พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · เมตเตยยวรรค
๔. โธตกเถราปทาน (๔๐๔)
เล่ม ๓๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๑๐ ในเมตเตยยวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เมตเตยยวรรค โธตกเถราปทาน (๔๐๔) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๒ หน้า ๖๖๖–๖๖๙
๔. โธตกเถราปทาน
บุพประวัติของพระโธตกเถระ
ว่าด้วยผลแห่งการถวายสะพาน
(ท่านพระโธตกเถระได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)
{๔๐๖} [๗๒] ในกาลนั้น แม่นํ้าชื่อภาคีรสีไหลมาจากภูเขาหิมวันต์ ไหลผ่าน ไปทางประตูพระนครหังสวดี[๗๓] อารามชื่อโสภิตะ มหาชนสร้างไว้อย่างสวยงามใกล้ฝั่งแม่นํ้า พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงเป็นนายกของโลก ประทับอยู่ในอารามนั้น[๗๔] พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีหมู่มนุษย์แวดล้อมประทับนั่งอยู่ใน อารามนั้นดังองค์อินทร์จากดาวดึงส์ไม่ครั่นคร้ามดุจไกรสรสีหราช[๗๕] ข้าแต่พระมหามุนี ข้าพระองค์เป็นพราหมณ์มีนามว่าฉฬังคะ อยู่ในพระนครหังสวดี มีชื่ออย่างนั้น[๗๖] ในกาลนั้น ศิษย์ ๑,๘๐๐ คนแวดล้อมข้าพระองค์ ข้าพระองค์ พร้อมด้วยศิษย์เหล่านั้นเข้าไปยังฝั่งแม่นํ้า[๗๗] ณ ที่นั้น ข้าพระองค์ได้เห็นสมณะหลายรูปผู้ไม่คดโกง ผู้ชำระ บาปแล้วกำลังข้ามแม่นํ้าภาคีรสีอยู่ ขณะนั้น ข้าพระองค์คิด อย่างนี้ว่า[๗๘] “บุตรแห่งพระพุทธเจ้าผู้มีพระยศมากเหล่านี้ข้ามแม่นํ้าทั้งเย็นและเช้า ย่อมทำตนให้ลำบาก ย่อมทำตนให้เดือดร้อน
[๗๙] บัณฑิตย่อมกล่าวสรรเสริญพระพุทธเจ้าว่าเป็นผู้เลิศของโลก พร้อมทั้งเทวโลก เครื่องสักการะสำหรับชำระทางคือคติในทักษิณาของเราไม่มี[๘๐] ถ้าเช่นนั้น เราพึงสร้างสะพานข้ามแม่นํ้าถวายแด่พระพุทธเจ้า ผู้ประเสริฐสุดเถิด ครั้นเราได้ทำสะพานนี้แล้วจะข้ามภพนี้ได้”[๘๑] ข้าพระองค์ได้ให้ทรัพย์ ๑๐๐ บ้าง ๑,๐๐๐ บ้างแล้วให้ทำสะพานด้วย ข้าพระองค์เชื่อว่ากุศลที่เราทำแล้วนี้จักไพบูลย์
[๘๒] ข้าพระองค์ให้ทำสะพานนั้นเสร็จแล้วได้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ผู้ทรงเป็นนายกของโลก ประนมกรอัญชลีเหนือเศียรแล้วได้กราบทูลดังนี้ว่า[๘๓] “ข้าพระองค์ให้ทรัพย์ ๑๐๐ บ้าง ๑,๐๐๐ บ้าง ให้สร้างสะพานนี้ ข้าแต่พระมหามุนี ขอได้โปรดทรงรับสะพานใหญ่เพื่อประโยชน์ แก่พระองค์ด้วยเถิด พระเจ้าข้า”[๘๔] พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงรู้แจ้งโลก ผู้สมควร รับเครื่องบูชา ประทับนั่งในท่ามกลางภิกษุสงฆ์แล้วได้ตรัส พระคาถาเหล่านี้ว่า[๘๕] “ผู้ใดมีความเลื่อมใสได้ให้สร้างสะพานด้วยมือของตนให้แก่เรา เราจักพยากรณ์ผู้นั้น ท่านทั้งหลายจงฟังคำเรากล่าว
[๘๖] ผู้นี้แม้ตกลงไปในเหวก็ดี จากภูเขาก็ดี จากต้นไม้ก็ดี แม้จุติ แล้วก็จักได้ฐาน(รองรับ) นี้เป็นผลแห่งการถวายสะพาน
[๘๗] ศัตรูทั้งหลายย่อมข่มเหงไม่ได้ เหมือนลมข่มต้นไทรซึ่งมีราก และย่านงอกงามไม่ได้ฉะนั้น นี้เป็นผลแห่งการถวายสะพาน
[๘๘] พวกโจรย่อมข่มเหงไม่ได้ กษัตริย์ทั้งหลายย่อมไม่ดูหมิ่น ผู้นี้ จักพ้นศัตรูทั้งปวงไปได้ นี้เป็นผลแห่งการถวายสะพาน
[๘๙] ผู้นี้ประกอบด้วยบุญกรรม ถึงจะอยู่ในโอกาสกลางแจ้ง ถูกแดดกล้าจัดแผดเผา ก็จักไม่มีเวทนา
[๙๐] ในเทวโลกก็ดี ในมนษยโลกก็ดี ยานช้างที่ตกแต่งดีแล้ว ดังจะรู้ความดำริของผู้นั้น จักบังเกิดในทันที
[๙๑] ม้าสินธพ ๑,๐๐๐ ม้า ซึ่งเป็นพาหนะมีกำลังวิ่งเร็วดังลมจักคอย รับใช้ทั้งเวลาเย็นและเช้า นี้เป็นผลแห่งการถวายสะพาน
[๙๒] ผู้นี้มาเกิดเป็นมนุษย์จักเป็นผู้มีความสุข แม้ในการเกิดเป็น มนุษย์นี้ก็จักมียานช้าง
[๙๓] ในแสนกัปแต่ภัทรกัปนี้ พระศาสดาพระนามว่าโคดมซึ่งสมภพ ในราชวงศ์ของพระเจ้าโอกกากราชจักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก
[๙๔] ผู้นี้จักเป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมเนรมิต จักกำหนดรู้อาสวะทั้งปวงแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะ จักนิพพาน”[๙๕] น่าปลื้มใจ ข้าพระองค์ได้ทำกุศลกรรมแล้วในพระพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตตระผู้อุดม ข้าพระองค์เป็นผู้บรรลุความสิ้น อาสวะเพราะได้ทำกุศลกรรมในพระพุทธเจ้าพระองค์นั้น[๙๖] ข้าพระองศ์เป็นผู้ทำความเพียร มีตนส่งไปแล้ว สงบระงับ ไม่มีอุปธิ ตัดกิเลสเครื่องผูกดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่
[๙๗] การที่ข้าพระองค์ได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของข้าพระองค์นี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ ข้าพระองค์ได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าข้าพระองค์ก็ทำเสร็จแล้ว[๙๘] ข้าพระองค์เผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัด กิเลสเครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๙๙] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพระองค์ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพระองค์ทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระโธตกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล
จบ โธตกเถราปทานที่ ๔
๕. อุปสีวเถราปทาน
บุพประวัติของพระอุปสีวเถระ
ว่าด้วยผลแห่งการสร้างอาศรม
(ท่านพระอุปสีวเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)
{๔๐๗} [๑๐๐] เราสร้างอาศรมสร้างบรรณศาลาอย่างสวยงามไว้ที่ใกล้ภูเขา ชื่ออโนมะ ซึ่งมีอยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์[๑๐๑] ณ ที่นั้น มีแม่นํ้าไหลอยู่ มีท่าน้ำราบเรียบน่ารื่นรมย์ใจ กอปทุมและกออุบลเป็นอันมากเกิดที่ท่านํ้าอันชุ่มชื้น
จบ ๔. โธตกเถราปทาน (๔๐๔)