๖. อนุโลมทายกเถราปทาน (๑๔๖) เล่ม ๓๒
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
ฉฏฺฐํ อนุโลมทายกตฺเถราปทานํ (๑๔๖)
๑๔๘|๑๔๘.๒๖| อโนมทสฺสิสฺส มุนิโน โพธิเวทึ อกาสหํ สุธาย ปิณฺฑํ ทตฺวาน ปาณิกมฺมํ อกาสหํ ฯ |๑๔๘.๒๗| ทิสฺวา ตํ สุกตํ กมฺมํ อโนมทสฺสี นรุตฺตโม ภิกฺขุสงฺเฆ ฐิโต สตฺถา อิมํ คาถํ อภาสถ ฯ |๑๔๘.๒๘| อิมินา สุธกมฺเมน เจตนาปณิธีหิ จ สมฺปตฺตึ อนุโภตฺวาน ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสติ ฯ |๑๔๘.๒๙| ปสนฺนมุขวณฺโณมฺหิ เอกคฺโค สุสมาหิโต ธาเรมิ อนฺติมํ เทหํ สมฺมาสมฺพุทฺธสาสเน ฯ |๑๔๘.๓๐| อิโต กปฺปสเต อาสึ ปริปุณฺโณ อนูนโก ราชา สมฺปสฺสโน นาม จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๑๔๘.๓๑| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา อนุโลมทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ อนุโลมทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๑๕. ฉัตตวรรค] ๖. อนุโลมทายกเถราปทาน ๖. อนุโลมทายกเถราปทาน ประวัติในอดีตชาติของพระอนุโลมทายกเถระ (พระอนุโลมทายกเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตของตน จึงกล่าวว่า)
ข้าพเจ้าได้ทำแท่นบูชาที่ต้นโพธิ์ของพระมุนีพระนามว่าอโนมทัสสี ข้าพเจ้าใส่ก้อนปูนขาวแล้ว ปาดให้เกลี้ยงด้วยเกรียง (ของตนเอง)
พระศาสดาพระนามว่าอโนมทัสสีผู้สูงสุดแห่งนรชน ทอดพระเนตรเห็นกรรมที่ข้าพเจ้าได้ทำไว้ดีนั้น ประทับยืนอยู่ในท่ามกลางหมู่ภิกษุ ได้ตรัสพระคาถานี้ว่า
ด้วยผลกรรมคือการฉาบด้วยปูนขาวนี้ และด้วยการตั้งเจตนาไว้มั่น ผู้นี้จักได้เสวยสมบัติแล้วทำที่สุดทุกข์ได้
ข้าพเจ้าเป็นผู้มีสีหน้าผ่องใส เป็นผู้มีจิตมีอารมณ์เดียว มีใจตั้งมั่นด้วยดี ทรงร่างกายอันมีในภพสุดท้ายอยู่ ในศาสนาของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า
ในกัปที่ ๑๐๐ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสัมปัสสนะ บริบูรณ์ ไม่บกพร่อง มีพลานุภาพมาก
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระอนุโลมทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้อนุโลมทายกเถราปทานที่ ๖ จบ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๓๑๑}
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๑๔๖. อรรถกถาอนุโลมทายกเถราปทาน
อปทานของท่านพระอนุโลมทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า อโนมทสฺสีมุนิโน ดังนี้.
____________________________
บาลีว่า อโนมทสฺสิสฺส มุนิโน.
พระเถระแม้นี้ก็ได้เคยบำเพ็ญกุศลมาแล้วในพระพุทธเจ้าพระองค์ก่อนๆ ทุกๆ ภพนั้นจะสั่งสมแต่บุญอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานเป็นประจำเสมอ.
ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงพระนามว่าอโนมทัสสี ท่านได้เกิดในเรือนอันมีสกุล เป็นผู้มีทรัพย์มาก มีโภคสมบัติมาก ได้ให้ช่างทำวงกลมแท่นบูชาที่ต้นโพธิ์ของพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นและให้ทำการโบกฉาบด้วยปูนขาว ให้ทำการเกลี่ยทรายจนเสมอแน่นคล้ายกับวิมานเงินฉะนั้น.
ด้วยบุญกรรมนั้น เขาจึงได้ประสบแต่ความสุขในทุกภพที่เกิดแล้ว ได้เสวยความสุขในวิมานเงิน เรือนเงินและปราสาทเงินจำนวนมาก. ในพุทธุปบาทกาลนี้ เขาได้เกิดในเรือนอันมีสกุล บรรลุนิติภาวะแล้วเลื่อมใสในพระศาสดา บวชแล้วเจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.
ในกาลต่อมา ท่านระลึกได้ด้วยปุพเพนิวาสนานุสสติญาณตามลำดับว่า เราได้ถึงคุณวิเศษนี้ได้เพราะทำกุศลอะไรไว้หนอ ดังนี้ แล้วรู้ถึงกุศลที่ตนกระทำไว้ในกาลก่อน เกิดความโสมนัสใจ เมื่อจะประกาศถึงเรื่องราวที่ตนเคยได้ประพฤติมาแล้วในกาลก่อน จึงกล่าวคำเริ่มต้นว่า อโนมทสฺสีมุนิโน ดังนี้.
ในบทนั้นมีอรรถวิเคราะห์ว่า
การเห็นที่ไม่ต่ำทรามไม่ลามก คือเป็นสรีระที่น่าดูน่าชม มีแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์ใด พระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้นทรงพระนามว่าอโนมทสฺสี.
อธิบายว่า พระองค์เป็นผู้น่าดูงดงาม เพราะมีพระสรีระประกอบด้วยพระมหาปุริสลักษณะ ๓๒ ประการ พระอนุพยัญชนะ ๘๐ ประการและมีพระรัศมีแผ่ออกข้างละวารุ่งเรืองส่องสว่างไสวแล้ว.
บทว่า สุธาย ปิณฺฑํ ทตฺวาน ความว่า ให้ช่างทำแท่นบูชาเป็นวงกลมที่เรือนต้นโพธิ์แล้ว ทำการฉาบทาปูนขาวที่เรือนต้นโพธิ์ทั้งสิ้น.
บทว่า ปาณิกมฺมํ อกาสหํ ความว่า เราได้กระทำแผ่นกระดานอย่างมั่งคงด้วยมือของตน แล้วได้ใช้มือของตนเองทำจนเกลี้ยงเกลา.
คำที่เหลือมีเนื้อความพอจะรู้ได้ง่ายเองทีเดียว. จบอรรถกถาอนุโลมทายกเถราปทาน -----------------------------------------------------