๑๐. ปทุมปุปผิยเถราปทาน (๙๐) เล่ม ๓๒

ข้าพเจ้าเข้าไปยังสระบัว หักดอกบัวอยู่ ได้เห็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าพระนามว่าผุสสะ ผู้มีพระลักษณะอันประเสริฐ ๓๒ ประการ

ข้าพเจ้าจับดอกปทุมโยนขึ้นไปในอากาศ (เพื่อบูชา) ข้าพเจ้าระลึกถึงกรรมชั่วแล้ว จึงบวชเป็นบรรพชิต

ในกัปที่ ๙๒ นับจากกัปนี้ไป ข้าพเจ้าได้ใช้ดอกไม้บูชาไว้ จึงไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการบูชาพระพุทธเจ้า

ในกัปที่ ๑๘ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิ ๑๘ ชาติ พระนามว่าปทุมาภาส และได้เป็นพระเจ้าแผ่นดิน ๔๘ ชาติ

อปทานของท่านพระปทุมปุปผิยเถระมีคำเริ่มต้นว่า โปกฺขรวนํ ปวิฏฺโฐ ดังนี้.

พระเถระแม้นี้ก็ได้บำเพ็ญกุศลสมภารในพระพุทธเจ้าองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยแก่พระนิพพานในภพนั้นๆ. ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าผุสสะ บังเกิดในเรือนมีตระกูลแห่งหนึ่ง เจริญวัยแล้ว เข้าไปสู่สระโบกขรณีแห่งหนึ่งอันสมบูรณ์ด้วยดอกปทุม กัดกินเหง้าบัว เห็นพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าผุสสะเสด็จไป ณ ที่ไม่ไกลแห่งสระโบกขรณี มีใจเลื่อมใส เก็บดอกปทุมจากสระขว้างไปบนอากาศ บูชาพระผู้มีพระภาคเจ้า. ได้กระทำดอกไม้เหล่านั้นให้เป็นเพดานในอากาศ. ท่านมีใจเลื่อมใสโดยประมาณยิ่ง บวชแล้ว มีวัตรปฏิบัติเป็นสาระ บำเพ็ญสมณธรรม จุติจากอัตภาพนั้นแล้ว เป็นเหมือนกระทำมละในภพชั้นดุสิต เกิดในที่นั้น และเสวยกามาวจร ๖ ชั้นตามลำดับ.

ในพุทธุปบาทกาลนี้ บังเกิดในเรือนมีตระกูลแห่งหนึ่ง เจริญวัยแล้ว เกิดศรัทธา บวชแล้วไม่นานนักก็ได้เป็นพระอรหันต์.

ครั้นภายหลังท่านระลึกถึงบุพกรรมของตน เกิดโสมนัส เมื่อจะประกาศปุพพจริตาปทาน จึงกล่าวคำมีอาทิว่า โปกฺขรวนํ ปวิฏฺโฐ ดังนี้.

ในบทเหล่านั้นมีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :-

ชื่อว่าโปกขระ เพราะกล้าแข็งกว่า ก้าน ใบของไม้อ้อโดยประการ ชื่อว่า โปกขรวนะ เพราะเป็นที่ประชุม เพราะอรรถว่าตั้งขึ้นแห่งใบบัว.

อธิบายว่า ข้าพเจ้าได้เข้าไปสู่ท่ามกลาง อันประดับด้วยกอและกองแห่งปทุม.

คำที่เหลือในบททั้งปวงมีอรรถตื้นทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาปทุมปุปผิยเถราปทาน จบอรรถกถาติมิรปุปผิยวรรคที่ ๙ -----------------------------------------------------

รวมอปทานที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ติมิรปุปผิยเถราปทาน

๒. คตสัญญกเถราปทาน

๓. นิปันนัญชลิกเถราปทาน

๔. อโธปุปผิยเถราปทาน

๕. รังสิสัญญกเถราปทาน

๖. รังสิสัญญิกเถราปทาน

๗. ผลทายกเถราปทาน

๘. สัททสัญญกเถราปทาน

๙. โพธิสิญจกเถราปทาน

๑๐. ปทุมปุปผิยเถราปทาน

และท่านประกาศคาถาไว้ ๕๖ คาถา. จบติมิรปุปผิยวรรคที่ ๙ -----------------------------------------------------