arnon.onlineเข้าสู่ระบบถาม AI

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน · ปังสุกุลสวรรค

๒. พุทธสัญญกเถราปทาน

เล่ม ๓๓

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในปังสุกุลสวรรคมี ๔ ฉบับ

พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน ปังสุกุลสวรรค พุทธสัญญกเถราปทาน (ฉบับหลวง เล่ม ๓๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๓)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๓ หน้า ๑๑๐–๑๑๓

หน้า ๑๑๐

[๘] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และ อภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระปังสุกูลสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ ปังสุกูลสัญญกเถราปทานที่ ๑

๒. พุทธสัญญกเถราปทาน

บุพประวัติของพระพุทธสัญญกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการเกิดพุทธสัญญา

(ท่านพระพุทธสัญญกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๗๒} [๙] เราเป็นปราชญ์ ทรงจำมนต์ รู้จบไตรเพท ชำนาญในคัมภีร์ ทำนายมหาปุริสลักษณะ คัมภีร์อิติหาส พร้อมทั้งคัมภีร์นิฆัณฑุ และคัมภีร์เกฏภะ

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ไตรเพท พระเวท ๓ เป็นคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์สูงสุดของศาสนาพราหมณ์ (ฮินดู) ได้แก่ (๑) ฤคเวท หรือ อิรุเวท ประมวลบทสวดสรรเสริญเทพเจ้า (๒) ยชุรเวท ประมวลบทสวดอ้อนวอนในพิธีบูชายัญต่าง ๆ (๓) สามเวท ประมวลบทเพลงขับสำหรับสวดหรือร้องเป็นทำนองในพิธีบูชายัญ ภายหลังเพิ่มอีก ๒ คัมภีร์ คือ อาถรรพเวท และอิติหาส รวมเป็น ๕ คัมภีร์ (นัย ที.สี.อ. ๒๒๒, ม.ม.อ.๒๖๒,องฺ.ติก.อ. ๑๖๓, ขุ.สุ.อ. ๒/๒๗๓)
  2. ๒คัมภีร์ทำนายมหาปุริสลักษณะ เป็นศาสตร์ที่แสดงเครื่องกำหนดรู้จักมหาบุรุษเช่นพระพุทธเจ้าเป็นต้น มีประมาณ ๑๒,๐๐๐ คัมภีร์ ซึ่งจำนวน ๑๖,๐๐๐ คาถาว่าด้วยพุทธมนต์ อันเป็นเหตุทำให้รู้จักว่า บุคคลใดจะเป็นพระพุทธเจ้าหรือไม่ (ที.สี.อ. ๒๒๓,ม.ม.อ. ๒๖๒-๒๖๓,องฺ.ติก.อ. ๑๖๓,ขุ.สุ.อ. ๒/๒๗๓,ขุ.จู.อ. ๑๔)
หน้า ๑๑๑

[๑๐] ในกาลนั้น พวกศิษย์มาหาเราปานดังกระแสนํ้า เราไม่เกียจคร้าน บอกมนต์แก่ศิษย์เหล่านั้นทั้งกลางวันและกลางคืน[๑๑] ในกาลนั้น พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะเสด็จอุบัติขึ้น ในโลกพระองค์ทรงกำจัดความมืดมิดให้พินาศแล้วยัง แสงสว่างคือพระญาณให้เป็นไป[๑๒] ในกาลนั้น ศิษย์ของเราคนหนึ่งได้บอกแก่ศิษย์ทั้งหลายของเรา พวกเขาได้ฟังความนั้นจึงได้บอกแก่เรา

[๑๓] เราคิดว่า "พระสัพพัญญูพุทธเจ้าผู้นายกของโลกเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ผู้คนย่อมอนุวัตรตามพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น เราไม่มีลาภ[๑๔] พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงเป็นผู้มีการอุบัติเลิศลอย มีพระจักษุทรงยศใหญ่ ถ้ากระไร เราก็พึงเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด ผู้นายกของโลกบ้าง”[๑๕] เราจึงฉวยหนังเสือ ผ้าเปลือก และคนโทนํ้าของเราแล้วออก จากอาศรมมาเชิญชวนพวกศิษย์ว่า

[๑๖] “ความเป็นผู้นำของโลกหาได้ยาก เหมือนกับดอกมะเดื่อ เหมือนกระต่ายในดวงจันทร์ หรือเหมือนกับน้ำนมกาฉะนั้น

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๓คัมภีร์อิติหาส เป็นคัมภีร์ว่าด้วยประวัติศาสตร์หรือพงศาวดารเรื่องเล่าเก่า ๆ ที่มักจะเริ่มต้นด้วย คำว่า สิ่งนี้ได้เป็นมาอย่างนี้, คัมภีร์นิฆัณฑุ เป็นคัมภีร์ว่าด้วยการประกาศชื่อธรรมชาติเช่นต้นไม้ และภูเขาเป็นต้น โดยแสดงไวพจน์หรือการใช้คัพท์แทนแห่งคำคัพท์ที่ยากแก่การเข้าใจ เช่นคำว่านิฆัณฑุพฤกษ์ เป็นต้นซึ่งปรากฏในพระเวททั้ง ๓ โดยนำมาอธิบายในความหมายให้เข้าใจง่าย คัมภีร์เกฎุกะเป็นคัมภีร์มูลกิริยาที่ว่าด้วยกฎเกณฑ์การใช้ถ้อยคำให้เหมาะแก่บทสวดในการประกอบพิธีกรรมต่าง ๆ สำหรับนักกวี (ที.สี.อ. ๒๒๒, ม.ม.อ. ๒๖๒, องฺ.ติก.อ. ๑๖๓, ข.สุ.อ. ๒/๒๗๓, ขุ.อป.อ. ๑/๒๖๓)
หน้า ๑๑๒

[๑๗] พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลกแล้ว แม้ความเป็นมนุษย์ก็หาได้ยาก และเมื่อความเป็นผู้นำของโลกและความเป็นมนุษย์ทั้งสองอย่างมีอยู่ การได้ฟังธรรมก็หาได้ยาก[๑๘] พระพุทธเจ้าเสด็จอุบัติขึ้นในโลก พวกเราจักได้ดวงตาอันเป็นของพวกเรา มาเถอะ ท่านทั้งหลาย เราทุกคนจักไปยังสำนักของพระสัมมาสัมพุทธเจ้ากัน”[๑๙] ศิษย์ทุกคนแบกคนโทนํ้า นุ่งหนังเสือพร้อมทั้งเล็บ พวกเขาเต็มไปด้วยภาระคือชฎา พากันออกไปจากป่าใหญ่ในกาลนั้น

[๒๐] พวกเขามองดูประมาณชั่วแอก แสวงหาประโยชน์อันสูงสุด เดินมาเหมือนลูกช้าง เป็นผู้ไม่สะดุ้งประหนึ่งไกรสรสีหราชฉะนั้น[๒๑] เขาทั้งหลายไม่มีความสะดุ้ง หมดความละโมบ มีปัญญา มีความประพฤติสงบ เมื่อเสาะแสวงหาโมกขธรรมได้พากัน เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุด[๒๒] เราเกิดป่วยเจ็บขึ้นในสถานที่ประมาณหนึ่งโยชน์ครึ่ง เราระลึกถึงพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดแล้วได้ตายลง ณ ที่นั้นเอง

[๒๓] ในกัปที่ ๙๔ แต่ภัทรกัปนี้ เราได้สัญญาไว้ในกาลนั้น ด้วยการได้สัญญานั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งสัญญา ในพระพุทธเจ้า[๒๔-๒๖] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล

นัยว่า ท่านพระพุทธสัญญกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล

จบ พุทธสัญญกเถราปทานที่ ๒

หน้า ๑๑๓

๓. ภิสทายกเถราปทาน

บุพประวัติของพระภิสทายกเถระ

ว่าด้วยผลแห่งการถวายเหง้าบัวกับน้ำผึ้ง

(ท่านพระภิสทายกเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)

{๗๓} [๒๗] ในกาลนั้น เราลงสู่สระโบกขรณีที่ช้างนานาชนิดอาศัยแล้ว ถอนเหง้าบัวในสระน้ำเพราะเหตุที่จะกิน

[๒๘] สมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ทรงครองผ้ากำพลสีแดง สบัดผ้าบังสุกุลเหาะไปในอากาศ[๒๙] ในกาลนั้น เราได้ยินเสียงจึงแหงนดู ได้เห็นพระนายกโลก

[๓๐] เรายืนอยู่ที่สระโบกขรณีนั้นแหละ ได้ทูลอ้อนวอนพระนายกของโลกว่า “น้ำผึ้งกำลังไหลออกจากเกสรบัว น้ำนมและเนยใสกำลังไหลออกจากเหง้าบัว[๓๑] ขอพระพุทธเจ้าผู้มีพระปัญญาจักษุได้โปรดทรงรับเพื่ออนุเคราะห์แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด,, ลำดับนั้น พระสัมพุทธเจ้าผู้ศาสดาผู้ทรงประกอบด้วยพระกรุณา มีพระยศใหญ่ มีพระปัญญาจักษุ เสด็จลงจากอากาศ[๓๒] รับภิกษาของเราเพื่อทรงอนุเคราะห์ ครั้นแล้วได้ทรงทำอนุโมทนาแก่เราว่า

[๓๓] “แน่ะท่านผู้มีบุญใหญ่ ท่านจงเป็นผู้มีความสุขเถิด คติจงสำเร็จแก่ท่าน ด้วยการถวายเหง้าบัวนี้ ท่านจงได้สุขอันไพบูลย์เถิด,,