|๓๒๐.๒๕๘| ๑๔ สํสรํ หิ นิรยํ อคจฺฉิสํ เปตโลกมคมํ ปุนปฺปุนํ ทุกฺขมมฺหิปิ ติรจฺฉานโยนิยา เนกธา หิ วุสิตํ จิรํ มยา ฯ |๓๒๐.๒๕๙| มานุโสปิ จ ภโวภิราธิโต สคฺคกายมคมํ สกึ สกึ รูปธาตูสุ อรูปธาตูสุ เนวสญฺญีสุ อสญฺญีสุฏฺฐิตํ ฯ |๓๒๐.๒๖๐| สมฺภวา สุวิทิตา อสารกา สงฺขตา ปจลิตา สเทริตา ตํ วิทิตฺวา มหมตฺตสมฺภวํ สนฺติเมว สติมา สมชฺฌคนฺติ ฯ โคตโม เถโร ฯ

เมื่อเราท่องเที่ยวอยู่ในสงสาร ได้ไปสู่นรกบ้าง ไปสู่เปตโลกบ้าง ไปสู่กำเนิดสัตว์เดียรัจฉานอันเป็นทุกข์บ้าง เราได้เสวยทุกข์หลายอย่าง ตลอดกาลนาน เราได้อัตภาพเป็นมนุษย์บ้าง ได้ไปสู่สวรรค์บ้างเป็น ครั้งคราว เราเกิดในรูปภพบ้าง ในอรูปภพบ้าง ในเนวสัญญีนาสัญญี ภพบ้าง ภพทั้งหลายเรารู้แจ้งแล้วว่า ไม่มีแก่นสาร อันปัจจัยปรุงแต่ง ขึ้น เป็นของแปรปรวนกลับกลอก ถึงความแตกหักทำลายไปทุกเมื่อ ครั้นเรารู้แจ้งภพนั้นอันเป็นของเกิดในตนทั้งสิ้นแล้ว เป็นผู้มีสติ ได้ บรรลุสันติธรรม.

เราเมื่อยังท่องเที่ยวไปมาได้ไปตกนรกบ้าง ได้ไปถือปฏิสนธิยังเปตโลกบ้าง ในกำเนิดสัตว์ดิรัจฉานอันมีแต่ทุกข์บ้าง เราเสวยทุกข์อยู่หลายประการมาเป็นเวลานาน

แม้อัตภาพมนุษย์ เราก็ผ่านมามากแล้ว เราได้ไปสวรรค์เป็นครั้งคราว และได้ดำรงอยู่ในรูปภพ อรูปภพ เนวสัญญีนาสัญญีภพ (และ) อสัญญีภพ

เรารู้แจ้งชัดภพทั้งหลายอันหาแก่นสารมิได้ ถูกปัจจัยปรุงแต่ง ไม่ยั่งยืน เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ครั้นรู้แจ้งภพนั้นอันเกิดในตนแล้ว จึงเป็นผู้มีสติ ได้บรรลุสันติธรรมที่แท้จริง