พึงทราบวินิจฉัยในปฏิจจสมุปปาทสูตรที่ ๗ ดังต่อไปนี้.

____________________________

พระสูตรเป็นปัจจยสูตร.

เมื่อตรัสปฏิจจสมุปบาท ตามลำดับ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงถือเอาบทสุดท้าย ตรัสว่า กตมญฺจ ภิกฺขเว ชรามรณํ เป็นต้น.

บทว่า เอวํ ปจฺจยํ ปชานาติ ความว่า อริยสาวกรู้ชัดถึงปัจจัยด้วยอำนาจทุกขสัจอย่างนี้. แม้ปัจจยสมุทัยเป็นต้น ก็พึงทราบด้วยอำนาจสมุทยสัจเป็นต้นเหมือนกัน.

บทว่า ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ได้แก่ สมบูรณ์ด้วยปัญญา ในมรรค.

บทว่า ทสฺสนสมฺปนฺโน เป็นไวพจน์ของบทว่า ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน นั้นนั่นเอง.

บทว่า อิมํ สทฺธมฺมํ ได้แก่ มาถึงสัทธรรมคือมรรค.

บทว่า ปสฺสติ ได้แก่ เห็นสัทธรรมคือมรรคนั่นแหละ.

บทว่า เสกฺเขน ญาเณน ได้แก่ ด้วยญาณในมรรค.

บทว่า เสกฺขาย วิชฺชาย ได้แก่ ด้วยความรู้แจ้งในมรรค.

บทว่า ธมฺมโสตํ สมาปนฺโน ได้แก่ เข้าถึงกระแสธรรม กล่าวคือมรรคนั่นเอง.

บทว่า อริโย ได้แก่ ล่วงภูมิของปุถุชน.

บทว่า นิพฺเพธิกปญฺโญ ได้แก่ ผู้ประกอบด้วยปัญญาเจาะแทง.

พระนิพพาน ชื่อว่าอมตะ ในคำว่า อมตทฺวารํ อาหจฺจ ติฏฺฐติ. ตั้งอยู่จดอริยมรรคประตูของพระนิพพานนั้นตั้งอยู่แล.

จบอรรถกถาปฏิจจสมุปปาทสูตรที่ ๗ -----------------------------------------------------