พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน · นฬมาลิวรรค
๒. มณิปูชกเถราปทาน
เล่ม ๓๓ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในนฬมาลิวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน นฬมาลิวรรค มณิปูชกเถราปทาน (ฉบับหลวง เล่ม ๓๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๓)
ฉบับมหามกุฏฯ พิมพ์อรรถกถาไว้ในเล่มเดียวกับพระไตรปิฎก ข้อความในหน้านี้จึงมีอรรถกถาปนอยู่
ไทย (มหามกุฏฯ) เล่ม ๗๒ หน้า ๑๐๐–๑๐๓
มณิปูชกเถราปทานที่ ๒ (๔๗๒)
ว่าด้วยผลแห่งการบูชาด้วยแก้วมณี
[๖๒] พระชินเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ
ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง ใคร่ต่อความสงบ ตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง เสด็จไปในอากาศ
สระใหญ่มีอยู่ในที่ไม่ไกลป่าหิมวันต์ ภพ
ของเราอันบุญกรรมประกอบดีแล้ว มีอยู่ในสระนั้น
เราออกจากภพได้เห็นพระผู้นำโลก ผู้ทรง
รุ่งเรืองเหมือนต้นราชพฤกษ์ โชติช่วงเหมือนดังกับไฟลุกโพลง
เราได้เห็นดอกไม้ชนิดหนึ่งที่มีในป่า
เปลี่ยว คิดว่าจักบูชาพระผู้นำโลก ทำจิตของตนให้เลื่อมใสแล้ว ได้ถวายบังคมพระศาสดา
เราหยิบแก้วมณีที่ศีรษะของเรา บูชาพระผู้นำด้วยความปรารถนาว่า ด้วยการเอาแก้วมณีบูชานี้ ขอจงมีวิบากอันดี
พระศาสดาพระนามว่าปทุมุตตระ ผู้ทรง
รู้แจ้งโลก ผู้สมควรรับเครื่องบูชา ประทับอยู่ในอากาศ ได้ตรัสพระคาถาเหล่านี้ว่า
ขอความดำริของท่านจงสำเร็จเถิด ท่าน
จงได้สุขอันไพบูลย์ ด้วยการบูชาแก้วมณีนี้ ขอท่านจงได้เสวยยศอันใหญ่หลวงเถิด
พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด พระนามว่า
ปทุมุตตระ ทรงตรัสรู้ด้วยพระองค์เอง ครั้นตรัสแก่เราผู้ตั้งปรารถนาไว้ดังนี้แล้ว ได้เสด็จไป
เราได้เป็นจอมเทพเสวยราชสมบัติในเทวโลก ๖๐กัป และได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิหลายร้อยครั้ง
เมื่อเราเกิดเป็นเทวดา ระลึกถึงบุญกรรมขึ้นมา แก้วมณีอันส่องแสงสว่างให้เรา ย่อมเกิดแก่เรา
เรามีนางเทพอัปสร ๘๖,๐๐๐ ซึ่งมีผ้าและเครื่องอาภรณ์อันวิจิตรสวมต่างหูแก้วมณีเป็นบริวาร
นางเทพอัปสรเหล่านั้น มีหน้าแฉล้ม
มักยิ้มก่อนเจรจา ตะโพกผาย เอวบางอ้อนแอ้นแวดล้อมเราอยู่เป็นนิตย์ นี้เป็นผลแห่งการบูชาด้วยแก้วมณี
ภัณฑะ คือ เครื่องประดับอันสำเร็จด้วย
ทอง สำเร็จด้วยแก้วมณี และสำเร็จด้วยแก้วทับ-ทิม ย่อมเป็นของบุคคลทำดีแล้วเพื่อเรา ตามที่เราต้องการ
เรือนยอดและถ้ำที่น่ารื่นรมย์และที่นอน
อันสูงค่า ดังจะรู้ความประสงค์ของเรา ย่อมเกิดตามความปรารถนา
ก็การที่ชนเหล่าใดได้เข้าไปฟัง ชนเหล่า
นั้นได้ลาภดีแล้ว การได้เข้าไปฟังเป็นบุญเขต
ของมนุษย์ เป็นโอสถของสรรพสัตว์ ถึงกรรมที่
เราผู้ได้เห็นพระผู้นำ ก็ชื่อว่าเป็นอันทำไว้ดีแล้ว
เราเป็นผู้รอดพ้นจากวินิบาต เป็นผู้บรรลุบทอัน
ไม่หวั่นไหว
เราเข้าถึงกำเนิดใด ๆ คือ เป็นเทวดาหรือ
มนุษย์ ในกำเนิดนั้น ๆ แสงสว่างย่อมมีแก่เรา
ทุกเมื่อ ทั้งกลางวันและกลางคืน
เพราะการบูชาด้วยแก้วมณีนั้น เราจึงได้
เสวยสมบัติ พบแสงสว่าง คือ ญาณ เป็นผู้บรรลุบทอันไม่หวั่นไหว
ในกัปที่แสนแต่กัปนี้ เราเอาแก้วมณีบูชา
ด้วยการบูชานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผล
แห่งการบูชาด้วยแก้วมณี
เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว. . . คำสอนของ
พระพุทธเจ้า เราได้ทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล.
ทราบว่า ท่านพระมณิปูชกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบมณิปูชกเถราปทาน
อรรถกถานฬมาลิยวรรคที่ ๔๘
อทานที่ ๑ และ ๒ ในวรรคที่ ๔๘ มีเนื้อความง่ายทั้งนั้นแล.
อุกกาสติกเถราปทานที่ ๓ (๔๗๓)
ว่าด้วยผลแห่งการจุดคบเพลิง
[๖๓] ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าพระ-
นามว่าโกสิกะ ประทับอยู่ที่ภูเขาจิตตกูฏ พระองค์เป็นผู้เพ่งพินิจ ยินดีในฌาน เป็นผู้ตื่นแล้ว อภิ-รมย์ในวิเวก เป็นมุนี
ข้าพระองค์อันหมู่นารีแวดล้อมเข้าไปใน
ป่าหิมวันต์ ได้เห็นพระพุทธเจ้าพระนามว่าโกสิกะผู้ปานดังพระจันทร์ในวันเพ็ญ
ครั้งนั้น ข้าพระองค์ถือเอาคบเพลิงร้อย
ดวง แวดล้อมพระพุทธเจ้าอยู่ตลอด ๗ วัน ๗ คืนได้ไปโดยวันที่ ๘
ข้าพระองค์มีจิตเลื่อมใส ถวายบังคม
พระสยัมภูพุทธเจ้าพระนามว่าโกสิกะ ผู้ไม่ทรงพ่ายแพ้อะไร ๆ เสด็จออกจากสมาบัติ แล้วได้ถวายภิกษาอย่างหนึ่ง
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งสัตว์ เชษฐ-บุรุษของโลก ประเสริฐกว่านรชน เพราะกรรมนั้น ข้าพระองค์จึงเกิดในหมู่เทพชั้นดุสิต นี้เป็นผลแห่งภิกษาอย่างหนึ่ง
แสงสว่างย่อมมีแก่ข้าพระองค์ทุกเมื่อ
ทั้งกลางวันและกลางคืน ข้าพระองค์แผ่รัศมีไปได้โดยรอบร้อยโยชน์
จบ ๒. มณิปูชกเถราปทาน