชื่อของเราว่าเวธัมภินี (และ) เป็นชื่อบิดาของเรา (ด้วย)บิดาจับมือของเราพาไปมอบถวาย พระมหามุนีพระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้เป็นอัครนายกของโลกเหล่านี้ ทรงมุ่งหมายเอาเรา เรามีจิตเลื่อมใส ได้บำรุงพระพุทธเจ้าเหล่านั้นโดยเคารพด้วยมือของตน ในกัลปที่ ๓๑ แต่กัลปนี้เราได้บำรุงพระพุทธเจ้าทั้งหลายในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบำรุง ในกัลปที่ ๒๓ แต่กัลปนี้ ได้มีพระเจ้าจักรพรรดิ จอมกษัตริย์ ๔ พระองค์ ทรงพระนามว่าสมณุปัฏฐาก มีพลมากคุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระพุทธปัฏฐายิกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ พุทธุปัฏฐายิกเถราปทาน.
ทสมํ ปุพฺพงฺคมนิยตฺเถราปทานํ (๒๙๐)
ปุพพังคมนิยเถราปทานที่ ๑๐ (๒๙๐)
ว่าด้วยผลแห่งการสำรวม
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปรรณทายกวรรค ปุพพังคมนิยเถราปทาน (๒๙๐) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
จุลฺลาสีติสหสฺสานิ ปพฺพชิมฺห อกิญฺจนา
เตสํ ปุพฺพงฺคโม อาสึ อุตฺตมตฺถสฺส ปตฺติยา ฯ
สราคา สโมหา ๑ เจเต วิปฺปสนฺนมนาวิลํ ๒
อุปฏฺฐหึสุ สกฺกจฺจํ ปสนฺนา เสหิ ปาณิหิ ฯ
ขีณาสวา วนฺตโทสา กตกิจฺจา อนาสวา
ผรึสุ เมตฺตจิตฺเตน สยมฺภู อปราชิตา ฯ
เตสํ อุปฏฺฐหิตฺวาน สมฺพุทฺธานํ ปฏิสฺสโต
มรณญฺจ อนุปฺปตฺตา ๓ เทวตฺตญฺจ อคมฺหเส ฯ
จตุนวุเต อิโต กปฺเป ยํ สีลมนุปาลยึ
ทุคฺคตึ นาภิชานามิ สญฺญมสฺส อิทํ ผลํ ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฯ
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา ปุพฺพงฺคมนิโย เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
ปุพฺพงฺคมนิยตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
อุทฺทานํ
ปณฺณํ ผลํ อุคฺคมิโย เอกปุปฺผี จ มาฆโว
อุปฏฺฐาโกปทานญฺจ ปพฺพชฺชา จ อุปฏฺฐิตํ ฯ
ปุพฺพงฺคโม จ คาถาโย อฏฺฐตาฬีส กิตฺติตา ฯ
ปณฺณทายกวคฺโค เอกูนตึโส ฯ
๑ ม. -- สภวา ___ ฯ ยุ. ___ สภวา โลเก ฯ ๒ ม. วิปฺปสนฺนมนาวิลา ฯ
๓ ม. ยุ. อนุปตฺโต ฯ
พวกเรา ๘๔,๐๐๐ คน ไม่มีความกังวลจึงออกบวช เพื่อบรรลุประโยชน์อันสูงสุด เราเป็นหัวหน้าของพวกเหล่านั้น ศิษย์เหล่านั้นยังมีราคะและโมหะ แต่จิตผ่องใสไม่ขุ่นมัว มีจิตเลื่อมใสบำรุงเราโดยเคารพด้วยมือทั้งสองของตนๆ พระสยัมภูผู้ขีณาสพทั้งหลายคายโทสะแล้ว ทำกิจที่ควรทำเสร็จแล้ว ไม่มีอาสวะ ไม่แพ้อะไรๆ แผ่เมตตาจิตไป พวกเราบำรุงพระสัมพุทธเจ้าเหล่านั้น เป็นผู้มีสติทำกาลกิริยาแล้ว ได้ไปสู่ความเป็นเทวดาในกัลปที่ ๙๔ แต่กัลปนี้ เราได้รักษาศีลใด ด้วยการรักษาศีลนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสำรวม คุณวิเศษเหล่านี้ คือปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งชัดแล้ว พระพุทธศาสนาเราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้.
ทราบว่า ท่านพระปุพพังคมนิยเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบ ปุพพังคมนิยเถราปทาน.
-------------------
รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. ปรรณทายกเถราปทาน ๒. ผลทายกเถราปทาน
๓. ปัจจุคคมนิยเถราปทาน ๔. เอกปุปผิยเถราปทาน
๕. มฆวปุปผิยเถราปทาน ๖. อุปัฏฐายิกเถราปทาน
๗. อปทานิยเถราปทาน ๘. สัตตาหปัพพชิตเถราปทาน
๙. พุทธุปัฏฐายิกเถราปทาน ๑๐. ปุพพังคมนิยเถราปทาน
และท่านได้กล่าวคาถาไว้ ๓๘ คาถา.
จบ ปรรณทายกวรรที่ ๒๙
จบ ปรรณทายกวรรค