บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องการกล่าวว่าทุกข์. ในปัญหานั้น ลัทธิแห่งชนเหล่าใด ดุจลัทธิของนิกายปุพพเสลิยะทั้งหลาย ในขณะนี้ว่า เมื่อผู้ใดกล่าววาจาว่า ทุกข์ ทุกข์ ดังนี้ ผู้นั้นชื่อว่าย่อมนำมาซึ่งญาณในทุกข์นี้ท่านเรียกว่า ทุกขาหาร และทุกขาหารนั้นนั่นแหละ ท่านว่าเป็นมัคคังคะ คือองค์แห่งมรรค และนับเนื่องด้วยมรรค ดังนี้สกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น จึงถามปรวาทีว่า การกล่าวว่าทุกข์ การนำมาซึ่งญาณในทุกข์ คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

ในปัญหาแรกว่า ผู้ใดผู้หนึ่ง ปรวาทีหมายเอาผู้ไม่เห็นแจ้ง จึงตอบปฏิเสธ.

ในปัญหาข้อที่ ๒ ปรวาทีตอบรับรอง หมายเอาผู้เห็นแจ้ง.

ก็การเห็นแจ้ง หรือการไม่เห็นแจ้งนั้นสักว่าเป็นลัทธิของปรวาทีนั่นเทียว เพราะฉะนั้น เพื่อทำลายวาทะว่าชนเหล่านั้นทั้งปวงเห็นแจ้ง หรือไม่เห็นแจ้งของปรวาทีนั้น สกวาทีจึงถามว่า พาลปุถุชน เป็นต้น.

ข้อความนั้นมีอรรถง่ายทั้งนั้นแล.

อรรถกถาทุกขาหารกถา จบ. -----------------------------------------------------